Michelangelo's ontwerp van koepel San Pietro teruggevonden in de Vaticaanse archieven

In de archieven van het Vaticaan is een onuitgegeven tekening van Michelangelo over de constructie van de befaamde koepel van de Sint-Pietersbasiliek in Rome teruggevonden. Dat meldt de avondkrant van het Vaticaan, de Osservatore Romano. In 1546 werd Michelangelo, die toen 72 was, en faam had verworven met talrijke fraaie beelden en de frescoschilderingen in de Sixtijnse Kapel, aangesteld als architect van de basiliek. Hij leidde ook een deel van de bouw van de koepel. De tekening is gemaakt met rood krijt en toont het gedeeltelijke plan van de koepel van de San Pietro. De schets werd gevonden in het archiefgedeelte van het Vaticaan dat gewijd is aan de constructie van de basiliek, en diende om aanwijzingen te geven aan de steenkappers. Dit plan van Michelangelo, die veel tekeningen verscheurd heeft, zou na zijn dood terug zijn opgevist om uiteindelijk dan toch te worden uitgevoerd door de arbeiders. Waarschijnlijk is de xc3xa9xc3xa9n van de laatste, zoniet de laatste, tekening die Michelangelo heeft gemaakt. De eerste steen van de basiliek werd gelegd op 18 april 1506 door paus Julius II. In 1626 was het immense gebouw klaar om ingewijd te worden.

In 1505 werd de Florentijn Michelangelo door paus Julius II naar Rome ontboden. Die vroeg, de toen al beroemde beeldhouwer van de Pietxc3xa1 en de David, een reusachtige graftombe voor hem te ontwerpen. De opdracht voor zo’n megalomaan monument was Michelangelo uit het hart gegrepen. De kunstenaar trok spoorslags voor acht maanden naar Carrara om persoonlijk toe te zien op de marmerwinning en liet zo’n honderd ton naar Rome verslepen, een titanenkarwei in die dagen. Maar de humeurige Julius II, ook wel il papa terribile genoemd, veranderde van mening. De graftombe had plotseling geen haast meer – Rome moest eerst in de oude glorie herrijzen – en hij weigerde Michelangelo’s vervoerskosten te betalen. De kunstenaar was zo opgefokt dat hij prompt een paard huurde en Rome uitvluchtte. Hij werd achternagezeten door vijf pauselijke ruiters, maar hij was hen te slim af. Michelangelo zwoer nooit nog xc3xa9xc3xa9n voet in het decadente Rome te zetten. Aan een vriend schreef hij dat “anders mijn graftombe eerder zou worden vervaardigd dan die van de paus”.

Julius II, een man voor wie zelfs kardinalen op hun benen trilden, dreigde met banvloeken, stuurde Michelangelo’s vrienden naar Firenze om hem te paaien, en protesteerde bij de Florentijnse republiek, die hem zwaar onder druk zette – “We laten ons niet vanwege u een oorlog in slepen en zetten om u niet de hele staat op het spel. Besluit terug te keren naar Rome” – maar Michelangelo trok er zich niets van aan. Julius II liet het er niet bij. Toen de oorlogszuchtige paus Bologna had heroverd, vroeg hij Michelangelo om op dit neutralere terrein een immens bronzen beeld van hem op te trekken. Michelangelo ging daarop in, tenslotte was Bologna Rome niet, en hij hoopte stiekem dat hij zo alsnog zijn droom, de graftombe, zou mogen realiseren. Michelangelo’s beeld van Julius II was ruim vier meter hoog, niet toevallig precies zo hoog als het klassieke ruiterstandbeeld van keizer Marcus Aurelius (Capitool), de norm voor alle bronzen beelden in het zestiende-eeuwse Italixc3xab.

Michelangelo was amper teruggekeerd naar zijn geliefde Firenze, of hij vond een nieuwe brief van Julius II, nu met het verzoek om het gewelf van de Sixtijnse kapel in Rome met fresco’s te beschilderen. Rome mocht dan wel de hoofdstad van het christendom zijn, op het Capitool zwierven in die tijd geiten rond, op het Forum Romanum graasden koeien en op het Circus Maximus werden groenten geteeld. Julius II had het megalomane plan opgevat om Rome weer prestige te geven en had daar heel veel voor over. Hij bood Michelangelo 3.000 dukaten aan, drie keer meer dan het loon voor het bronzen monument. Michelangelo trok niet alleen voor dat geld naar Rome, hij was ook mateloos ambitieus.

Donato Bramante, de opperbouwmeester van het Vaticaan en een verklaarde vijand van Michelangelo, had de paus tijdens een diner openlijk ontraden om de plafondschildering van de Sixtijnse kapel aan Michelangelo uit te besteden – hij zag dat liever door zijn vriendjes gebeuren. Die roddel was Michelangelo ter ore gekomen, dus wilde hij bewijzen dat hij het wel kon. Vreemd genoeg, want Michelangelo voelde zich veeleer beeldhouwer dan schilder en het was inmiddels twintig jaar geleden dat hij zich nog – experimenteel – aan een fresco had gewaagd (hij was toen dertien jaar).

Frescoschilderen was in die dagen een vak apart en een competitiesport. Het kwam op veel techniek xc3xa9n snelheid van uitvoering aan. Er werd eerst verse pleisterkalk op muren of plafonds aangebracht en die moest meteen nat beschilderd worden. Sommige frescoschilders werkten daarom met beide handen tegelijk. De plafonds van de Sixtijnse kapel gaven bovendien extra problemen: er moest een ingewikkelde steiger voor worden ontworpen – het voorstel van architect Bramante veegde Michelangelo van tafel – en de perspectief op gewelfde muren vroeg een andere aanpak dan op platte muren. Michelangelo had met geen van beide ervaring. Door de vereiste snelheid was frescoschilderen meestal groepswerk, terwijl Michelangelo een verstokte, nurkse individualist was. Voor Michelangelo was alles dus gloednieuw. De kans dat hij zou mislukken was dus immens groot.

Vier jaar lang zou Michelangelo met de Sixtijnse kapel worstelen. Tegelijk probeerde hij zijn vader en zijn (luie) broers in Firenze te onderhouden en maakte hij voortdurend ruzie met zijn assistenten of met de paus – die ranselde hem een keer af met een stok, omdat Michelangelo niet snel genoeg opschoot. Ik leid een ellendig bestaan, jammerde de kunstenaar tegen zijn vader, die hem bovendien bestolen had, “ik word afgemat door reusachtig gezwoeg en duizend bekommernissen. En zo leef ik nu al zo’n vijftien jaar, en nooit heb ik een gelukkig uur gekend”. Waar of niet, tot vandaag genieten we nog altijd van Michelangelo’s fraaie, kunstzinnige nalatenschap. Alleen al zijn werk maakt een reisje naar Rome reeds meer dan de moeite waard.

www.vatican.va/news

www.michelangelo.com

www.michelangelobuonarroti.nl

www.elrelojdesol.com/zoomable-paintings

www.thais.it/scultura

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.