Burgemeester wil Ara Pacis-gebouw afbreken

De recent verkozen Romeinse burgemeester Gianni Alemanno wil “de vitrinekast” zoals hij de recent voltooide behuizing van de Ara Pacis noemt, weg uit de historische binnenstad. De Ara Pacis, het Vredesaltaar van keizer Augustus, is een beroemd monument uit de klassieke oudheid, dat door zijn voorganger, burgemeester Walter Veltroni, van een zeer moderne jas werd voorzien.

Alemanno wil de moderne architectuur echter weg uit het centro storico. Het felwitte gebouw is heel wat Romeinen eveneens een doorn in het oog. Vooral uit rechts-extremistische zijde, waarmee de nieuwe burgemeester sympathiseert, klinkt luide kritiek en Alemanno speelt daar handig op in.

Critici hekelen vooral de torenhoge projectkosten en het feit dat een buitenlandse architect voor de Ara Pacis werd aangesteld. De behuizing van de Ara Pacis, die met haar twee grote vleugels behoorlijk wat ruimte inneemt, is echter ook door kenners bekritiseerd. The New York Times bijvoorbeeld, beoordeelde het gebouw twee jaar geleden als ” belachelijk groot” en omschreef het als “een ramp”.

De keiharde commentaren konden echter niet verhinderen dat de nieuwe Ara Pacis bij bezoekers aan Rome is uitgegroeid tot een grote hit. Vorig jaar kwamen er meer mensen op bezoek dan in welk ander monument ook, het Colosseum en de Sint-Pietersbasiliek in Vaticaanstad uitgezonderd.

Burgemeester Alemanno wil het gebouw, dat 40 miljoen euro heeft gekost, naar een buitenwijk verplaatsen. Het Vredesaltaar zelf moet volgens hem in de binnenstad blijven. Hoe dat dan moet gebeuren vertelt hij er niet bij.

Ook de nieuwe futuristische buitenlift van het Vittoriano, vlakbij het Forum Romanum, krijgt kritiek. De lift die bezoekers langs de buitenzijde van het Vittoriano tot op een hooggelegen panoramisch punt brengt heeft 1,2 miljoen euro gekost en is nog geen jaar in bedrijf.

De lift is uitgevoerd in groen transparant glas en voert naar het dak van het Vittoriano. De glazen koker is zichtbaar vanaf de Capitolino en vanop bepaalde plekken op het Forum zelf. De nieuwe directeur-generaal van het ministerie van Cultuur vindt dat de Vittoriano-lift moet worden afgebroken.

Tegenover het Mausoleum van Augustus, tussen de Via di Ripetta en de Lungotevere in Augusta, werd de Ara Pacis Augustae, xc3xa9xc3xa9n van de kostbaarste monumenten uit de vroegere keizertijd, al vele jaren beschermd door een immense hal met een groot glasoppervlak tegen de uitlaatgassen en andere geneugten van het Romeinse verkeer.

Architect Richard Meier ontwierp een nieuw glazen, felwit omhulsel voor het vredesaltaar van keizer Augustus, vlak naast het mausoleum van Augustus. Vooral de invloed op de directe omgeving en de twee nabijgelegen kerken, de San Rocco en de San Girolamo, worden gehekeld. Critici vinden het nieuwe gebouw een smet op de oude stad.

Al zes decennia zijn Rome en moderne architectuur elkaar uitsluitende werelden. Sinds Benito Mussolini er de scepter zwaaide, is er nooit meer een modern gebouw in het stadscentrum neergezet. Het beschermen van de oude architectonische topstukken werd altijd belangrijker gevonden. Maar daaraan kwam met burgemeester Veltroni dus een einde.

Het grootste pijnpunt voor veel Romeinen is dat het eerste moderne bouwwerk sinds lang in de eeuwige stad werd ontworpen door een Amerikaan, een vertegenwoordiger van de huidige wereldmacht: de Verenigde Staten van Amerika. Meiers creatie is een omhulsel van glas, geflankeerd door stenen vleugels. Het beschermt de kostbare Ara Pacis Augustae, een monument in waarde vergelijkbaar met de zuil van Trajanus en de triomfboog van Constantijn.

Nicolai Ourousoff, architectuurcriticus van The New York Times, schreef bij de opening van het gebouw dat het nieuwe onderkomen van de Ara Pacis een regelrechte mislukking was. Architect Richard Meier heeft volgens Ouroussoff een gebouw neergezet dat net zo weinig met zijn omgeving heeft te maken als de gebouwen in fascistische stijl die in de jaren dertig van de twintigste eeuw op het aangrenzende plein zijn ingeplant.

In een uiterst kritisch stuk schreef hij onder meer: “Meiers gebouw is een eigentijdse weergave van wat er kan gebeuren als een architect zijn eigen stijl verafgoodt uit een drang tot zelfvergroting. De omvang gaat alle proporties te buiten en het gebouw lijkt zich niets aan te trekken van de naakte schoonheid van de dichte en fijnmazige stad eromheen”.

Ourousoff eindigde zijn beschouwing met de vaststelling dat het na dit gebouw misschien wel een halve eeuw kon duren vooraleer de Romeinse autoriteiten weer eens een modern gebouw zouden durven neerzetten in de binnenstad.

Het ‘Altaar van de Vrede’ werd in het jaar 9 v. Chr. door keizer Augustus geopend, verdween twee eeuwen later voor zo’n 1700 jaar onder de grond, en werd pas in 1938 weer opgericht. De bouw van een nieuwe beschermkap was hoe dan ook nodig omdat de oude, uit de tijd van Mussolini, geen bescherming meer bood tegen luchtverontreiniging, zon en vocht.

Deden de oude Romeinen er destijds 3,5 jaar over om de Ara Pacis te beeldhouwen, hun nakomelingen hebben er door alle discussies ruim tien jaar voor nodig gehad om het omhulsel te realiseren. Zelfs bij de officiële opening was het gebouw nog niet af. De bouw werd vier keer volledig stilgelegd en de aanvankelijke kosten verdrievoudigden.

Een ex-staatssecretaris van Cultuur ging zelfs in hongerstaking om de bouw definitief te stoppen. Architecten stuurden al tijdens de werken een open brief naar de krant Corriere della Sera, waarin ze protesteerden tegen de ‘invasie van buitenlandse architecten in Italië’. Andere critici vergeleken Meiers creatie met een benzinestation en spraken van de Los Angelisatie van Rome.

Ook over de grootte van het gebouw was en is er discussie. Waarom is het een gebouw geworden waar de originele Ara Pacis wel tien keer in kan? We zijn niet tegen moderne architectuur, maar wel als die op deze plaats wordt neergezet, verklaarden Giorgio Muratore, hoogleraar architectuurgeschiedenis, en Antonio Tamburino, docent stedenbouw.

Het gebouw blokkeert het uitzicht op de Tiber op de plek waar ooit de oude haven was. Het zou veel mooier zijn geweest die haven op te graven, en het contact tussen stad en rivier te herstellen. Nu is er beton gestort en zullen we de haven nooit meer zien. Men heeft de slechtst mogelijke ingreep gedaan, zo klinkt het.

Natuurlijk moet men ook niet overdrijven. Het Ara Pacis-gebouw doet vandaag haast permanent dienst als locatie voor de meest uiteenlopende tijdelijke tentoonstellingen, er worden recepties en voorstellingen gehouden, kortom het is praktisch en bruikbaar. Of het ook mooi en passend kan worden genoemd, is een andere discussie.

Maar wie in Rome naar de toekomst kijkt, moet het altijd opnemen tegen het verleden. Dat is een strijd die niet te winnen valt. Het feit dat het eerste moderne gebouw in jaren, enkel en alleen dienst doet ter bescherming van een monument uit de oudheid, illustreert dat uitstekend.

Meiers omhulsel ontketende niet alleen ruzie tussen Italiaanse en buitenlandse architecten, maar ook tussen links en rechts; tussen de postfascisten die het erfgoed van Mussolini willen bewaren, en de linkse stadsbestuurders die toevallig precies op de door Mussolini ingerichte plekken, Rome willen moderniseren. Die discussie klinkt vandaag, mede door het gestook van Alemanno, nog luider.

Hoeveel eenvoudiger ging het er tweeduizend jaar geleden aan toe, bij de bouw van het monument zelf. In die dagen had één man het voor het zeggen. De opdracht voor een Altaar van de Vrede gaf Augustus, de eerste Romeinse keizer, in 13 voor Christus.

De Ara Pacis Augustae werd eigenlijk opgericht als gevolg van de veilige terugkeer van keizer Augustus (31 v. Chr.- 14 n. Chr.) naar Rome, dit na de burgeroorlogen onder Marius en Sulla (120-70 v. Chr.), tussen Caesar en Pompeius (70-44 v. Chr.) en tussen Marcus Antonius en Octavianus (44-31 v.Chr. – zoals bekend nam Octavianus de naam Augustus aan toen hij keizer werd) en tenslotte de oorlogen in Gallië en Spanje.

In 17 v. Chr. riep Augustus de wereldvrede uit, de zogenaamde Pax Augusta. Daarvoor werd in 9 v. Chr. het vredesmonument opgericht en sindsdien werd ieder jaar de vrede herdacht met een offerritueel in het Ara Pacis.

Twee eeuwen later moest het wijken voor nieuwe bouwwerken van andere keizers met andere grootse plannen. Pas in 1568 werden de eerste brokstukken teruggevonden. Ze kwamen in het Uffizi-museum in Firenze terecht. Een ander deel ging naar het Louvre in Parijs en ligt daar nog altijd. In 1937 slaagden archeologen er dankzij een nieuwe techniek in om heel veel stukken op te graven.

Mussolini gaf opdracht om met de puzzelstukken een nieuwe, gereconstrueerde Ara Pacis op te richten. Niet bij de Campo Marzio, maar een halve kilometer verderop, waar hij net een hele stadswijk met de grond gelijk had gemaakt om er de Piazza Augusto Imperatore te laten verrijzen in de modernistische fascistische bouwstijl.

Midden op het plein lag het mausoleum van Augustus, een ronde en tot vandaag nogal verwaarloosde grafheuvel, waar Mussolini zelf begraven had willen worden. Aan de oever van de Tiber verrees dus de nieuwe Ara Pacis, een combinatie van originele brokstukken en gips, overkapt door een glazen constructie met stenen zuilen. Het complex, dat op 23 september 1938 en dus tweeduizend jaar na de geboorte van Augustus werd geopend, moest het centrum worden van het nieuwe fascistische keizerrijk.

Het altaar van de vrede is 11,65 m lang, 10,62 m breed en ongeveer vijf meter hoog. Het bestaat uit een rechthoekige marmeren buitenmuur op een podium met twee deuren in elkaars verlengde met elk een trap. Daarbinnen staat het rijk versierde altaar. De muren, waardoor het altaar omsloten wordt, zijn gemaakt van Carrara-marmer en laten vrij eenvoudige versieringen zien aan de binnenkant.

In het onderste deel van de wand zijn diepe cannelures aangebracht en in het bovenste deel ziet men bloemen- en vruchtenguirlandes en ossekoppen. Jarenlang diende de Ara Pacis als het ceremonieel centrum van Rome, waar men dankte voor de vrede, het goede bestuur en de welvaart die Augustus bracht.

Ook de muren aan de buitenkant zijn zeer uitbundig versierd. Op de onderste strook, om het gehele altaar heen, is een sierlijk patroon gemaakt dat zich herhaalt in de vorm van acanthusbladeren met zwanen en andere diersoorten.

En op de bovenste strook, van de vier muren direct naast de deuren, zijn vier mythologische taferelen afgebeeld. Op de muren staan afbeeldingen van de optocht bij de ontvangst van keizer Augustus terug in Rome. De relixc3xabfs, eveneens in Carrara-marmer, zijn van zeer goede kwaliteit.

Op de linkerzijde zijn priesters, magistraten, de Pontifex Maximus (hogepriester) en een stoet van vertegenwoordigers van de Senaat afgebeeld in een ‘eeuwigdurende offerhandeling’ die de vrede en het welzijn van het Romeinse Rijk garanderen. De rechterzijde bevat een scène van de processie van de ceremoniële wijding van het altaar. Deze processie heeft werkelijk plaatsgevonden op 4 juli in het jaar 13 v. Chr.

Archeologen zijn er zelfs in geslaagd verschillende leden van Augustus’ familie te identificeren. Als eerste komen de twaalf lictoren gevolgd door Augustus (hij is langer afgebeeld dan de rest) en de vier flamines, de priesters die als taak hebben de ceremoniële vuren te ontsteken.

Achter hen aan lopen Augustus’ schoonzoon, Agrippa, zijn vrouw Livia, zijn nicht Antonia, zijn dochter Julia en haar man Tiberius. Naast hen lopen de broers Germanicus en Claudius. Germanicus was getrouwd met de dochter van Julia. Tenslotte volgen er een aantal vrienden.

Exc3xa9n van de mythologische taferelen op de muren met de ingangen is de afbeelding van Tellus, een vrouwelijk wezen die de aarde verpersoonlijkt en die het symbool van Italië is. Aan haar voeten zitten een os en een schaap en ze wordt omgeven door twee nimfen die de lucht en het water symboliseren.

De eerste zit op een zwaan en de ander op een zeemonster. Op haar schoot zitten twee jongetjes die Romulus en Remus zouden kunnen uitbeelden. Ze grijpen naar de borst van de godin en naar de vruchten op haar schoot. Andere mythologische scènes die de geschiedenis van het ontstaan van Rome uitbeelden, zijn afbeeldingen van de Lupercalia, het feest van Pan en Aeneas die aan de penaten, de huisgoden, offert. Aan de buitenkant, op de basis van het altaar, is de tekst weergegeven van de Res Gestae Divi Augusti. Dit is een opsomming van de belangrijkste daden van Augustus.

De negen steenblokken die de optocht uitbeelden heeft men pas in 1658 ontdekt onder het toenmalige Palazzo Peretti (nu Amalgia) aan de Piazza San Lorenzo in Lucina. Twee ervan werden door de familie De’ Medici gekocht en kwamen terecht in Firenze. Nog andere blokken verhuisden naar het Thermenmuseum, het Vaticaan en het Louvre. Toen men in de buurt steeds maar nieuwe fragmenten bleef vinden, kwamen archeologen in 1879 tot het besef dat men te doen had met het legendarische Ara Pacis.

De plaats waar de Ara Pacis Augustae nu staat, is niet de oorspronkelijke. De huidige plek is zoals verteld het idee van Mussolini (dezelfde kerel die zowat het halve Forum Romanum heeft verwoest door er een monsterlijke weg dwars overheen te leggen…) die het monument op 23 september 1938 liet openstellen voor het publiek. Tijdens de opbouw van het altaar, heeft men in 1937 tijdens nieuwe opgravingen nog meer delen gevonden, waardoor het gebouw grotendeels kon gereconstrueerd worden.

Jammer genoeg bevinden enkele originele steenblokken zich nog steeds in Firenze en ook Parijs weigert de originele stenen terug te geven. Het Vaticaan gaf de oorspronkelijke steenblokken wel terug, zij het pas in 1954 en na lang aandringen. De delen die nu nog in Firenze en Parijs liggen, zijn in Rome vervangen door afgietsels.

Met behulp van die afgietsels en de talrijke delen die inmiddels zijn teruggevonden is het Vredesaltaar grotendeels in de vroegere luister hersteld. Hoewel keizer Augustus, de man die naar verluidt Rome aantrof als een stad van baksteen en ze achterliet als een stad van marmer, volgens ons toch zijn bedenkingen zou hebben gehad met het plaasteren oplapwerk van zijn Vredesaltaar…

www.arapacis.it

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.