Monte Testaccio of de schervenberg in Rome

De Monte Testaccio of schervenberg is niet één van de zeven heuvels waarop Rome volgens het verhaal werd gebouwd, maar een antieke afvalberg, een vuilnisbelt uit de oudheid zeg maar, gevormd door miljoenen potscherven, testae. De scherven zijn afkomstig van grote amforen waarin voornamelijk olijfolie werd aangevoerd en die op de oever van de Tiber door binnenschepen werden gelost.

Eenmaal aan land werd de inhoud van die grote kruiken overgeheveld in kleinere kruikjes, bestemd voor verkoop in de stad. Met de lege amforen kon men niets meer aanvangen, die werden verplicht kapotgeslagen en op een hoop gegooid. Zo ontstond de zogenaamde schervenberg. Op de heuvel zelf mag je niet wandelen, maar wie de moeite doet om eens rond de Monte Testaccio te wandelen, kan niet anders dan onder de indruk zijn van het aanzienlijke volume vuilnis dat de handelaars uit de oudheid hebben achtergelaten.

De schervenberg vind je in de voor veel toeristen vrij onbekende wijk Testaccio, hoewel daar heel wat te beleven valt. De heuvel is ongeveer vijftig meter hoog en heeft een omtrek van zowat een kilometer. Op sommige plaatsen zie je tussen de bomen en struiken nog de opgestapelde terracotta scherven liggen. De schervenberg ligt logischerwijze niet ver van de Tiber, op de plek waar in het Romeinse Rijk de Porticus Aemilia lag, de binnenhaven van Rome.

Hier werden vanuit de zeehaven Ostia in de loop der eeuwen miljoenen kruiken met telkens zo’n 225 liter olijfolie aangevoerd. De Romeinse havenarbeiders goten de olie voor de hoofdstad over in andere recipiënten, bestemd voor verkoop of duurzame opslag. De kruiken waarin de olie was aangevoerd konden maar eenmaal worden gebruikt door het snelle bederf in de poreuze terracotta kruiken. Een decreet bepaalde daarom dat de gebruikte oliekruiken in stukken moesten worden stuk geslagen en op een grote hoop gegooid. Uit die hoop scherven ontstond de Monte Testaccio.

Studies van de antieke handelsgeschiedenis hebben veel aan het licht gebracht over de handel in wijn en olijfolie, naast graan de belangrijkste bestanddelen van het mediterrane voedselpakket. De belangrijkste hulpmiddelen hierbij zijn studies naar de productie en verspreiding van amforen. Op die manier heeft men – ook kwantitatief – vat kunnen krijgen op de zich voortdurend verleggende handelsstromen in de westelijke helft van het Middellandse Zee-gebied.

In de eerste eeuw voor Chr. zien we een zeer omvangrijke wijnexport vanuit Italië naar Zuid-Frankrijk, een fenomeen dat rechtstreeks verband houdt met de opkomst en bloei van de slavenlandbouw in het exportgebied. Omstreeks het begin van onze jaartelling worden de rollen omgedraaid: de Italische wijnuitvoer naar de provincies valt nagenoeg weg, terwijl steeds grotere hoeveelheden Zuid-Franse wijn hun weg vinden naar Rome. Archeologisch gezien loopt het aandeel van de Gallische wijnamforen op tot zo’n dertig procent van het totaal in de eerste decennia van de tweede eeuw n. Chr.

Voor de olijfolie voltrekt zich een soortgelijke ontwikkeling in Zuid-Spanje, vanwaar vooral vanaf het midden van de eerste eeuw n. Chr. enorme hoeveelheden amforen naar Italië werden verscheept. Alleen al de Monte Testaccio vertegenwoordigt een exportvolume van ongeveer 25.000 ton per jaar en dit gedurende 12 decennia. Enigszins verrassend is de wijze waarop Spanje in de derde eeuw n. Chr. voorbij wordt gestreefd door Tunesië.

In de vierde en zelfs tot in de vijfde eeuw n. Chr. vertegenwoordigen Noord-Afrikaanse amforen bijna de helft van het totale vondstenmateriaal in Ostia en Rome. Onderzoek wijst op een geweldige verspreiding van Tunesische keramiek tot in de zesde eeuw na Chr. Sommige geleerden interpreteren de laat-Republikeinse export van wijn uit Italië als het transport van levensmiddelen naar legeronderdelen.

Een andere, minder overtuigende, verklaring om de aanvoer van Gallische, Spaanse en Noord-Afrikaanse producten naar Rome uit te leggen, is dat ze niet-commerciële transporten vormden van de opbrengsten van senatoriale landgoederen in de provincie naar huishoudens in de hoofdstad.

Meer info over de Monte Testaccio (Italiaans)

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s