De bloedige veldslag van Varus

In het jaar 9 na Christus werd in het Teutoburgerwoud een bloedige veldslag uitgevochten tussen Romeinen en Germanen. Dit treffen, dat als de Varusslag de geschiedenis inging, groeide uit tot Duitslands nationale mythe. De herdenking van de Varusslag wordt bij onze oosterburen op grote schaal aangepakt. Daarbij gaat de aandacht niet langer naar de clichés over dappere Germanen uit de romantiek of het misbruik daarvan in de nazitijd, maar naar de historische waarheid die erachter zit. S.P.Q.R. bezoekt de volledige site en de tentoonstellingen die dit jaar rond de Varusslag worden georganiseerd met 50 mensen tijdens een driedaagse uitstap op 4, 5 en 6 september.

Het verhaal begon met Julius Caesar, die in 55 voor Christus een brug over de Rijn sloeg. In de jaren daarop drongen de Romeinen steeds dieper door in wat zij de provincie Germania noemden. Hun doel bestond erin de rijksgrens te verleggen van de Rijn naar de Elbe en de Donau. Rome stond toen op het toppunt van zijn macht. Het goed getrainde en bewapende Romeinse leger leek geen partij voor de Germaanse stammen, die nauwelijks georganiseerd waren en elkaar onderling de kop insloegen wanneer ze daar de kans toe kregen. Toch brachten de ‘barbaren’ de Romeinen een verpletterende nederlaag toe.

De slag in het Teutoburgerwoud, die vier dagen duurde en meer dan twintigduizend mensenlevens kostte, is genoemd naar de Romeinse legeraanvoerder Varus. Die werd in een hinderlaag gelokt door Arminius, de zoon van het stamhoofd van de Cherusken. De jonge opstandeling was erin geslaagd enkele Germaanse volkeren onder zijn leiding te verenigen. Arminius genoot nochtans het volste vertrouwen van Varus. De Germaanse prins was in Rome opgevoed en had zich als officier onderscheiden in het Romeinse leger. Als geen ander kende hij de tactiek van de onderdrukkers van zijn volk. Met een list lokte hij de legioenen van Varus naar smalle bospaden en moerassen, waar ze geen kans hadden om hun slagorde te ontplooien toen de Germanen hen plots van alle kanten aanvielen. Het nieuws van Varus’ nederlaag bracht een schok teweeg, vooral toen het afgehakte hoofd van de verslagen legeraanvoerder in Rome aankwam. ‘Varus, geef mij mijn legioenen terug’, zou keizer Augustus vertwijfeld hebben uitgeroepen. In de volgende jaren probeerden de Romeinen hun greep op de Germaanse gebieden te herstellen. Maar de tol bleek te hoog en in 16 na Christus gaf keizer Tiberius er de brui aan.

De Varusslag, later omschreven als ‘de oerknal van de Duitse geschiedenis’, was de eerste grote clash tussen de Romaanse en de Germaanse wereld. De tegenstelling tussen die twee zou een kapitale rol spelen in Europa. De overwinning van Arminius hield de Germaanse volkeren eeuwenlang buiten het beschavingsproces dat de Romeinen in de rest van Europa op gang brachten. De geschiedschrijver Tacitus typeerde Arminius als een vrijheidsstrijder. Daarmee legde hij de basis voor de mythe die rond de Germaanse vechtjas groeide. Vanaf de renaissance inspireerden de heldendaden van Arminius, die door Luther tot ‘Hermann’ werd omgedoopt, honderden gedichten, toneelstukken, opera’s, beelden en schilderijen. Op het einde van de negentiende eeuw verrees voor hem een vijftig meter hoog standbeeld in Detmold. Het zwaard van de bronzen kolos is gericht op Frankrijk.

Omdat men over Arminius niet al te veel wist, was het gemakkelijk om hem voor allerlei politieke doelen te misbruiken. Met de verering van het Germanendom in de nazitijd bereikte dit gezwijmel een triest hoogtepunt. De recente heropleving van de interesse voor de Varusslag is vooral een gevolg van archeologische vondsten. Op verscheidene plaatsen in het Teutoburgerwoud werden grote hoeveelheden munten en wapens uit de bodem gehaald. In Kalkriese alleen al gaat het om meer dan zesduizend stukken, wat op een groot slagveld wijst. Nog altijd discussiëren historici over de precieze locatie van de Varusslag. Meer dan zevenhonderd theorieën zijn daarover in omloop. Zoveel is zeker: in wat vandaag een vredig heuvelend landschap is, speelde zich tweeduizend jaar geleden een bloedige botsing af, die de kaart van Europa in een definitieve plooi legde.

(Bron: De Standaard)

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s