Nieuw museum onder het Tibereiland

Onder de 17de eeuwse kerk van San Bartolomeo op het Tibereiland in Rome, opent volgend voorjaar een nieuw museum, gewijd aan de martelaren van de 20ste eeuw. Meteen wordt ook de zowat tien jaar geleden ontdekte ondergrondse Romeinse tempel gedeeltelijk zichtbaar voor het publiek. Om welke tempel het juist gaat is nog steeds niet duidelijk. Oorspronkelijk bevond zich hier de tempel van Aesculapius, maar nadien werden op dezelfde plek ook nog heiligdommen ingericht, gewijd aan Jupiter Jurarius, Semo Sancus Dius Fidius, Gaia, Faunus, Vejovis, Tiberinus en Bellona. Veel later, op het einde van het eerste millennium, werd bovenop de Romeinse ruïnes een eerste kerk gebouwd. Tegenwoordig staat deze bekend als de San Bartolomeo all’Isola. Archeologen hebben de voorbije jaren flink gewerkt tussen de fundamenten van die oorspronkelijke kerk en ondermeer een gedeelte van de indrukwekkende tempelmuren blootgelegd die dateren uit ongeveer 290 v. Chr.

Ondertussen zijn nu ook houten vloeren en constructies van glas en staal over de archeologische site aangelegd, die het mogelijk maken dat het publiek, al lopend boven en tussen de fundamenten, kan kennismaken met de heidense en vroeg-christelijke gedeeltes onder de kerk. Zo is ook de crypte, waar je de kolommen en apsis van de vroegere kerk nog kan zien, toegankelijk.

Het was de Roomse keizer Otto III die deze kerk hier in 997 liet bouwen. Otto III was de enige zoon van Otto II en de Byzantijnse prinses Theophanu Sklerina. Hij werd tot Duitse koning verkozen in 983, bij het overlijden van zijn vader. Tijdens zijn minderjarigheid was zijn moeder regentes tot aan haar dood in 991. Vervolgens was zijn grootmoeder Adelheid van Italië regentes tot bij zijn meerderjarigheid in 994. Otto zorgde er voor dat zijn neef Bruno van Karinthië tot paus werd verkozen als Gregorius V, de eerste Duitse paus. Deze kroonde hem tot keizer in 996. Otto stierf in Palermo, ongehuwd en zonder nakomelingen. Net boven de ruïnes van het oudere Romeinse heiligdom is nog de keizerlijke adelaar zichtbaar, de signatuur van Otto III.

In de ruïnes van de voormalige Romeinse tempel werd een speciaal ventilatiesysteem geïnstalleerd. Kostprijs: ongeveer 40.000 euro. Dat is nodig om vochtschade te voorkomen, want op deze plek bevinden de bezoekers zich ondergronds op slechts enkele passen van de doorstromende Tiber. De komende maanden worden nog extra voorzieningen geïnstalleerd, zodat ook het museum van de martelaren uit de 20ste eeuw kan worden ingericht. Dat opent in principe volgend voorjaar.

De tentoonstellingsruimte zal ondermeer via documenten, foto’s en andere historische gegevens aandacht schenken aan religieuzen die het slachtoffer werden van de maffia, maar ook aan geestelijken en missionarissen die de voorbije eeuw in het buitenland werden vermoord omwille van hun religieuze overtuiging. Vlak naast de exporuimte, overdekt door glas, kan je ook een blik werpen op het eerdere heiligdom van de heilige martelaren Bartholomeuss en Adalbert van Praag. Keizer Otto III wijdde de kerk aan deze laatste martelaar, een persoonlijke vriend, die in 997 werd vermoord. De naam van Bartolomeus werd pas later aan de kerk verbonden.

Wat de oude Romeinse tempel diep onder de kerk betreft, moet er nog heel wat onderzoek gebeuren. Archeologen zullen hier in de toekomst zeker nog verder graven, maar door geldgebrek liggen de werken voorlopig stil. Een ander probleem is dat het niveau dat men nu wil onderzoeken, nog eens 9 meter dieper, regelmatig onder water loopt, afhankelijk van de seizoenen en het waterpeil van de Tiber. Dit karwei zal in de toekomst waarschijnlijk worden toevertrouwd aan een team gespecialiseerde onderwater-archeologen.

Volgens een legende is het Tibereiland ontstaan nadat de laatste koning van Rome, Tarquinius Superbus in 510 v. Chr., werd verdreven. De Romeinen verzamelden het graan van de velden van de Etruskische koning, de Campus Martius, en gooiden dit in de Tiber. Dit spoelde niet weg maar bleef liggen en vormde zo de fundering van het eiland. Een andere versie van het verhaal vertelt dat het lijk van de koning zelf in de rivier werd gegooid waarna er slib en klei zich aan hem bleef vastkleven en er zo een eiland ontstond. Wegens deze duistere achtergrond werd het eiland vele eeuwen lang beschouwd als een slechte plaats. Tot de tempel van Aesculapius werd gebouwd kwam er bijna niemand en alleen de grootste criminelen werden erheen verbannen.

Omstreeks 293 v. Chr. heerste de pest in Rome. De senaat liet de Sibyllijnse boeken raadplegen en kreeg daaruit het advies om een tempel voor Aesculapius, de Griekse god van de geneeskunde, te bouwen. Een gezantschap werd er met een schip op uitgestuurd om een beeld van de god te bemachtigen. Toen het gezantschap terugkeerde uit het Griekse Epidauros en de Tiber opvoer, zag men een slang (het symbool van de god) uit het schip ontsnappen en naar het Tibereiland zwemmen. Dit werd gezien als een keuze van Aesculapius zelf voor de locatie van de tempel, en deze werd daar dan ook gebouwd. In de praktijk werd het eiland waarschijnlijk gekozen om zijn geïsoleerde ligging, waardoor de pest en andere ziektes de tempel niet konden bereiken. Het esculaapteken, een slang die zich rond een staf draait, wordt vandaag nog steeds gebruikt.

Het is wel zo dat, ter herinnering aan de legende, het eiland zodanig werd gemodelleerd dat het op een schip leek. De noordwestelijke en zuidoostelijke oevers werden bekleed met travertijn en kregen het uiterlijk van een boeg en achtersteven. Langs het water werden muren gebouwd en een obelisk in het midden van het eiland symboliseerde de scheepsmast. De oorspronkelijke tempel was alleszins heel groot en had zuilengangen waar zieken ’s nachts konden blijven slapen, in de hoop dat Aesculapius hen in hun dromen zou bezoeken om een geneesmiddel voor te schrijven, net als in Epidaurus het geval was. In de 19de eeuw zijn er diverse kuilen met miniatuurarmen en -benen gevonden, bedoeld als dankoffer voor een genezing. De huidige kerk San Bartolomeo staat precies op de plek van de oude tempel, waarvan waarschijnlijk niets of zeer weinig is overgebleven.

Een verre opvolger van de Aesculapius tempel is het ziekenhuis Fatebenefratelli uit 1548, het belangrijkste gebouw op het eiland. Vanaf het Piazza Fatebenefratelli, bij de ingang van het ziekenhuis, brengt een trap je naar de wandelweg rond het eiland. Vanaf hier zijn de oudste resten van de Isola Tiberina te zien, namelijk de muren die de boeg van een schip voorstelden. De linkeroever van de Tiber is verbonden met het Isola Tiberina door de Pons Fabricius. Deze brug werd in 62 voor Christus gebouwd door Lucius Fabricius. De rechter Tiberoever is verbonden met het eiland door de Pons Cestius. Deze brug werd voor het eerst gebouwd in 46 voor Christus maar werd volledig herbouwd in de 19de eeuw.

www.isolatiberina.it

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.