Julius Caesar krijgt vandaag bloemenhulde

Wie vandaag in Rome vroeg genoeg wakker was, heeft misschien een blik opgevangen van de fans en bewonderaars die er reeds 20 eeuwen lang in slagen om op 15 maart op het Forum Romanum een bloemenhulde te brengen aan hun idool Julius Caesar. Het lijkt ongelooflijk, maar meer dan tweeduizend jaar na datum, wordt op de plek waar destijds het lijk van Caesar werd verbrand, nog steeds jaarlijks een bloemenhulde gehouden. De bloemen, kransen en boodschappen worden neergelegd in de ruïnes van de Tempel van Caesar, in 29 v. Chr. door Octavianus (de latere keizer Augustus) gebouwd. Een nis met een ronde onderbouw markeert de precieze crematieplaats. Overigens liggen er haast altijd wel enkele tuiltjes bloemen. Ook het standbeeld van Caesar, aan de Via dei Fori Imperiali, zal vandaag worden bedolven onder bloemen, wensen en lauwerkransen.

Wie zich daar mee bezighoudt? Bewonderaars allicht, mensen die beseffen dat Rome zonder de acties van Julius Caesar vandaag niet de stad zou zijn die ze is, of doen ze het louter uit eeuwenlange gewoonte of nostalgie? Wie zal het zeggen… Feit is dat we durven wedden dat geen enkel hedendaags idool, popzanger of voetballer, ooit een dergelijke langdurige bewondering zal afdwingen. Julius Caesar is een van de weinige figuren uit de oudheid die ook vandaag iedereen nog kent. Tot op heden inspireert hij schrijvers en generaals.

Op 15 maart, in het jaar 44 voor Christus, werd Julius Caesar vermoord. De tempel van Caesar, die door keizer Augustus op het Forum Romanum als herdenking werd gebouwd op de plaats waar Caesar’s lijk werd verbrand, houdt die gebeurtenis tot op heden levendig. Want ook in de 21ste eeuw, worden hier op de sterfdag van Caesar nog steeds bloemen en lauwerkransen neergelegd. Een aantal bloemen worden gedeponeerd aan het standbeeld van Julius Caesar langs de Via dei Fori Imperiali, andere op het Forum zelf, meer bepaald in de uitholling waar een altaar heeft gestaan dat de precieze verbrandingsplaats aanduidt.

De moord op Julius Caesar gebeurde tijdens de senaatszitting in het theater van Pompeius, dat zich situeerde tussen de achterbouw van de huidige kerk Sant’ Andrea della Valle en de Largo di Torre Argentina. De huizen aan de huidige Via del Sudario, waar zich ook de nationale kerk van België bevindt, de San Giuliano dei Fiamminghi, zijn allemaal gebouwd op de vroegere fundamenten van het theater van Pompeius. Normaal hadden de senaatsvergaderingen plaats in de Curia op het Forum Romanum, maar dat was omwille van verbouwingswerken na een brand tijdelijk niet mogelijk. Toen Julius Caesar op 15 maart het theater van Pompeius binnenkwam, stonden alle senatoren op als teken van respect. Enkele mannen gingen achter de stoel van Caesar staan terwijl de rest naar hem toeliep.

Cimber trok met beide handen de mantel van Caesars rug waarbij Caesar uitroept: “Waarom dit geweld?!”, waarna Casca zijn dolk trekt en Caesar in de nek probeert te steken. Caesar kan zich echter nog net omdraaien zodat hij alleen een ondiepe snee oploopt. Caesar steekt Casca op zijn beurt met zijn griffel – het enige wapen dat hij bij de hand had – waarbij hij de arm van Casca doorboort. Geen van de senatoren en toeschouwers die dit zien durven iets te doen en allen deinzen geschrokken achteruit. Ze durven niet weg te lopen maar evenmin proberen ze Caesar te helpen. Vervolgens trekken alle samenzweerders hun wapens en duwen ze Caesar heen en weer terwijl ze hem met hun messen en zwaarden steek- en snijwonden toebrengen.

Brutus steekt Caesar in zijn kruis. Als Caesar het gezicht van Brutus ziet, zijn vriend die hij altijd door en door had vertrouwd, roept hij in het Latijn Et tu Brute, tu quoque fili mi? (Ook gij, Brutus, mijn zoon?). Sommige bronnen beweren dat Caesar deze beroemde woorden in het Grieks sprak: kai su, teknon?. Daarna trekt hij zijn mantel over zijn hoofd zodat niemand hem zou zien sterven en stort neer op de grond. De moordenaars rapen hem op en duwen hem tegen het standbeeld van zijn oude vijand Pompeius. Ze proberen hem zo vaak mogelijk te raken en lopen hierbij ook zelf verwondingen op. Uiteindelijk loopt Caesar 23 dolksteken op.

De moordenaars hadden echter een zware fout gemaakt: ze lieten Marcus Antonius in leven, omdat het volgens Brutus fout zou zijn geweest hem ook te doden; het was tenslotte alleen hun bedoeling te voorkomen dat Caesar koning werd. Marcus Antonius zette een wraakactie op touw om de moordenaars te straffen, maar die waren allemaal gevlucht voor de woede van het Romeinse volk dat alles behalve blij was met de moord op Caesar. Brutus sloeg de hand aan zichzelf toen hij twee jaar later, in 42 v. Chr., door Marcus Antonius bij de stad Philippi in Griekenland werd verslagen.

Caesar liet bijna al zijn rijkdommen na aan zijn achterneef en aangenomen zoon Octavianus. Na nog een aantal jaren van burgeroorlogen wist Octavianus zijn meeste tegenstanders uit te schakelen en verleende de senaat hem in 27 v. Chr. de eretitel Augustus (de verhevene). Verder kende de senaat Augustus een aantal bevoegdheden toe waardoor hij als keizer kon regeren en de rust in het rijk herstellen. Zo werd de jonge Octavianus de alleenheerser die Caesar had willen zijn en kreeg het Romeinse volk alsnog één grote almachtige leider. Octavianus was de eerste in een lange reeks Romeinse keizers.

Julius Caesar is een van de weinige figuren uit de oudheid die ook vandaag iedereen nog kent. Tot op heden inspireert hij schrijvers en generaals. Zijn familienaam werd een symbool voor het hoogste wettige gezag. Tot in het begin van de twintigste eeuw werden twee grote wereldmachten geleid door een ‘kaiser’ en een ‘tsar’ – verbasteringen van de naam Caesar. Maar wat was er dan zo bijzonder aan deze man? Aan gaven ontbrak het Caesar alvast niet. Hij was een van de kundigste generaals aller tijden. De verslagen die hij van zijn veldtochten naliet, zijn van een literaire kwaliteit die in dit genre zelden of nooit geëvenaard is. Hij was een begenadigd redenaar. Als politicus en staatsman wist hij de hoogste macht in de Romeinse republiek naar zich toe te trekken. Bovendien bezat hij een grote charme, waarmee hij niet alleen de harten van zijn onderdanen won, maar ook die van de vele vrouwen die hij verleidde.

Lastiger is het antwoord op de vraag of Caesar ook een goed mens was. Hij was geen Hitler of Stalin, maar niettemin sneuvelde volgens één bron tijdens zijn veldtochten meer dan een miljoen van zijn vijanden. Er kleeft veel bloed aan zijn handen. Caesar was bij tijd en wijle meedogenloos. Hij gaf opdracht tot massaslachtingen en executies, en bij één gelegenheid tot het massaal verminken van gevangenen. Caesar was al evenmin een moreel hoogstaand mens. Een voorbeeld is het feit dat hij zijn vele minnaressen en echtgenotes voortdurend ontrouw was. Bovendien was hij een erg ijdel man, die volledig doordrongen was van zijn eigen superioriteit. Mogelijk was hij net als Napoleon zo onder de indruk van zichzelf dat hij daardoor gemakkelijker anderen in zijn ban kreeg, vermoedt Adrian Goldsworthy, de schrijver van een uitstekende biografie over Julius Caesar.

Wanneer we Caesar in zijn eigen tijd plaatsen, is hij nochtans niet meedogenlozer of wreder dan andere heersers. Als hij wreed was, was dat vooral om pragmatische redenen. Wat hem vooral onderscheidt, is dat hij altijd het belang van de staat voor ogen hield. Zijn maatregelen konden wreed zijn, maar waren er altijd op gericht het welzijn van een veel groter deel van de samenleving te vergroten. Zijn heerschappij had geen repressief karakter. Als feitelijk dictator maakte Caesar zelf geen misbruik van zijn macht. Maar hij zette de deur naar wantoestanden wel wijd open voor zijn opvolgers. Denken we maar aan Nero en Caligula.

Helaas is slechts een fractie van de geschriften uit de oudheid bewaard gebleven. Ook wat Julius Caesar persoonlijk betreft, zijn er nog steeds grote witte vlekken op de kaart. Over zijn intieme relaties met familie, echtgenoten, geliefden en vrienden is bijvoorbeeld erg weinig bekend. Over de opvattingen van Caesar op het vlak van religie is al helemaal niets geweten. Het feit dat Caesar zo moeilijk te doorgronden is, en dat vele mysteries rondom hem nog niet opgehelderd zijn, maakt het niet gemakkelijk om de man vandaag nog enigszins te leren begrijpen.

Maar tegelijk maakt juist dat Caesar als figuur zo aantrekkelijk. In de 56 jaar van zijn bestaan was Gaius Julius Caesar afwisselend voortvluchtige, gevangene, veelbelovend politicus, legeraanvoerder, jurist, rebel, dictator – bijna god – en daarnaast ook echtgenoot, vader, minnaar en overspelige. Geen enkele Hollywood-acteur of romanheld doet hem dat na.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.