Alweer opknapbeurt voor Schildpaddenfontein

Het is nog maar zes jaar geleden dat de Fontana delle Tartarughe of Schildpaddenfontein op Piazza Mattei een grondige restauratiebeurt kreeg. Nu blijkt er alweer onderhoud nodig. Het gaat om één van de meest bezochte en gefotografeerde fonteinen van Rome, na de wereldberoemde Trevifontein natuurlijk. De opknapbeurt kost 38.000 euro en moet nog voor het eind van dit jaar worden afgerond.

In Rome zijn nog heel wat meer fonteinen aan herstel en restauratie toe. De meeste projecten worden doorgeschoven naar de begroting van volgend jaar. De stad wil ook nagaan of particulieren of bedrijven bereid zijn om zo’n fonteinrestauratie te bekostigen. Dat is alvast gelukt voor de Triton-fontein op Piazza Barberini, waar de restauratie ook begonnen is.

De Schildpaddenfontein heeft alweer te kampen met kalkaanslag op zowel het brons als de steen. Het waterzuiveringssysteem werd vervangen in 2003. Daarna kregen ook het marmer en brons een uitgebreide opknapbeurt die die eindigde in 2006. Die restauratie was toen wel dringend nodig, want de fontein zag er behoorlijk vuil uit. Om de situatie niet opnieuw te laten verergeren is besloten om ditmaal tijdig in te grijpen.

Omdat de honderden fonteinen de stad een fraaie meerwaarde geven en erg geliefd zijn bij de miljoenen toeristen wil het stadsbestuur niet dat de fonteinen er vuil of verloederd uitzien. De Romeinse fonteinen hebben vooral te lijden van corrosie die vreet aan de kalksteen, het marmer of travertijn, de aangroei van allerlei mossen, woekerende algen en aantasting door smog en roet, veroorzaakt door auto’s en bussen.

De meest dringende werken moeten gebeuren aan de leeuwen rond de fontein op Piazza del Popolo, aan de hele Najadenfontein (Piazza Repubblica), de Barcaccia (Piazza di Spagna) en de Acqua Paola (Trastevere). Die restauraties worden gepland tussen 2013 en 2015. Aan de Triton-fontein op Piazza Barberini werd inmiddels begonnen. Kostprijs: 200.000 euro.

Deze werken worden bekostigd met reclame en afgerond in oktober volgend jaar. Voorgangers merken misschien niet altijd op hoe de fonteinen eraan toe zijn maar wie dichterbij een kijkje gaat nemen ziet wel degelijk dat sommige kunstwerken dringend moeten worden opgeknapt.

Maar keren we even terug naar ons oorspronkelijke onderwerp. De Schildpaddenfontein of Fontana delle Tartarughe is gebouwd tussen 1581 en 1588 naar een ontwerp van Giacomo della Porta die zich zou gebaseerd hebben op een fonteinontwerp uit de oudheid. De sculpturen zijn van de Florentijn Taddeo Landini.

De vier schildpadden werden pas tijdens een herstelling in 1658 toegevoegd door Bernini. Het verhaal gaat dat Bernini voor de schildpadden, die zeer realistisch zijn, gebruik heeft gemaakt van afgietsels van echte schildpadden.

De beestjes kregen in het verleden meermaals af te rekenen met vandalisme en nadat in 1979 een schildpad werd gestolen, zijn de resterende drie eveneens verwijderd. Ze werden vervangen door identieke maar moderne exemplaren.

Het oorspronkelijke ontwerp van de fontein bevatte acht dolfijnen. De huidige vier staan er nog altijd, de andere bevonden zich bovenaan, op de plaats van de huidige schildpadden. Maar de vier extra spuitmonden namen teveel van de waterdruk weg. Ze werden dus al gauw verwijderd en verplaatst naar een andere fontein, de Fontana della Terrina, die toen op Campo de’Fiori stond. Ook daar kregen de dolfijnen met vandalisme af te rekenen. Later werd deze verplaatst naar het plein voor de Santa Maria in Vallicella (Chiesa Nuova).

Net als alle andere Renaissance-fonteinen werd ook de Fontana delle Tartarughe ontworpen om drinkwater te leveren aan de Romeinse bevolking. De fontein maakte deel uit van een groep van 18 nieuwe fonteinen die in opdracht van paus Gregorius XIII moesten gebouwd worden.

Eerder al was het Romeinse aquaduct, de Acqua Vergine, succesvol gerestaureerd. Enkel de distributie van het water liep nog mank en dat wilde de paus oplossen door overal in de stad mooie fonteinen te plaatsen. Die kunstzinnig uitgevoerde waterbronnen zouden ook nog eens benadrukken dat het dankzij de paus was dat er terug vers water tot in de stad werd gebracht.

Tot de fonteinen die toen werden gerealiseerd behoren onder meer deze op Piazza del Popolo, Piazza della Rotonda en Piazza Navona. Een andere fontein zou worden geplaatst in de buurt van het Theater van Marcellus maar de familie Mattei gebruikte zijn invloed en geld om die fontein verplaatst te krijgen naar het kleine Piazza Mattei, vlak voor het palazzo waar de familie woonde.

Het lobbywerk kende succes en de autoriteiten verlegden het waterkanaal voor de nieuwe fontein van de oorspronkelijk gekozen plaats naar Piazza Mattei. In de overeenkomst stond ondermeer dat de familie de kosten voor het onderhoud van de fontein op zich zou nemen.

De macht van de familie wordt ook geïllustreerd door de volgende anekdote. De bloedlijn van de familie Mattei is terug te leiden tot de tiende eeuw en had in elke generatie wel wat bankiers en politici in haar rangen. Omstreeks 1350 verhuisde de familie naar de historische Joodse wijk. Ze waren wel rooms-katholiek. Toen de paus in 1555 besliste een muur rond het ghetto te bouwen kreeg de familie Mattei gewoon een sleutel van het hek.

De hele buurt profiteerde van de Schildpaddenfontein. Ieder gezin uit de omgeving putte vers water uit de bron. Vroege gravures tonen dat destijds een oude Romeinse sarcofaag naast de fontein werd geplaatst. Die diende als drinkbak voor de paarden. Het drinkwater voor mensen en dieren moest immers strikt gescheiden blijven.

De fontein heeft jarenlang Fontana delle Mattei geheten en werd ook wel eens Fons Matteiorum genoemd. De schrijver Girolamo Ferrucci, die in 1588 een boek over Romeinse architectuur publiceerde, omschreef het kunstwerk als de mooiste en meest volmaakte fontein in Rome. Talrijke kunstenaars, schilders, tekenaars en etsers, hebben de Schildpaddenfontein vereeuwigd in hun werk.

Vorige eeuw werd in Rome een replica van de Schildpaddenfontein gemaakt. Die werd gekocht door het Amerikaanse echtpaar William en Ethel Crocker voor hun landgoed op Hillsborough, Californië. Hun vier kinderen schonken in 1954 de fontein aan de stad San Francisco die de installatie neerzette in Huntington Park, Nob Hill. Daar is de replica nog steeds te bezichtigen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.