Colosseum was waarschijnlijk ingekleurd en rijkelijk versierd met kunstige fresco’s

Het lijkt ongelooflijk, maar zoveel eeuwen na de voltooiing van het Flavische Amphitheater geeft het gebouw nog altijd nieuwe geheimen prijs. Tijdens de restauratie en reiniging van een 100 m lange muur in een tunnelgalerij op de derde verdieping, ongeveer 30 m boven straatniveau, werd een unieke ontdekking gedaan. Het blijkt dat het Colosseum niet alleen werd opgebouwd en afgewerkt met witte blokken travertijn, maar dat deze ook waren beschilderd met allerlei taferelen en dit in een vrij uitgebreid kleurenpallet. Het overheersende thema van de fresco’s lijkt een eerbetoon aan de wereld van de gladiatoren. Wellicht werden belangrijke gevechten en speciale gebeurtenissen bij wijze van herinnering vereeuwigd in een kleurrijk decortafereel. De gang zal nog voor de zomer voor het publiek worden geopend, al zal dat onder begeleiding gebeuren en zullen bezoekers slechts in kleine groepjes tegelijk worden toegelaten.

Rome heeft het jaar alleszins goed ingezet en er komt nog meer. Hoewel het nog maar 11 januari is, berichten we vermoedelijk volgende week over wat misschien wel de spectaculairste bekendmaking van 2013 zal worden. Het gaat om een vondst die volgens archeologen in toekomstige kunstboeken zeker een plaats zal veroveren naast de mooiste kunstwerken uit de oudheid. Voldoende nieuwsgierig? Blijf ons vooral lezen! We keren echter even terug naar het Colosseum. Dat de witte muren van het amphitheater op bepaalde plaatsen waren bedekt geweest met rood gekleurde vierkantjes, was al bekend sinds de 19de eeuw. Maar nu zijn tijdens het reinigen van een muur, verspreid over enkele vierkante meter, de resten van polychrome fresco’s ontdekt, samen met kleurige inscripties.

Als heel de binnenzijde van het Colosseum op die manier was afgewerkt – en er is geen enkele reden om aan te nemen waarom dat enkel in deze minder belangrijke secundaire gang het geval zou geweest zijn – moet dat in de arena een zeer kleurrijk spektakel voor het oog geweest zijn. De overheersende kleuren waren rood en blauw maar vele kleurschakeringen zorgden voor details in de fresco’s. De in Rome overbekende witte blokken uitgehouwen travertijn, domineren ook het Colosseum. Ze werden aangebracht rond de arena, tegen de muren, aan de gewelven, tegen de zuilen, in de galerijen, gangen en trappen. Nu blijkt dat veel van die witte stenen ook beschilderd waren. De overheersende kleuren zijn duidelijk rood en blauw, maar ook roze, okergeel en groene schakeringen keren vaak terug. De veelheid aan kleuren lijkt erop te wijzen dat de fresco’s zeer gedetailleerd en fijn afgewerkt waren.

De ontdekte minieme kleurverschillen op sommige plaatsen lieten ongetwijfeld toe om bepaalde taferelen zeer verfijnd weer te geven. De gebruikte kleuren wijzen op plantenmotieven, palmen, lauwerkransen, pijlpunten, zwaarden, symbolische figuren en zelfs erotische scènes met penissen. Het aangetroffen reportoire wijst op een eerbetoon aan de wereld van de gladiatoren. Het is niet ondenkbaar dat bepaalde heldhaftige taferelen of belangrijke gebeurtenissen in het Colosseum op deze manier werden vereeuwigd en zo bleven voortleven in de herinnering van het publiek. Op die manier ontstond een levensecht decor vol souvenirs aan voorbije tijden.

De ontdekking gebeurde volkomen onverwacht. Niemand had vermoed dat in deze galerij, eigenlijk een secundaire doorgang, nog iets te vinden zou zijn. De galerij wordt sinds oktober gereinigd over een lengte van zowat 100 meter. Daarvan is al zowat 60 meter klaar. Via de kleuren en inscripties maak je in ieder geval een tijdreis doorheen de geschiedenis van het monument omdat ze diverse periodes doorlopen. Een leek ziet wellicht weinig aan bijgaande foto’s, voor archeologen levert dit soort ontdekkingen vaak fantastische informatie op.

De oudste rode inscripties, direct geschilderd op de travertijnen blokken, dateren uit de periode dat het Colosseum werd gebouwd. Ze zijn vermoedelijk aangebracht door de bouwers zelf. De inscripties geven op die manier zelfs enige informatie over de herkomst en het gebruik van de stenen. Dat blijkt uit de manier waarop ze zijn aangebracht. De oude boodschappen zijn bedekt geweest met een laagje gips, wellicht met de bedoeling een boodschap achter te laten voor het nageslacht. Er zijn echter ook inscripties en graffiti uit latere periodes, ondermeer uit 217. In dat jaar werd het Colosseum zwaar beschadigd door een blikseminslag, zodanig zelfs dat er de eerstkomende vijf jaar geen spelen meer georganiseerd konden worden.Tot de meest recente behoren krabbels die bezoekers in de 17de eeuw hebben nagelaten. Boodschappen op muren schrijven is blijkbaar van alle tijden.

Omdat er van de oorspronkelijke fresco’s niet veel meer overblijft lijkt de ontdekking misschien niet zo spectaculair. Toch is ze van groot belang omdat het nu mogelijk is om na te gaan uit welke kleuren het Flavische Amphitheater was opgebouwd. Er zit alleszins een duidelijke structuur in. De muren waren doorgaans bedekt met rode en witte travertijnen blokken en blauwkleurige stukken azuriet, welicht om het idee van een hemelgewelf of de zee op te roepen. Tijdens een persconferentie reageerden Rossella Rea, de directrice van het Colosseum en restaurateur Alessandro Danesi erg enthousiast. Rea belooft de kleurengalerij zo spoedig mogelijk open te stellen voor het publiek. Tenzij er nog een nieuwe spectaculaire vondst gebeurt, zullen bezoekers in kleine groepjes en onder begeleiding nog voor de zomer de ontdekking kunnen bekijken.

Veel mensen hebben vandaag een volkomen verkeerd beeld van de oudheid. In musea en op archeologische sites zien we alleen maar witte zuilen, witte beelden, witte marmeren stenen, enz. Nochtans waren die ooit ingekleurd. De zuil van Trajanus, de zuil van Marcus Aurelius, de vele tempels, de talrijke standbeelden, allemaal waren ze bedekt met fraaie kleuren. Het moet prachtig geweest zijn om dat te bekijken. Nu en dan wordt in Rome een dergelijke sfeer terug opgeroepen, wanneer men met moderne lichttechnieken een monument of beeld uit de oudheid tijdelijk terug voorzien van kleuren. Het ‘witwassen van de Oudheid’, wordt dit ongewilde ‘vervalsingproces’ weleens genoemd dat Griekse en Romeinse sculpturen in de loop der tijden ondergaan hebben. Bij ieder museumbezoek denken velen dat de klassieke beelden blank en marmerwit waren. Dat is fout. Ze waren integendeel bontgekleurd en bijgeschilderd. Blanke, witmarmeren torso’s stroken met onze opvatting over de klassieke Oudheid. Dat komt omdat we het slachtoffer zijn van onze ‘kijkgewoonten’.

Sedert de ophemeling van de klassieke Oudheid in de Renaissance werd de polychromie van de Grieks-Romeinse beelden letterlijk verdonkeremaand, of gewoonweg verwijderd. Michelangelo, Bernini en later Antonio Canova beitelden onbevlekt witte schoonheden. Ook het modernisme verketterde elke vorm van bonte beschildering. Wit was de norm en zo zou het blijven. Nochtans bewezen opgravingen van het einde van de 18de en het begin van de 19de eeuw dat de bovengehaalde beelden uit de Oudheid heel wat verfsporen vertoonden. Vooral uit de vondsten rond Pompeii en de Vesuvius bleek dat de Romeinen hun huizen, tempels en beelden graag schilderden. Zo begon, al was dat zeer geleidelijk, het wetenschappelijk onderzoek naar die beschildering. Vooral in de glyptotheek van het Museum in München gebeurde kritische research. Daar werd een in 1811 opgedolven tempel van het eiland Aegina tentoongesteld. Uit onderzoek blijkt dat beelden helemaal beschilderd werden. Of zelfs met goud belegd, zoals het Apollo-beeld in het Museum van Kassel.

Ook de beelden en versieringen op de tempels figureerden tegen een hemelsblauwe achtergrond. De Klassieke Oudheid was dus allesbehalve stil en sereen. In het mediterrane zonlicht moet dat een verblindend zicht zijn geweest: het Parthenon in Athene in azurietblauw, malachietgroen, oker- en vermiljoenrood. Ook de triombogen en de voormelde prachtige zuilen, zoals deze van Marcus Aurelius en Trajanus in Rome, moeten een lust voor het oog zijn geweest. Een stripverhaal uit de oudheid als het ware. Voor huidskleur werd vaak hematiet, ijzeroxide, gebruikt dat voor een vrouwenhuid met loodwit werd bijgewerkt. Loodwit is overigens niet bepaald een gezond product. Arseen als kleurstof was dat ook niet: de steen waaruit felgele kleurstof werd gemalen was zo giftig dat enkel ter dood veroordeelden het basismateriaal mochten verpulveren. Na de kleuring kregen de beelden een nabehandeling met politoer, waardoor ze nog meer glans kregen en de verf ook beter behouden bleef. Op sommige beelden en vazen, zoals de urnes en kisten uit de veelkleurige graven in Etrurië en de snoepkleurige barokke grafgiften van de ‘nouveaux riches’ uit Canosa in Puglia, zijn nog verfresten bewaard.

Maar soms is het gewoon raden naar de oorspronkelijke kleur. Charles Garnier, de megalomane bedenker van de 19de-eeuwse Opéra de Paris, had de tempel van Aegina bestudeerd. Maar hij liet bij een reconstructie zijn fantasie wel de vrije loop. Er zijn nog altijd felle wetenschappelijke discussies: hoever kan men gaan in kleurreconstructie. Ook de Duitse archeoloog Vizenz Brinkman voerde een degelijk onderzoek naar het kleurgebruik bij diverse antieke beelden.

Eén reactie to “Colosseum was waarschijnlijk ingekleurd en rijkelijk versierd met kunstige fresco’s”

  1. Dit is ongelooflijk, het Colosseum geeft nog altijd geheimen uit de oudheid prijs!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.