De Oranjes in Rome

Vandaag heeft in Amsterdam de inhuldiging plaats van prins Willem-Alexander, die na die gebeurtenis koning van Nederland zal zijn. De oranje taferelen die zich deze dagen afspelen in Nederland doen denken aan de wereldbeker voetbal, al verloopt het ditmaal wel wat feestelijker en wat meer ingetogen. Vlamingen liggen doorgaans niet echt wakker van royalty-hypes, al zullen er straks waarschijnlijk toch wel wat mensen aandachtig voor hun televisie zitten. Veel minder bekend is wat de Oranjes in Rome zoal allemaal uitspookten. In feite duiken in Rome vooral de ‘verkeerde’ Oranjes op…

De Nederlandse ambassade mag dan wel ter gelegenheid van de abdicatie van de Nederlandse koningin Beatrix en de inhuldiging van koning Willem-Alexander vandaag Rome met tulpen opsieren (zie ons bericht van gisteren), de relatie tussen de Eeuwige Stad en de Nederlandse dynastie is verre van onproblematisch geweest.

De huidige koninklijke familie stamt af van de Friese tak van de Nassaus die teruggaat op een broer van Willem de Zwijger (1533-1584). De laatste rechtstreekse afstammeling van deze laatste was stadhouder Willem III (reg. 1672-1702), tevens koning van Engeland. Willem de Zwijger was in totaal vier maal gehuwd en zijn opvolgers Maurits (stadhouder van 1584 tot 1625) en Frederik Hendrik (stadhouder van 1625 tot 1647) hadden een andere moeder en waren dus halfbroers.

De oudste zoon van Willem de Zwijger, Filips Willem (1554-1618), had een geheel andere carrière dan zijn halfboers. Filips Willem studeerde aan de Leuvense universiteit, toen hij door Alva werd opgepakt en als gijzelaar naar Spanje werd gestuurd. Dit alles ondanks hevig protest van de universiteit, want Filips Willem was suppositus van de Leuvense alma mater en daardoor enkel onderworpen aan de rechtsmacht van de rector.

Alva was echter niet de man om zich daar veel aan gelegen te laten liggen… Filips Willem bleef overigens verder ongedeerd. Hij ontving een keurige katholieke opvoeding en keerde in 1596 in het gevolg van aartshertog Albrecht (die toen zijn Isabella ging halen) terug naar de Nederlanden.

Het gezelschap volgde een wat vreemde reisroute die het vanuit Spanje eerst naar Rome bracht en pas vandaar noordwaarts voerde. Bij die gelegenheid schreven Albrecht en Filips Willem zich in op 3 november 1595 in het broederschapsboek van S. Maria dell’Anima, waar hun handtekening nog steeds te vinden is: het eerste spoor van Oranje-aanwezigheid in de stad Rome.

Na zijn terugkomst werd Filips Willem de erfgenaam van zijn vader in de bezittingen die nog in Spaanse handen waren. Hij verbleef in Brussel (op de plaats van de residentie van de Nassaus bevindt zich nu de Koninklijke Bibliotheek van België; de kapel uit ca. 1520 heeft de eeuwen getrotseerd), Breda (althans wanneer dat Spaans was) en Diest. In de Sint-Sulpitiuskerk in de laatste stad ligt hij ook begraven.

Een kleinzoon van Willem de Zwijger en zijn derde vrouw Louis de Coligny, Frederik Maurits (1600-1647), gouverneur van Maastricht, bekeerde zich in 1632 tot het katholicisme. Dat was uiteraard een propagandastuk van enige waarde en het is dan ook niet de verwonderen dat hij in grote gunst stond bij paus Urbanus VIII (1622-1644). In 1644 wist deze Frederik Maurits naar Rome te halen.

De paus heeft mogelijk overwogen de prins een militair commando te geven – hij genoot enige vermaardheid omwille van zijn militaire talenten –, maar de paus was net overleden toen Frederik Maurits in Rome aankwam. De prins bleef uiteindelijk drie jaar in de stad. In 1647 keerde hij terug naar Frankrijk, waar hij nog hetzelfde jaar overleed.

Dan blijft het even stil. Pas in 1846 duikt er weer officieel een Oranje in Rome op. In dat jaar brengt koningin Anna Paulowna, echtgenote van koning Willem II (1840-1849) en dochter van de Russische tsaar, een bezoek aan Rome, waarbij ze ook op audiëntie bij paus Pius IX gaat.

Op haar bezoek werd ze vergezeld van haar tweede zoon, Willem Alexander (Frederik Constantijn Nicolaas Michiel, 1818-1848). Hij gold als heel wat stabieler dan zijn oudste broer, koning Willem III (die ook Willem Alexander heette), maar overleed jong.

Ondertussen maakte nog een andere Oranje haar opwachting in Rome: prinses Marianne (1810-1883), dochter van koning Willem I en zus van Willem II, verbleef het vaakst van alle Oranjes in de stad, nl. in de winter van 1843-1844, de lente van 1845, de winter van 1846-1847 en van 1851 tot 1856.

Gedurende de laatste jaren woonde zij in de Villa Celimontana op de Celio, in een aangenaam park dat nog niet door het grote toerisme is ontdekt. Vanaf 1849 had de rest van haar familie echter alle banden met Marianne verbroken. Zoals gezegd: het zijn meestal de ‘verkeerde’ Oranjes die we in Rome vinden. Marianne gold overigens wel als beschermster voor de destijds in Rome verblijvende Nederlandse kunstenaars en ze componeerde ook zelf het een en ander.

In de 20ste eeuw kreeg het aspect ‘de verkeerde Oranje’ nog een nieuwe dimensie door het destijds grote rumoer rond het huwelijk van prinses Irene, de zus van koningin Beatrix, met Carlos Hugo van Bourbon-Parma. De prinses ging in januari 1964 over tot de katholieke kerk (op zich al aanleiding tot een enorm schandaal).

Haar aanstaande was de leider van de zgn. Carlisten en maakte aanspraak op de Spaanse troon, dit in concurrentie met Juan Carlos, de huidige koning (die overigens in Rome geboren is). Dit gaf het huwelijk uiteraard ook een zwaar politiek accent. Spanje werd op dat moment nog door Franco geregeerd en deze had een duidelijke voorkeur voor Juan Carlos, zodat de prinses dreigde in een binnenlands conflict in een ander land te verzeilen.

Uiteindelijk deed zij afstand van haar rechten op de troon. Het huwelijk had plaats op 29 april 1964 in de S. Maria Maggiore te Rome. Van de koninklijke familie was niemand aanwezig…

Nochtans had koningin Juliana (reg. 1948-1980) Rome wel aangedaan tijdens de Olympische Spelen van 1960. Spectaculairder was het officiële bezoek van koningin Beatrix (reg. 1980-2013) in 1985: zij was het allereerste Nederlandse staatshoofd in de geschiedenis dat op audiëntie bij de paus ging.

Bij de begrafenis van paus Johannes Paulus II in 2005 was zij echter niet aanwezig: terwijl de Noord-Europese koningen persoonlijk aanwezig waren en koningin Elisabeth II van het Verenigd Koninkrijk vertegenwoordigd werd door prins Charles (die daarvoor zijn bruiloft met Camilla uitstelde), werd Nederland enkel op ministersniveau vertegenwoordigd. De verhouding tussen het calvinistische Oranjehuis en de katholieke kerk is altijd nogal gespannen geweest.

De nieuwe koning Willem-Alexander, gehuwd met de katholieke Argentijnse Máxima Zorreguieta, is inmiddels in Rome ook geen onbekende meer. In 2005 bracht hij, tijdens een privéverblijf in Rome, een bezoek aan de San Giuliano dei Fiamminghi.

Net als Filips Willem vier eeuwen daarvoor schreef ook hij zich nu in in een broederschapsboek, zij het dat van de San Giuliano. Bij de intronisatie van paus Franciscus op 19 maart 2013 zat ook hij onder de prominente gasten op de tribune. Misschien komt het toch nog ooit goed tussen de Oranjes en Rome…

Michiel Verweij, die een aantal onder jullie op 21 april begeleidde op de wandeling ‘Romeinse voetstappen in Leuven’, schreef een speciale bijdrage ter gelegenheid van de feestelijkheden die Nederland vandaag helemaal oranje kleuren.

Voor deze tekst is o.m. gebruik gemaakt van M. Muskens, Friezen Franken Nederlanders.
Op bedevaart, voor studie, voor overleg in Rome (Rome, s.a. [1987]).

Advertenties

Eén reactie to “De Oranjes in Rome”

  1. Klaas de Vries Says:

    Koningin Anna Pavlona werd ook vergezeld door haar dochter Sophie de latere Groothertogin van Saksen-Weimar.
    Wie ik verder mis in het overzicht is Koningin Sophie der Nederlanden, de echtgenoot van Koning Willem III, zij was regelmatig te gast aan het Pauselijke Hof en een bewonderaar van de toenmalige Paus .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s