De Romeinse schepen van Nemi

Een tijdje geleden kon je een artikel lezen over het nieuwe museum dat men wil opbouwen rond het leven van keizer Gaius Germanicus Caesar, bijgenaamd Caligula, en dat waarschijnlijk zal geïntegreerd worden in het Museo delle Navi Romane, het gebouw dat Mussolini liet optrekken om de overblijfselen en vondsten van twee schepen uit de oudheid aan het publiek te tonen. Het verhaal van die twee unieke schepen is bijzonder. De eerste pogingen tot recuperatie van de twee Romeinse schepen werden reeds in 1446 gedaan in opdracht van kardinaal Colonna, tevens verantwoordelijk voor het gebied rond Nemi. De grootste moeilijkheid in die tijd was natuurlijk de schepen bergen. Geoefende zwemmers onderzochten het schip dat het dichtst bij de oever lag en maakten een schatting van de afstand en de diepte.

De kardinaal liet een drijvend platform bouwen en met stevige touwen die met haken aan het schip bevestigd waren, probeerde men het vaartuig naar de wal te trekken. Dat mislukte grandioos. Het enige resultaat was dat er een stuk van de boot loskwam en men enkel wat wrakhout bovenhaalde. Erger was dat daardoor ernstige schade werd toegebracht aan de structuur van het schip dat tot die tijd behoorlijk bewaard was gebleven. Kardinaal Colonna zou zich de rest van zijn carrière niet meer wagen aan het bergen van de schepen en het duurde bijna honderd jaar vooraleer Francesco De Marchi op 15 juli 1535 een tweede poging ondernam. Die gebeurtenis werd uitvoerig gedocumenteerd in een verhandeling over militaire bouw en architectuur die De Marchi later publiceerde.

Francesco De Marchi moet een dappere en ondernemende man geweest zijn en besliste om persoonlijk naar de wrakken te duiken met een soort klok, uitgevonden door William van Lotharingen. Ook De Marchi begon met de positie van de schepen nauwkeurig in kaart te brengen. Het schip dat het dichtst bij de oever lag bleek 64 m lang en ongeveer 20 m breed. Het hout, beschermd door de modderlagen, bleek na al die tijd nog vrij goed bewaard gebleven. De observaties van het schip lukten uitstekend, maar het uit de diepte omhoog halen bleek een ander paar mouwen. Meerdere keren werd geprobeerd het eerste schip volledig te omringen met riemen en touwen en het zo in zijn geheel naar de oppervlakte te brengen. De Marchi moest na verloop van tijd zijn pogingen eveneens opgeven.

In 1827 wilde ridder Annesio Fusconi het nog eens proberen. Hij besliste om opnieuw een duikklok te gebruiken, al had de wetenschap ook toen niet echt stil gestaan want er was inmiddels een versie beschikbaar die maar liefst acht duikers tegelijk kon bevatten. Fusconi bouwde een vrij breed drijvend platform dat stevig genoeg was om de klok te ondersteunen. Het platform kon bovendien in het water worden verankerd met vier lieren. Op 10 september 1827 werd voor de eerste keer naar het eerste schip gedoken maar op de bodem werden ze geconfronteerd met heel wat moeilijkheden. Het wrak bleek inmiddels in meerdere stukken gebroken te zijn, wellicht een gevolg van de eerdere bergingspogingen in de eeuwen voordien. Gedurende meerdere dagen werd geprobeerd een aantal stukken naar de oppervlakte te krijgen, maar zowel de touwen als de bevestigingspunten braken keer op keer af. Bergingsoperatie nummer drie werd stopgezet.

De Romeinse schepen van Nemi bleven echter fascineren en op 3 oktober 1895 werd voor de vierde keer geprobeerd de schepen boven water te halen. Dat gebeurde in opdracht van de machtige en schatrijke familie Orsini die voor het project zelfs staatssteun kreeg. Een ervaren duiker onderzocht het eerste wrak. Het eerste schip lag ongeveer 50 meter buiten de kust, op een diepte van 10 tot 12 m. Ongeveer 200 m verderop, op een diepte van 15 tot 20 m, bevond zich het tweede schip. Het werd al gauw duidelijk dat men er nooit in zou slagen de schepen volledig boven water te krijgen en de bergingspoging bleef dan ook beperkt tot schatduiken. De duikers keerden telkens terug met talrijke vondsten, zoals een versierd scheepsroer, rompversieringen, bronzen en loden pijpen, vergulde koperen platen, fragmenten van mozaïeken, cilindrische rollagers, scharnieren en talrijke andere voorwerpen en versieringen. Het was duidelijk dat het schip uit de oudheid bijzonder fraai en rijkelijk was uitgerust.

Het licht werd dan ook al gauw op groen gezet om ook het tweede schip te onderzoeken. Op 18 november van hetzelfde jaar werden ook hieruit de eerste vondsten bovengehaald. Het grootste deel van alles wat uit en rond het wrak werd bovengehaald werd aangekocht door de overheid en verdween in de magazijnen van het Museo Nazionale Romano. Om te vermijden dat de schepen in de toekomst door particulieren verder zouden worden geplunderd, beslisten het Ministerie van Onderwijs en de marine in 1926 samen te werken om toch nog een ultieme poging te ondernemen de schepen voorgoed boven te halen. Dat gebeurde onder impuls van Mussolini, die inmiddels gefascineerd was geraakt door het Romeinse verleden. Er werd een commissie samengesteld onder voorzitterschap van senator Corrado Ricci. De opdracht werd toevertrouwd aan luitenant-kolonel Victor Malfatti. Die stelde een spectaculair plan voor, namelijk het waterniveau van het meer verlagen zodat de schepen beter bereikbaar zouden zijn.

Op 9 april 1927 maakte Benito Mussolini de beslissing bekend dat de twee gezonken grote schepen zouden geborgen worden. Op 28 maart 1929 was het zover en kwam het hoogste gedeelte van het eerste schip na bijna 2.000 jaar terug boven water. Het tweede schip volgde vrij snel daarna. Mussolini wilde beide vaartuigen restaureren en ze dan samen met alle vondsten in en rond het meer laten bewonderen door het publiek. De dictator zag in de schepen uit de Romeinse oudheid een prachtig bewijs voor het grootse verleden van Italië en liet speciaal een nieuw museum bouwen. Dat werd ingehuldigd in januari 1936.

Maar in de nacht van 31 mei en 1 juni van 1944 gebeurde een ramp. Een grote uitslaande brand aan de oevers van het meer van Nemi vaagde zowat het hele gebouw weg. Alles werd vernietigd, ook de schepen die met zoveel moeite uit het water waren gehaald. Alleen de artefacten die eerder waren overgebracht naar het Museo Nazionale Romano bleven nog over. Daaronder ook de vondsten uit het inmiddels ontdekte heiligdom van Diana.

De twee schepen werden later opnieuw gereproduceerd, zij het op schaal 1/5. Deze modellen zijn vandaag nog te bekijken in een vleugel van het museum. Het museum is eigenlijk een dubbele betonnen hangar van zowat 80 m lang, oorspronkelijk gebouwd op maat van de exacte grootte van beide schepen. Het museum was het eerste in zijn soort dat op maat van een specifieke vondst was ontworpen en beschikte over grote ramen en een dakterras vanwaar je zowel het meer als, in een verhoogde positie, de beide schepen kon bewonderen. Na de brand van 1944 bleef ht museum lange tijd gesloten. Het is onlangs volledig gerenoveerd en opnieuw in alle schoonheid opengesteld. Het is vandaag de thuisbasis van een stuk van de originele Via Sacra, de voormelde schaalmodellen van de schepen, talrijke tekeningen die tijdens de renovatie en het herstel van de schepen door ingenieurs van de marine werden gemaakt en enkele geïllustreerde panelen en wat materiaal dat ontsnapt is aan de brand. Hier bevinden zich ook de overblijfselen van de tempel van Diana.

Er is ook bijzonder goed en zelfs spectaculair nieuws. Een groep privé-investeerders is een tijdje geleden begonnen met een project om één van de twee schepen volledig te herbouwen. Deze reconstructie wordt uitgevoerd op ware grootte en zal nauwgezet en op archeologisch verantwoorde wijze gebeuren. Gespecialiseerde wetenschappers volgen het project van nabij. De bedoeling is het nieuwe schip te verankeren in het meer, zodat het in feite zal fungeren als de voorzijde en de blikvanger van het museum. Behalve wetenschappelijke en archeologische rondleidingen en het organiseren van tentoonstellingen willen de investeerders de replica van het antieke schip ook gebruiken als unieke locatie voor shows en concerten.

De zone rond het meer van Nemi, op amper 30 km van hartje Rome, heeft een grote landschappelijke waarde en is geliefd bij natuurkundigen en biologen. Het traditionele agrarische gebruik hielp de omgeving ongeschonden doorheen de voorbije eeuwen. Natuur en menselijke activiteiten bleven hier harmonieus naast elkaar bestaan. Maar ook op historisch en archeologisch vlak is het gebied bijzonder waardevol. Het gebied rond het meer van Nemi kan dan ook als een heel gevarieerd openluchtmuseum worden beschouwd. Het hoeft dan ook niet te verwonderen dat de hele site is voorgesteld om opgenomen te worden in de Werelderfgoedlijst van Unesco. Het comité dat de voordracht deed was samengesteld uit alle belanghebbenden: de steden Nemi, Genzano, het Regionale park van de Castelli Romani, de organisatie Legambiente, de nationale vereniging van archeologen, het WWF of Wereldnatuurfonds, de stichting Naves Nemorenses, de stichting Euronatur, een consortium van bedrijven die actief zijn in de regio en de diensten voor oudheidkundig bodemonderzoek van de regio Lazio.

Indien de vraag om opgenomen te worden op de Unescolijst positief wordt beantwoord, zal de aanwezigheid van het nieuwe museum daarin een zeer belangrijke en centrale rol spelen. Dit betekent vooral dat de kennis, verbetering en bescherming van alles wat met het meer van Nemi te maken heeft op een hoger niveau kan worden getild met het museum als hoofdkwartier.
Het zal als het ware de poort vormen naar de rest van Rome en de regio. Hier kunnen tevens allerlei culturele evenementen (tentoonstellingen, conferenties, seminaries) plaatsvinden voor een gevarieerd publiek, gaande van wetenschappers en toeristen tot scholen en universiteiten.

Museo delle Navi Romane
Via del Tempio di Diana 13, Nemi
Tel. 06 939 80 40
Open van 9 tot 19.30 u.
Zondag van 9 tot 13 u.
Boeking rondleidingen: tel. 06 941 96 65

www.comunedinemi.it

www.museonaviromane.it

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s