Een lugubere crypte in Rome

Er is in Rome een plek die je zou kunnen omschrijven als een soort catacombe maar dan eentje waar de oorspronkelijke gebruikers niet zijn weggehaald. Integendeel, er kwamen er in de loop der eeuwen alsmaar bij. In de crypte kerk Santa Maria della Concezione aan de Via Veneto vind je de overblijfselen van zowat 4.000 skeletten waarmee in de loop der eeuwen heel bizarre dingen gebeurd zijn. Het is best wel aardig om een tijdje op een terras in de buurt te gaan zitten om te zien hoe stoere puberjongens en bange schoolmeisjes, allemaal even bleek, uit de crypte komen rennen. Al kennen we ook wel volwassenen die zich helemaal niet op hun gemak voelen in wat weleens wordt omschreven als de gruwelkelder.

De crypte van de kapucijnen is géén catacombe maar beslist wel een buitenbeentje in Rome, wat begraafplaatsen aangaat. Een bezoek is en blijft echter een lugubere ervaring, die niet bij iedereen in de smaak zal vallen. Hoe minder bezoekers er zijn, des te sterker de beklemming. Bertus Aafjes omschreef de onderaardse gewelven als ‘een mensonterend Versailles van knekels’. De uitstalling van menselijke botten hoort thuis in de Italiaanse barok met zijn hevige effecten, zijn theatrale overredingskracht en het publiek als voyeur.

De paters bezaten in Rome tal van kleine kloosters waar de monniken op een eigen kerkhofje, soms in de binnentuin, ter aarde werden besteld. Bij de opheffing van zo’n klooster bracht men de gebeenten naar een andere plek en naarmate het centrum van de kapucijnen bij de Santa Maria della Concezione in betekenis toenam, ontstond het idee alle beenderen nog één keer te verhuizen en hier samen te brengen. Er waren 300 volle karren nodig om alle botten te vervoeren. Oorspronkelijk werden in de grond die voor dit gewijde doel uit Jeruzalem was gehaald, ongeveer 4.000 monniken begraven, gestorven in de 16de, 17de en 18de eeuw. In 1764 begonnen drie broeders de stapels beenderen te rangschikken tot de galerij die we nu zien. Een theater met festoenen van wervels, poortjes van schouderbladen, consoles van bekkens, geometrische figuren van ribben, wanden van botten en nissen vol schedels. De vijf onderaardse kamers zijn, van vloer tot plafond, gedecoreerd met de beenderen van minstens 4.000 skeletten.

In de crypte van de schedels staren honderden doodshoofden je aan, in een volgende groeien tientallen heupbeenderen als zwammen tegen de muur, her en der staren skeletten in monnikspijen. En overal rozetten en bloemmotieven, kunstig gemaakt met vingerkootjes, knieschijven, jukbeenderen of ribben. Alleen van monniken die in een geur van heiligheid waren gestorven liet men het geraamte intact en werd het in een monnikspij gestoken. Dat werd hetzij begraven of met metalen krammen vastgezet tegen de muur. Naargelang de aanvoer groot of klein was, vlotte of vertraagde het werk. Het liep door tot het einde van de Pauselijke Staten in 1870, de meest recente composities en geraamten dateren uit dat jaar.

De ingang bevindt zich buiten de kerk, halfweg de toegangstrap. Vroeger werd de crypte bezocht vanuit de sacristie. Er zijn vijf kapellen achter elkaar waarin de aardse resten de bezoekers confronteren met de betrekkelijkheid van het menselijk bestaan. In deze kapelletjes speelt zich ‘de ijzige audiëntie voor de zondaren der wereld’ af aldus Bertus Aafjes. En hij vervolgt: ‘de monniken hebben er bouwsels opgericht van doodshoofden in de vorm van haarden, als om te kennen te geven dat ieder haardvuur hier overbodig is, daar de ijzige kou die na het leven heerst toch door geen aardse warmte te ontdooien is. De plafonds zijn overdadig gesierd met ingenieus stucwerk van ribben, wervels, schouderbladen. De lampen bestaan uit de stuitbeentjes der monniken en het enige wat niet uit kraakbeen bestaat is de kleine elektrische lamp die brandt als het sinister overschot van een ziel die geen afscheid heeft kunnen nemen van het gebeente’.

In de tweede kapel liggen de Zouaven begraven, de pauselijke vrijwilligers die sneuvelden bij de slag om de Porta Pia in 1870. In de laatste kapel bevinden zich de resten van twee Barberini-prinsjes (boven het altaar) en één Barberini-prinsesje (aan het plafond, met zeis en weegschaal). Aan de uitgang zegt een Latijnse tekst ‘wat jij bent, waren wij, wat wij zijn, zul jij zijn’.

Tot vóór de aanleg van de via Veneto lag deze kerk te midden van het groen. Het was een passender omgeving voor een kapucijnenklooster dan de hedendaagse drukte. De kapucijnen zijn de bedelmonniken van de orde der franciscanen die sinds 1619 een afzonderlijke orde vormen, ze dragen een bruine pij met puntkap en gaan blootsvoets. Toen Antonio Barberini, kapucijn en jongere broer van Urbanus VIII (1623-1644), in 1624 kardinaal werd, besloot hij hier een kerk met bijpassend klooster te bouwen voor zijn orde.

De pauselijke broer (Maffeo Barberini) gaf daartoe een geldelijke bijdrage, maar ook andere hoogwaardigheidsbekleders wilden er altaren laten versieren, teneinde bij de familie Barberini op een goed blaadje te komen. Dit ging zelfs zo ver dat de kapucijnen moesten smeken om hun kerk niet te veel opsmuk te geven, wat hen echter niet belette om voor de altaardoeken een beroep te doen op de grootste schilders, zoals Guido Reni, Domenichino en schilders van de nieuwe generatie zoals Pietro da Cortona en Andrea Sacchi. Architecturaal is de kerk, in overeenstemming met de regel, zeer eenvoudig in grote tegenstelling tot de barok van die tijd.

De eerste kapel bevat de zeer mooie ‘de Aartsengel Michaël overwint de draak’, een werk van Guido Reni (1575-1642). Tijdens de negentiende eeuw was dit schilderij een absolute ‘must’ voor alle toeristen. Het verhaal wil dat het gezicht van de duivel onder de voet van de engel een portret is van de latere Innocentius X Pamphili (1644-1655) aan wie de kunstenaar kennelijk een hekel had. Toen de toenmalige kardinaal de meester om uitleg vroeg verklaarde Reni ‘de engel kon ik niet zien, die heb ik dus naar mijn verbeelding geschilderd, maar de duivel heb ik dikwijls ontmoet en ik schilderde hem zoals ik hem ken’. Het is een van de meest gekopiëerde schilderijen uit de kunstgeschiedenis, in duizenden kerken verspreid over de wereld kan men een kopie van deze Reni vinden.

In dezelfde eerste kapel van het rechter schip, hangt links een merkwaardige ‘Bespotting van Christus’ door de Haarlemmenaar Gerhard Honthorst (1590-1656). Hij was duidelijk een navolger van Caravaggio, in Italië werd hij Gherardo delle Notti genoemd, Gerard van de nachten. Onder dit schilderij ligt pater Mariano da Torino begraven (1906-1972). Hij was de priester die via radio en televisie zijn evangelisatiewerk deed en destijds in heel Italië gekend en gewaardeerd.

De tweede kapel rechts bevat tegen de linker muur een ‘Nativiteit’, een werk van Giovanni Lanfranco. De derde kapel rechts (zeer duister) bevat twee werken van Domenichino (1581-1641). Boven het altaar de ‘Extase van de heilige. Franciscus’ en tegen de linker muur de ‘Dood van de heilige Franciscus’.

In de vijfde kapel rechts zien we boven het altaar ‘Sint Antonius die een dode opwekt’ door Andrea Sacchi (1599-1661). Sacchi was ook een alleskunner, hij was schilder, frescoschilder, mozaïekmaker en architect. Eerst een volgeling van Rafaël en Carracci, evolueert hij na 1640 in sterke mate naar Correggio.

Op het einde van het rechterschip, komt men langs een doorgang (cappella di passagio) in een ruimte waarin twee monnikcellen werden heropgebouwd. De behoorden toe aan twee kapucijner heiligen, de heilige Crispino da Viterbo en de heilige Felice da Cantalice (1515-1587). Deze laatste was de eerste kapucijner heilige, zijn relieken bevinden zich in de tweede kapel van het linkerschip.

Vóór het hoofdaltaar bevindt zich het graf van de stichter van de kerk, de kapucijn en broer van de paus. Het draagt geen naam of titel, enkel in grote diepe letters de Latijnse tekst: ‘hic jacet pulvis, cinis et nihil’ of: ‘hier ligt stof, asse, niets’. Behalve de crypte en de kerk kan je hier ook een klein museum bezoeken.

www.cappucciniviaveneto.it

Advertenties

Eén reactie to “Een lugubere crypte in Rome”

  1. […] wil weten, moet een duur boek kopen of een audiogids huren (of gewoon eens goed googlen – deze site legt het bijvoorbeeld mooi […]

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s