De Porticus van Octavia

In de Via del Portico d’Ottavia in Rome, die tot 1885 slechts een smalle straat was en die je kan terugvinden vlakbij het Theater van Marcellus, ontdek je de Porticus van Octavia. Vóór de bouw van deze porticus of zuilenhal bevond zich hier reeds de oudste quadriportico van Rome, gebouwd in 146 v. Chr. door censor Quintus Caecilius Metellus die in dat jaar de Macedoniërs overwon. Het geheel werd tussen 27 en 23 v. Chr. herbouwd door keizer Augustus die de nieuwe porticus de naam van zijn zuster Octavia gaf.

Als je de straat inwandelt kijk dan even naar de huizen met de nummers 8-11 en 12-14. Deze dateren uit respectievelijk de vijftiende en de zestiende eeuw. Op nummer 21 bevindt zich het bekende restaurant Da Giggetto, waar je vanaf het terrasje vóór de zaak een mooi uitzicht hebt op de antieke zuilen. Buurtbewoners noemen het restaurant in het Romeinse dialect nog steeds ‘Giggetto er Cattolico’, omdat de stichter destijds één van de weinige katholieken was die hier in het joodse getto woonde.

Na de dood van haar eerste man Gaius Claudius Marcellus werd Octavia door haar broer Octavianus (de latere keizer Augustus) verplicht te huwen met zijn rivaal Marcus Antonius, om in 40 v. Chr. het Verdrag van Brindisium (het huidige Brindisi) te bezegelen. Dat was een verdrag tussen de Romeinse legerbevelhebbers Octavianus, Marcus Antonius en Lepidus. De drie regeerden sinds 43 v. Chr. gezamenlijk over het Romeinse Rijk als het Tweede triumviraat.Het Romeinse Rijk werd in feite gedeeld met Octavianus in het westen en Antonius in het oosten; Lepidus kreeg Africa.

Marcus Antonius en Octavia hadden twee dochters, Antonia Major (de grootmoeder van Nero) en Antonia Minor die met Drusus trouwde, de tweede zoon van Livia en broer van Tiberius. Octavia offerde daarna haar persoonlijke belangen op om een vergelijk tussen haar broer Octavianus en haar man Marcus Antonius mogelijk te maken, maar tevergeefs. Na de dood van Antonius ontfermde Octavia zich ondanks alles over de beide kinderen die haar wettelijke maar ontrouwe man Antonius bij de Egyptische koningin Cleopatra had.

De oorspronkelijke porticus van Metellus was een rechthoekige binnentuin omgeven door zuilengalerijen. De porticus werd om de oudere tempel van Juno Regina gebouwd, die daarna in de binnentuin stond. Enkele jaren later bouwde Metellus hier ook de tempel van Jupiter Stator.

Binnen de porticus stonden vele kunstwerken, o.a. de belangrijke Griekse oorlogsbuit die Metellus uit Macedonië had meegebracht en die de 34 bronzen beelden bevatte die Lysippus had gemaakt van Alexander de Grote en zijn ambtenaren. Ook bevond zich hier de Medici-Venus die werd teruggevonden onder hopen afval van de hier gehouden vismarkt. Het beeld is nu een pronkstuk van de Uffizi in Florence. Ook andere Griekse kunstwerken werden hier tentoongesteld.

De porticus van Octavia werd verwoest tijdens de grote brand van 80 n. Chr. die ook het Marsveld teisterde, maar keizer Domitianus liet hem herbouwen. Na een nieuwe brand in 203, werd de porticus gerestaureerd door Septimius Severus en Caracalla. Na de val van het West-Romeinse Rijk werden de antieke monumenten in Rome niet meer onderhouden en raakte de porticus van Octavia in verval.

De zuidelijke toegangspoort is het enige deel dat nog resteert van de Porticus van Octavia. In de achtste eeuw werden op de restanten van de porticus de kerken Santa Maria in Campitelli en de Sant’Angelo in Pescheria gebouwd. De naam van de laatste kerk verwijst naar de vismarkt die eeuwenlang op het plein ten zuiden van de porticus werd gehouden (zie Nieuwsbrief van morgen). De rest van het complex werd overbouwd met woonhuizen.

De porticus was bedoeld als foyer voor het aangrenzende theater van Marcellus, een gebouw dat de naam kreeg van de jong overleden zoon van Octavia uit haar eerste huwelijk. De resten van dat theater zien we in het verlengde van de zuilenrij. Het grondplan van de Porticus van Octavia is bekend, doordat het gebouw staat afgebeeld op een bewaard gebleven fragment van de Forma Urbis Romae, de marmeren stadskaart uit het begin van de derde eeuw.

De poort heeft de vorm van een dubbele pronaos met zowel aan de buiten- als aan de binnenzijde vier marmeren zuilen in de Korinthische orde. Van deze acht zuilen zijn er nog vijf bewaard gebleven. Twee zuilen aan de voorzijde zijn in de middeleeuwen vervangen door een bakstenen arcade, de kerk is gebouwd tegen de achterzijde van de poort, waar nog twee zuilen en een deel van een derde bewaard zijn gebleven.

Op de 8,6 m hoge zuilen rust een hoofdgestel met driehoekig fronton. De architraaf is gemaakt van Grieks Pentelisch marmer, in tegenstelling tot de zuilen die uit Italiaans Luna marmer zijn gebouwd. De nog gedeeltelijk leesbare inscriptie op de fries aan de buitenzijde maakt melding van de voormelde restauratie door Septimius Severus en Caracalla in 203.

Een aantal opgegraven zuilen van de colonnade is naast het poortgebouw weer opgericht om een idee te geven van de omvang van het oorspronkelijke bouwwerk. Andere zuilen van de zuidelijke colonnade zijn in de Middeleeuwen ingebouwd in de muren van woonhuizen.

Deze immense porticus was één van de rijkste monumenten van het oude Rome, hij omvatte een rechthoekig gebied van 119 m bij 132 m en bestond uit een omliggende dubbele zuilengalerij met meer dan 300 zuilen ondersteund door een stylobaat (verhoogde vloer of podium die een reeks zuilen draagt).

Binnen de zuilengalerij stonden zoals vermeld twee tempels, de tempel van Jupiter Stator en de tempel van Juno Regina. Achteraan de porticus die reikte tot aan Piazza di Campitelli en de Santa Caterina dei Funari, stond de Curia van Octavia waar de senaat soms vergaderde, evenals een Griekse en een Romeinse bibliotheek.

Van de tempel van Juno bestaat nog een pijler, vandaag verscholen in een garage in de Via di Sant’Angelo di Pescheria. Plinius schrijft dat in de tweelingtempels verkeerde beelden stonden. Het beeld van Juno stond in de tempel van haar man Jupiter en omgekeerd. De priesters die niet in toeval geloofden, zagen daarin een goddelijk opzet en hebben de fout nooit hersteld.

De tempel van Jupiter Stator werd gebouwd door de beroemde Griekse architect Hermodorus van Salamis. De tempel van Juno Regina was mogelijk een peripteros in Griekse stijl, dus omgeven door een zuilengang (Vitruvius III 2,5).

Naast de vier zuilen zien we de vooruitspringende resten van de zuidelijke monumentale propylaeum die toegang gaf tot de porticus van Octavia. De resten vormen nu het voorportaal van de tijdens de zesde eeuw gestichte Sant’Angelo di Pescheria (zie Nieuwsbrief van morgen).

Deze ingang tot de porticus bevond zich dus aan de korte zijde van het complex. Ook aan de noordelijke zijde was er een propylaeum maar daarvan bleef niets behouden. De keizers Vespasianus en Titus vertrokken vanuit de porticus van Octavia toen zij hun triomftocht hielden na de verovering van Jeruzalem en de vernieling van de joodse tempel.

De door Titus gevangen genomen joodse historicus Flavius Josephus (37-95 na Chr.) beschreef deze gebeurtenis waarvan hij getuige was en geeft een gedetailleerd verslag van de daarop volgende triomftocht in Rome. Hij stierf in de Marmertijnse gevangenis.

De monumentale zuidelijke ingang, waarvan we nu de resten zien, had tweemaal vier zuilen en tweemaal twee pilaren, daarvan bestaan er vandaag vooraan nog twee en achteraan drie. De Corintische zuilen met een deel van het hoofdgestel behoren tot de vermelde nieuwbouw in 203 na Chr.

De inscriptie bovenaan vermeldt deze restauratie door Septimus Severus ‘Imp. Caesar L. Septimus’ en door zijn zoon Caracalla ‘Imp. Caesar M.’. Let op de arend op een van de kapitelen, hij is verbonden aan de cultus van Apollo. De bakstenen bogen links en rechts zijn toevoegingen uit de vroege middeleeuwen.

Aan de voet van de weinig aantrekkelijke resten van het propylaeum zien we een warboel van nutteloze opgravingen. Voorbij het propylaeum, richting Capitool, loopt het vervolg van de zuilenrij die behoorde tot de porticus van Octavia. Merk op dat deze zuilen glad zijn, ze behoorden tot de omgang van de porticus, terwijl de zuilen van het propylaeum gegroefd waren.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s