Het Rome van keizer Septimius Severus

Wanneer je al meer dan dertig jaar een onderwerp zoals ‘Rome’ koestert, uiteindelijk een vereniging opricht om het fraaie van deze eeuwig fantastische stad te promoten en anderen erover te vertellen, is het misschien een beetje bizar te weten dat we geen enkele echte referentie aan het Oude Rome in ons bezit hebben. Ja, we beschikken over vele boeken, tekeningen, kaarten, tijdschriften en ander materiaal maar niets tastbaar uit de oudheid. Daarin is nu verandering gekomen.

Per toeval kwamen we terecht op een veilingwebsite waarop een lot Romeinse munten te koop werd gesteld. Zonder ook maar enige ambitie als muntenverzamelaar te koesteren, laat staan enige kennis ter zake, is het fascinerend om in het gegraveerde gezicht te kijken van Hadrianus, Marcus Aurelius, Augustus, Caracalla of Septimius Severus. De munt van die laatste keizer was het meest fraaie uit het stel. Een sestertius daterend uit 194 na Chr. en in quasi perfecte staat. Je ziet de afbeelding hieronder. Kenners mogen ons er altijd iets meer over vertellen. Alleszins vormde dit voldoende reden om ons nog eens even te verdiepen in deze keizer.

Septimius Severus Lucius is in 146 na Chr. geboren in Leptis Magna, aan de Libische kust, en in 211 overleden in Eboracum, het huidige York. Hij was keizer van Rome van 193 tot 211. Leptis Magna was in de Romeinse tijd een belangrijke haven- en handelsstad in Noord-Afrika, nabij het huidige Homs in Libië, aan de Middellandse Zee. Deze werd oorspronkelijk door de Feniciërs gesticht en wordt gedateerd in de tiende eeuw v. Chr. Leptis Magna maakte vanaf 23 v. Chr. deel uit van de Romeinse provincie Africa.

Al spoedig kwam het tot grote welvaart, getuige de resten van grote gebouwen, waarvan de meeste door particulieren werden gesticht, maar reeds in de tweede helft van de derde eeuw begon het verval en uiteindelijk verdween de stad onder het zand. De officiële opgravingen, begonnen in 1920, zijn verricht door Italiaanse, en na 1945 ook door Britse en Amerikaanse archeologen. In het oude, deels nog onder Augustus gebouwde stadsdeel zijn resten van tempels, een theater en thermen opgegraven. Uit de tijd van Septimius Severus dateert ondermeer het grote forum. De rijke vondsten zijn te zien in het museum van Tripoli en het antiquarium ter plaatse.

Septimius Severus werd consul in 190, stadhouder van Pannonië in 193 en werd daar door zijn legioenen na moord op Pertinax tot keizer uitgeroepen. Na een mars naar Rome bracht hij Didius Julianus ten val en ontsloeg hij de praetoriaanse garde die hem had geïnstalleerd.

Tegelijk met Septimius Severus waren in Syrië Pescennius Niger en in Brittannië Clodius Albinus tot keizer uitgeroepen, die hij respectievelijk in 194 bij Issus en in 197 in Gallië bij Lugdunum versloeg. Tijdens een veldtocht tegen de Parthen (197-201) verwoestte hij Seleucia, Babylon en Ctesiphon (198) en nam hij Mesopotamië in (199). In 208 trok hij met zijn vrouw, de Syrische Julia Domna – die zeer ontwikkeld was en grote invloed op hem had -, en zijn zonen Caracalla en Geta naar Brittannië, dreef invallers uit Schotland terug en herstelde de Hadrianusmuur. Na zijn overlijden werd hij door zijn beide zonen opgevolgd.

Men kan Septimius Severus beschouwen als een voorloper van de soldatenkeizers. Op vrijwel alle gebieden hadden tijdens zijn regering ingrijpende verschuivingen plaats. De Senaat verloor zijn reële macht, de achterstelling van de provincies bij Italië verminderde sterk en het leger kreeg privileges ten koste van de burgers. Rome verfraaide hij wel met imposante bouwwerken. Een bijzondere daarvan is de triomfboog op het Forum Romanum.

Dergelijke triomfbogen of erebogen dienden in de Romeinse oudheid hoofdzakelijk als basis voor een beeldengroep. Ze werden opgericht ter ere van een keizerlijke militaire overwinning of een andere prestatie, later ter gelegenheid van regeringsjubilea. Omdat ze meestal een weg of een straat overspanden, waren één of meer (drie) doorgangen noodzakelijk. Triomfbogen werden eerst sober, later rijk versierd met toepasselijke reliëfs. De bekendste bogen uit de oudheid zijn die van Titus, Septimius Severus en Constantijn in Rome en die van Trajanus in Benevento.

Tijdens de renaissance kwam het oprichten van op de Romeinse oudheid geïnspireerde triomfbogen of triomfpoorten voor, ondermeer ter gelegenheid van de plechtige inhuldiging van vorsten (meestal van niet blijvend materiaal), maar deze werden niet van een beeldengroep voorzien, zoals de triomfboog voor het Castel Nuovo in Napels, 1467.

Vooral tijdens de achttiende en negentiende eeuw bouwde men in de grote steden van Europa opnieuw dergelijke monumenten (maar dan meestal wel weer bekroond met beeldengroepen) ter herinnering aan belangrijke wapenfeiten. Voorbeelden zijn de Porte St-Martin (1674, inname van Besançon), de Porte St-Denis (1671-1672, overwinningen van Lodewijk XIV bij de Rijn), beide in Parijs, de Brandenburger Tor in Berlijn (1788-1791), de Wellington Arch in Londen (1828), de Porte de Paris in Lille (1682-1695) en de in Parijs door Napoleon opgerichte Arc de Triomphe du Carrousel (1806-1808) en de Arc de Triomphe de l’Étoile (1806-1836).

De naam soldatenkeizers is de aanduiding voor de Romeinse keizers van 235 tot 284, die vanuit hun functie als legeraanvoerder op de troon werden gezet door eigen soldaten en de rol van de Senaat minimaliseerden. Tijdens deze schaars gedocumenteerde periode in de Romeinse geschiedenis, die algemeen wordt beschouwd als een periode van verval en anarchie, werden de Romeinse grenzen vooral op twee fronten bedreigd: door de Nieuw-Perzen aan de Eufraat en door de Germanen aan de Rijn en de Donau.

De elkaar snel opvolgende soldatenkeizers, dat waren de generaals die in Rome als zodanig erkend werden, bevochten ook binnen het hele Romeinse rijk vele troonpretendenten in hun streven de heerschappij over het gehele imperium te behouden. Diocletianus luidde vanaf 284 een periode van herstel in.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s