Restauratie Tempel van Portunus is klaar

De restauratie van de Tempel van Portunus aan Piazza Bocca della Verità is klaar. De werkzaamheden begonnen in mei 2011 en het grauwe, vuile gebouw van toen ziet er nu weer stralend uit. De laatste steigers worden momenteel verwijderd. De kosten van de restauratie werden betaald door American Express in samenwerking met het World Monuments Fund. Doordat het rechthoekige gebouw in 872 werd getransformeerd tot kerk is de Tempel van Portunus vandaag één van de oudste en best bewaarde gebouwen in Rome.

Vlak naast de Portunustempel bevindt zich de mooie tempel van Hercules Invictus (Victor) die onterecht ook wel eens de Tempel van Vesta wordt genoemd wegens enige gelijkenis met de echte tempel van Vesta op het Forum Romanum. Dankzij een inscriptie kon het bouwwerk echter worden geïdentificeerd als de Tempel van Hercules Victor, ook bekend als Olivarius, de patroonheilige van het gilde van olearii (oliehandelaars).

Deze tempel kreeg al eerder een grondige renovatiebeurt en ziet er tegenwoordig ook weer fantastisch uit. Die restauratie werd eveneens mee gefinancierd door American Express. De voorbije jaar sponsorde het bedrijf in Italië ondermeer ook restauraties in Pompeii, de sassi en de Chiese Rupestri (rotskerken) in Matera, gebouwen in Cinque Terre en de Ponte delle Catene di Bagni di Lucca.

De oorspronkelijke Tempel van Portunus, beschermer van zeelieden, havens en rivieren, werd reeds in de zesde eeuw v. Chr. opgericht door (vermoedelijk) Servius Tullius. De tempel werd opgericht ter ere van Portunus, de Romeinse god van de havens. Het gebouw staat op het vroegere Forum Boarium, het oudste marktplein van de stad waar in de oudheid een belangrijke haven, de Portus Tiburtinus (een aanlegplaats van de Tiber) was.

Vanaf deze plaats kon Portunus waken over de schepen met handelswaar die vanuit Ostia kwamen aanvaren. Het Forum Boarium is een fascinerende plek waarover we het binnenkort wel een keer zullen hebben. Het is jammer dat veel toeristen enkel naar deze omgeving komen om hun hand even in de Bocca della Verità te steken en in het beste geval enkel vanop afstand een snelle foto van de tempels maken.

Het huidige gebouw is een van de oudste en tevens best bewaarde tempels van Rome. Sommige bronnen dateren de huidige tempel in de tweede eeuw v. Chr. maar de meeste houden het op 100 tot 80 v. Chr. De strenge soberheid is kenmerkend voor de republikeinse mentaliteit, toen de Romeinen nog vrij sterk werden beïnvloed door de Etrusken en kozen voor tempels met een rechthoekig plan op een hoog podium. Enkel aan de voorzijde is er een trap die leidt naar de ingang van het heiligdom.

De tempel van Portunus was oorspronkelijk nog hoger dan tegenwoordig. Door het veelvuldig overstromen van de Tiber en het daarna achtergebleven slib, is het grondniveau in die buurt zodanig gestegen dat het podium nu gedeeltelijk onder de grond ligt.

Naast republikeinse vertoont de tempel ook Griekse kenmerken, dit gebouw is een pseudo-peripteros (de zuilen langs de lange zijden zijn in de cella geintegreerd) met Ionische, half in de muur verzonken zuilen en kapitelen. Het podium is gemaakt van tufsteen, een lokale vulkanische steen, en bekleed met travertijn, een kalksteensoort uit Tivoli.

Ook de muren zijn van tufsteen maar afgewerkt met duurzaam pleisterwerk bestaande uit gips, kalk en zand. Bepaalde zuilen zijn in travertijn, andere in tufa en beide materialen werden gecombineerd in bepaalde delen van het gebouw. Let bijvoorbeeld op de zuilen aan de kant van de San Nicola in Carcere. Het fries boven de in drie horizontale vlakken verdeelde architraaf was versierd met ossenschedels (bucrania), guirlandes en putti.

In 872 werd de tempel omgebouwd tot een kerk die gewijd was aan Santa Maria Egiziaca (Heilige Maria van Egypte), de patrones van de Romeinse prostituées. Dei transformatie is meteen de reden waarom het gebouw – net als bijvoorbeeld het Pantheon – vele eeuwen behoorlijk bewaard bleef. Uit die tijd zijn er binnen de tempel wandschilderingen bewaard gebleven aangebracht in opdracht van paus Johannes VIII (872-882). De schilderingen tonen beelden uit het leven van de heilige.

In de 16de eeuw onderging de kerk een grote verbouwing, de oude fresco’s werden grotendeels verwijderd en in de westelijke muur werden ramen geplaatst. Links tegen de tempel werd een klooster gebouwd. In de negentiende eeuw raakte de kerk buiten gebruik, waarna in de twintigste eeuw een grote restauratie volgde die de tempel min of meer in zijn oorspronkelijke staat terugbracht. Sinds 1930 is de Tempel van Portunus weer een vrijstaand gebouw.

Het monument wordt in bepaalde reisgidsen nog steeds foutief vermeld als de ‘tempel van Fortuna Virilis’. Maar in werkelijkheid lag deze Fortuna-tempel een eindje verder richting Capitool, ter hoogte van het Forum Holitorium in de Area Sacra di Sant’ Omobono.

Pas nadat de oude haven werd opgegraven, werd duidelijk dat deze tempel destijds voor de havengod gebouwd was. De tempel werd in verleden ook verward met de Tempel van Mater Matuta maar ook dat klopte dus niet. Van beide tempels was destijds enkel bekend dat deze op het Forum Boarium stonden maar kon men ze niet precies situeren.

De tempel van Portunus is slechts zeer uitzonderlijk te bezoeken. Er gaan echter stemmen op om de beide gerestaureerde tempels op het Forum Boarium in de toekomst (al dan niet beperkt) open te stellen voor het publiek.

Advertenties

Eén reactie to “Restauratie Tempel van Portunus is klaar”

  1. Jean De Groote Says:

    Het was idd een mooi afgewerkt complex. Het parkje ervoor, laat met de kiezelsteentjes – die op de marmeren drempels een heel schuivend effect hebben – soms een wat slordige ( sjofele) indruk na, Romeinen ( of zijn het de toeristen) laten veel vuilnis en rommel slingeren!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s