Klein deel van keizer Nero’s Domus Aurea binnen enkele weken wellicht opnieuw toegankelijk

Het Colosseum, dat momenteel wordt gerestaureerd met 25 miljoen euro privégeld, blijft de overheid inspireren. De Italiaanse regering lanceert een oproep naar bedrijven die de laatste fase voor de heropening van keizer Nero’s Gouden Huis, de Domus Aurea, mogelijk moeten maken. De totale geraamde kostprijs voor dat project bedraagt 31 miljoen euro. Minister Dario Franceschini, de Italiaanse minister van Cultuur en Toerisme maakt zich sterk dat heel wat bedrijven zich zullen geroepen voelen om bij te dragen. In Italië geldt immers sinds kort een belastingaftrek van 65 procent op schenkingen voor cultuur. Zodra de fondsen verzameld zijn, kunnen de laatste werkzaamheden aan de Domus Aurea beginnen. Die zullen minimaal vier jaar duren.

De Domus Aurea zou zijn deuren dan ten vroegste kunnen heropenen in 2018-2019, al is er wel sprake van dat enkele inmiddels opgeknapte kamers reeds binnen enkele weken opnieuw toegankelijk kunnen worden gemaakt voor het publiek. In Rome is dat altijd een beetje afwachten. De Romeinse geschiedenis van de voorbije dertig jaar heeft ons geleerd slechts matig enthousiast te zijn wanneer de overheid dergelijke berichten de wereld instuurt. Veel hangt af van het beschikbare personeel en van het definitieve veiligheidsonderzoek naar de stabiliteit van Nero’s voormalige woning. Precies aan het veiligstellen van de structuur is de laatste jaren hard gewerkt, al hebben waterinfiltraties ook de fresco’s en muurdecoraties aangetast.

Inmiddels zijn ook boomwortels doorheen de plafondgewelven van sommige kamers gedrongen. Daarom moet ook het hele park boven het Domus Aurea worden heringericht. Het plan daarvoor is klaar. Het wordt een vrij drastische ingreep omdat de meeste bomen moeten wijken. Het is enkel wachten op het geld. Rome heeft de vereiste miljoenen niet ineens nodig, met 7 tot 8 miljoen per jaar kan er worden voortgewerkt. Het is wel belangrijk dat het werk niet wordt onderbroken.

Indien er niets misloopt kunnen binnen een paar maanden wellicht reeds enkele van de naar schatting 153 kamers opnieuw bewonderd worden. De Domus Aurea is uniek, omdat het complex pas in de vijftiende eeuw is ontdekt. Het Gouden Paleis werd gebouwd door keizer Nero na de grote brand van Rome 64 na Chr. Grote delen van het paleis zijn bewaard gebleven, hoewel de opvolgers van keizer Nero alle herinneringen aan Nero probeerden uit te wissen.

Het Domus Aurea bevond zich eeuwenlang onder aarde en afval. Op het einde van de vijftiende eeuw kropen nieuwsgierigen door gaten, net onder de plafonds, naar binnen. Zo ontdekten renaissanceschilders schitterende fresco’s in een voor hen onbekende locatie. Sommigen dachten dat ze in mysterieuze grotten waren terechtgekomen.

Naar verluidt lieten Pinturicchio en wellicht ook Michelangelo en Rafaël zich met touwen in deze ‘onderaardse grotten’ zakken en kopieerden de plafondfresco’s (‘grotesken’), die bijzonder goed bewaard waren gebleven. Zo vormden de muurdecoraties uit de eerste eeuw een inspiratiebron voor de meesters uit de renaissance.

De ondergronds gelegen Domus Aurea stortte op 30 maart 2010 gedeeltelijk in. Twee jaar eerder was de site al gesloten voor het publiek, precies omwille van toenemende meldingen van instortingsgevaar. Tijdens de laatste instorting kwam het dak kwam over een oppervlakte van ongeveer 60 m² naar beneden.

Ook een stuk van het onderliggende deel van het gebouw is instabiel geworden. De gevolgen waren zichtbaar op de hele archeologische site, over een lengte van zowat 130 m². In de toegangstunnel naar het Gouden Huis, die gebruikt werd voor de opslag van archeologisch materiaal, kwamen flink wat stenen los. De brandweer en de civiele bescherming kwamen er toen aan te pas om de hele omgeving veilig te stellen. Als oorzaak van de zware instorting werd de overvloedige regenval in die periode aangewezen. Er werd gesuggereerd dat zich regenwater heeft verzameld op het dakgedeelte, dat uiteindelijk het onderliggende grondlagen onstabiel hebben gemaakt. Ondanks alle schade en verzakkingen bleef het eigenlijke complex echter grotendeels gespaard.

Het gebouw is altijd al in vrij slechte staat geweest en er zijn in het verleden al heel wat kleine en minder kleine instortingen geweest, maar dit was wel de zwaarste van de voorbije 50 jaar. Soms hadden die instortingen toch positieve gevolgen. Zo werd tijdens werkzaamheden die volgden op een instorting in 2006, een onderaardse gang ontdekt die tot vlakbij de fundamenten van het nabijgelegen Colosseum loopt.

De site werd na een aardverschuiving in 1984 een eerste keer gedurende lange tijd voor het publiek gesloten en werd opnieuw gedeeltelijk opengesteld op 23 juni 1999. Die gebeurtenis werd toen gevierd met een vertoning van de film Quo Vadis op groot scherm op de Piazza del Popolo. Dat gebeurde in aanwezigheid van de acteur Peter Ustinov, die de rol van Nero vertolkte.

In de Domus Aurea zijn in het verleden al heel wat kamers blootgelegd. De huidige ruïnes zijn ongeveer 220 meter lang en 70 meter diep, maar het bouwwerk was in de Oudheid dus heel wat groter. De voorgevel was twaalf meter hoog. De huidige ingang – een hoog tongewelf – behoort niet tot het Domus Aurea, maar behoorde tot de Thermen van Trajanus, die op de fundamenten van Nero’s paleis zijn gebouwd.

Sinds 1999 werd een gedeelte van het opgegraven complex onregelmatig opengesteld voor het publiek. Je kon er slechts in kleine groepjes binnen mits het vooraf reserveren van een ticket. Meer dan 25 tot 30 kamers kon je nooit bezoeken. Regelmatige instortingen als gevolg van insijpelend water en lekkages zorgden ervoor dat het Domus Aurea tussendoor meerdere keren voor kortere periodes de deuren moest sluiten. Een veilige site is het nooit geweest.

In het voormalige paleis sta je op het niveau van het Forum Romanum. Omdat het onder de grond ligt, is het een hele opgave om je voor te stellen dat hier ooit licht binnenviel, waardoor fresco’s, mozaïeken, marmer en bladgoud schitterden, zonnestralen in vijvers, meren en fonteinen weerkaatsten en de bewoners uitzicht op Rome hadden. Het monumentale bouwwerk was net een afspiegeling van het Romeinse rijk, met wouden vol wilde dieren, exotische tuinen, wijngaarden en baden met zwavelhoudend water.

De architecten van het Domus Aurea waren Severus en Celer. Het huis was een stuk groter dan de oppervlakte van het huidige Vaticaanstad en omringd door een kilometerslange zuilengalerij. Het paleis, gebouwd van baksteen, werd versierd met marmer en bladgoud, waaraan het complex zijn naam dankt. Het Gouden Huis bestond eigenlijk uit een hele reeks aansluitende villa’s en paviljoenen, waartussen kunstmatig gecreëerde bossen en velden lagen. In het centrum van het complex lag een groot meer (hier staat nu het Colosseum) en ook elders op het terrein bevonden zich verschillende vijvers.

Het Gouden Huis werd waarschijnlijk alleen gebruikt voor feesten en orgieën, want in het complex zijn (tot nog toe) geen slaapkamers ontdekt. Vreemd genoeg ontbreekt ook van de keukens en toiletten ieder spoor. Op de vijvers werden alleszins drijvende banketten gehouden, aan de oevers lagen in bordelen jonge vrouwen en knapen te wachten tot hun diensten nodig waren.

Niet alleen de volledige gevel was met goud bekleed, ook binnenin was alles versierd met goud, ivoor, parelmoer en edelstenen. In 2009 werd niet ver van het Colosseum op de Palatijnse heuvel ook de beroemde met de zon meedraaiende eetzaal van Nero ontdekt (simulatiebeeld en foto hieronder). De ontdekking van deze ‘coenatio rotunda’ maakte duidelijk dat het Domus Aurea zich nog veel verder uitstrekte dan tot op dat moment was aangenomen.

Nero was een dromer die het mooiste paleis van Rome wilde bouwen. Hij wilde van zijn paleis, gebouwd tussen 64 en 68, een groot theater maken. Keizer Nero begon met de bouw na de grote brand in 64, waarvan het erg onwaarschijnlijk is dat hij die zelf heeft laten aansteken om de stad te ontdoen van bepaalde, ongezonde wijken, zodat op die manier plaats kon worden gemaakt voor nieuwbouw. Waarschijnlijk was het gewoon een ongeluk met grote gevolgen. In de dichtbevolkte stad van die tijd ontstonden wel vaker branden en brandjes.

Wat we wel weten is dat Nero onsterfelijk wilde zijn. Hij onteigende 80 hectare privé-grond voor een paleis dat zelfs zijn woning niet was, maar louter diende om gasten te ontvangen. Overigens leed Nero ook aan grootheidswaanzin en heeft hij Rome ooit nog willen omdopen tot Neropolis. Nero liet door Zenodorus, een Griekse beeldhouwer, ook een 37 meter hoog standbeeld van zichzelf maken, gekleed als de zonnegod Apollo (de Colossus Neronis), en plaatste het vlakbij de hoofdingang van het paleis.

Lang heeft Nero van zijn onvoltooide gouden huis, dat op het huis van de zonnegod zinnespeelde, niet genoten. In 68 pleegde Nero zelfmoord, daarbij geholpen door zijn slaaf Epafroditus. Na Nero’s dood werd zijn mooie paleis paleis binnen een decennium ontdaan van het bladgoud, al het marmer en ivoor. De keizer had zich immers niet geliefd gemaakt en onderging na zijn dood de zogenaamde damnatio memoriae, waarbij de Romeinen probeerden de herinnering aan een bepaald persoon volledig uit te wissen.

Al gauw begonnen zijn opvolgers het huis systematisch te ontmantelen. Onder Vespasianus startte de bouw van het Colosseum op de plaats waar het grote meer van Nero’s paleis lag. Titus maakte van de badplaatsen openbare plekken, bouwde thermen op het terrein en bleef wonen in een gedeelte van het huis.

Na een brand in 104 liet Trajanus op de puinresten zijn eigen thermen bouwen door Apollodorus van Damascus, die ook het Forum van Trajanus ontwierp. Het kwam er eigenlijk op neer dat de Domus Aurea al vrij snel onder een heuvel puin en aarde werd bedekt.

Na de keizertijd bleef de Domus Aurea verborgen tot de vijftiende eeuw, toen een Italiaanse wandelaar per ongeluk door een spleet in de ondergrondse gangen terechtkwam. In 1998 werden in de Thermen van Trajanus nog een aantal onbekende fresco’s en mozaïeken ontdekt, die eveneens afkomstig zijn uit Nero’s vroegere Gouden Huis.

In 2004 legde men bij opgravingen nog een grote mozaïek bloot. Het stelt een tafereel voor, dat met de wijnoogst te maken heeft. Eén ding is zeker: het Domus Aurea heeft nog lang niet alle geheimen prijsgegeven. Het is de vraag of dat ooit zal gebeuren.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s