Amforenfontein keert terug naar Piazza Testaccio

Het vorige stadsbestuur van Rome zag het project niet zitten, maar burgemeester Ignazio Marino komt tegemoet aan de wensen van de buurtbewoners rond Piazza Testaccio. Die krijgen op hun plein dat momenteel wordt heraangelegd de Fontana delle Anfore terug. Deze Amforenfontein, een ontwerp van Pietro Lombardi, werd op 26 oktober 1927 ingehuldigd op Piazza Testaccio, dat toen nog Piazza Mastro Giorgio heette. Door stabiliteitsproblemen in de ondergrond werd de fontein in 1935 verplaatst naar Piazza dell’Emporio waar hij momenteel wordt gedemonteerd. Op Piazza Testaccio bevond zich vele jaren een rommelige maar zeer authentieke markthal. Die werd in juni 2012 overgebracht naar een nieuw complex, enkele honderden meters verderop. De oude markthal werd na enige tijd afgebroken en sindsdien bevond zich in hartje Testaccio enkel een lege vlakte, weggestopt achter een omheining. Daar komt nu dus snel verandering in.

Voor het ontwerp van Piazza Testaccio werd grotendeels rekening gehouden met de wensen van de buurtbewoners. Er werd resoluut gekozen voor een gezellig en autovrij buurtplein met bomen, parkjes, zitbanken en natuurlijk de fontein. Piazza Testaccio krijgt de vroegere historische architectuur terug, met frisse en eigentijdse toetsen en met de Amforenfontein als blikvanger.

De buurtbewoners vroegen al jaren tevergeefs dat de fontein zou terugkeren naar de oorspronkelijke plaats zodra de oude markthal zou verhuizen. Het vorige stadsbestuur raamde de kosten van de verhuis en de heraanleg van het plein op 890.000 euro en vond het project te duur.

Burgemeester Marino voert nu met slechts enkele kleine aanpassingen aan het oorspronkelijke ontwerp de plannen wel door met een budget van 350.000 euro. Omdat de fontein wordt afgebroken en stuk voor stuk heropgebouwd, maakt men van de gelegenheid gebruik om het monument grondig te restaureren. Het hele project, zijnde de heraanleg van het plein inclusief de restauratie van de fontein, zou tegen eind dit jaar al moeten afgerond zijn.

De vrij hoge fontein is volledig vervaardigd uit travertijn. De fragmenten van de Romeinse amforen die erin verwerkt en de afbeeldingen van de amforen zelf verwijzen naar Monte Testaccio, de Schervenberg, en het verleden van de wijk als handelshaven. Dit was een voor Rome zeer belangrijke plek, waar de goederen werden verhandeld die per schip werden aangevoerd vanuit Afrika, Spanje of Griekenland. Meestal werden die overgeladen in de haven van Ostia. Vanuit die laatste haven ging men met kleinere schuitjes stroomopwaarts de Tiber op, richting Rome dus.

In de oudheid bevond zich hier een uitgestrekt complex van pakhuizen en magazijnen. Op diverse plaatsen in de wijk en langs de Tiber zijn de restanten daarvan nog te zien. Hier werden de goederen verhandeld die per schip werden aangevoerd. In de opslagplaatsen van Testaccio werden de grotere amforen met wijn en olijfolie overgegoten in kleinere recipiënten, bestemd voor de verkoop. De grote kruiken werden stukgeslagen en zo ontstond, vlak achter de nieuwe markthal, de Monte Testaccio of Schervenberg. De wijk ontleende aan het Latijnse testae overigens zijn naam. De Schervenberg is vrij uitgestrekt en ruim 35 m hoog. De toegang tot de heuvel werd afgesloten omdat steeds meer bezoekers stiekem een potscherf mee naar huis namen.

Vandaag kan je de Schervenberg uitzonderlijk nog bezoeken tijdens speciale archeologische dagen of evenementen. Recent circuleerden wel plannen om de heuvel opnieuw open te stellen, na afspraak en voor kleine groepjes onder begeleiding. Het gerucht zou kunnen kloppen, want elke euro extra is voor de Romeinse stadskas zeer welkom.

Alle travertijnen onderdelen van de fontein (het zijn er in totaal meer dan driehonderd) werden reeds nauwgezet genummerd om de latere reconstructie van het monument mogelijk te maken. Eerstdaags begint men met het losmaken van de verschillende stukken. Die worden tijdelijk opgeslagen in een werkplaats, grondig gereinigd en uiteindelijk op Piazza Testaccio opnieuw samengesteld tot een gloednieuwe Amforenfontein.

Pietro Lombardi, die in Rome nog zeven andere fonteinen realiseerde, ontwierp de Amforenfontein tussen 1927 en 1929 en liet zich inspireren door de amforen die onlosmakelijk met de geschiedenis van de buurt verbonden zijn. Pietro Lombardi combineerde artistieke elegantie met functionaliteit. Een jury koos hem in 1927 als winnaar van een architectuurwedstrijd.

Leonardo Lombardi, de zoon van Pietro, de ontwerper van de fontein, volgt de actuele werkzaamheden op de voet. De kranige man, zelf ook al ruim 80 jaar, is blij dat de fontein terugkeert naar de plaats waar zijn vader het kunstwerk oorspronkelijk oprichtte.

Hij stelde ook de originele gedetailleerde tekeningen van zijn vaders ontwerp ter beschikking van de restaurateurs. Die zijn daar erg blij mee. De documenten helpen hen om de destijds gebruikte bouwtechnieken beter te begrijpen.

Specialisten maakten van de huidige fontein met geavanceerde lasertechnologie wel een driedimensionele scan en brachten elk onderdeel nauwkeurig in beeld maar tijdens de reconstructie van een dergelijk monumenten duiken altijd wel een paar onverwachte verrassingen op. Het is dus zeker nuttig dat je op zo’n moment kan beschikken over een waarheidsgetrouwe digitale replica van het object.

Voor wie een kijkje wil nemen in de nieuwe markthal van Testaccio nog dit. Het moderne complex werd ontworpen door architect Marco Rietti en bevindt zich in het gebied dat wordt begrensd door de Via Aldo Manuzio, Via Benjamin Franklin en Via Galvani, ongeveer driehonderd meter van het vroegere marktplein op Piazza Testaccio.

De nieuwe markthal bevindt zich aan de voet van de Schervenberg (Monte Testaccio), vlakbij het vroegere slachthuis van Testaccio dat in 1975 de deuren sloot en vandaag onderdak biedt aan het Museo Macro Testaccio.

Het unieke van Testaccio is dat hier vrijwel de hele geschiedenis vanaf de Republikeinse tijd tot aan de Renaissance kan worden gereconstrueerd. Van opslagplaats voor goederen en de eerste magazijnen, de aanleghaven tot de geleidelijke evolutie naar onbewoond platteland en, sinds de achttiende eeuw, de uitbouw tot een voor die tijd zeer moderne buitenwijk van Rome.

Bij de aanleg van de nieuwe hal ontdekten archeologen ondergronds een oud-Romeinse verbindingsweg naar de aanlegkaaien van de Tiber. Op ruim 12 meter diepte vonden ze talrijke resten en ruïnes van pakhuizen en woningen. Langs deze weg en de route richting Tiber ligt de omgeving bovendien bezaaid met honderden potten en amforen van 18 tot 20 eeuwen oud.

Er werd ook heel wat materiaal ontdekt dat gebruikt werd in de scheepvaart en voor het herstellen van boten. Op deze plek bevond zich ook een groot horreum, een Romeins magazijn, meer dan 1 ha groot, voor de opslag en distributie van voedsel.

Alles in de ondergrond van Testaccio bleef zeer goed bewaard omdat er gewoon op het puin van de vorige vestigingen werd voortgebouwd. Er werd niets afgegraven. Niet alleen monumentale overblijfselen en ruïnes uit zowel de oudheid als de middeleeuwen, maar ook archeo-botanische resten van wijngaarden, boomgaarden, moestuinen tot, bijzonder, de grootste hoeveelheid kalkoenafval die ooit in Italië werd gevonden. Dit diertje was destijds blijkbaar zeer gewaardeerd in de Romeinse keukens.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s