De Santa Maria del Popolo

We verblijven al een tijdje op Piazza del Popolo en, geloof het of niet, we zijn nog lang niet rond. We besteden in een kleine reeks aandacht aan deze plaats omdat uit een recent onderzoek blijkt dat Piazza del Popolo het meest in de smaak valt bij de gemiddelde Romebezoeker. Wie zijn wij om dat tegen te spreken! Maar de belangrijkste bezienswaardigheid hebben we tot nog toe niet gehad. Dat is ongetwijfeld de Santa Maria del Popolo. Deze kerk mag zonder meer een museum worden genoemd. Een bezoek aan dit bijzondere gebouw waar talrijke grote namen uit de geschiedenis elkaar ontmoeten of terug te vinden zijn, is absoluut niet te missen. De kerk is open van 7 tot 12 u. (op zondag tot 13.30 u.) en van 16 tot 19 u. (op zondag tot 19.30 u.) Tot Garibaldi in 1870 Rome veroverde, wat het einde van de Kerkelijke Staat betekende, kwam de paus jaarlijks op 8 september naar de Santa Maria del Popolo bij de viering van de geboorte van Maria. Dat gebeurde telkens met een indrukwekkende stoet hoogwaardigheidsbekleders. Om dat mee te maken kwam zowat half Rome een kijkje nemen op Piazza del Popolo.

Volgens de overlevering zou de kerk gebouwd zijn op de plaats waar de vermaledijde keizer Nero begraven werd. Tijdens de nacht van 8 op 9 juni 68 na Chr. verklaarden de senatoren Nero tot staatsvijand. De keizer ontvluchtte zijn paleis maar kwam niet verder dan ‘de vierde mijlsteen uit het centrum’, tussen de Via Salaria en de Via Nomentana.

Suetonius schrijft: “Hij huilde aan één stuk door en riep maar uit ‘welk een kunstenaar sterft er met mij’. Doodsbang greep de 31-jarige keizer de twee dolken die hij had meegenomen, voelde of ze scherp waren en borg ze weer op, met als excuus dat het fatale uur nog niet was aangebroken. Uiteindelijk stak hij zich met de hulp van zijn secrataris Epafroditus, een slaaf, een dolk in de keel. Zijn ogen puilden uit hun kassen, een huiveringwekkend en schrikaanjagend schouwspel voor allen die het zagen”.

Na zijn dood werd Nero hier op de plaats waar nu de Santa Maria del Popolo staat, door twee van zijn voedsters en zijn maîtresse begraven. Historisch is het zeker dat zich op deze plaats het familiegraf van Nero bevond. Of Nero er effectief een plaats in heeft gekregen zullen we nooit zeker weten. In een middeleeuwse tekst lezen we dat bovenop het graf van Nero een notelaar stond waarin de raven vaak spookachtig krijsten.

Vele mensen meden dan ook de plek, want al eeuwenlang werd verteld dat de geest van Nero hier nog altijd rondspookte. In 1099 liet paus Paschalis II (1099-1118) na een visioen de bewuste notelaar op het graf van Nero omhakken, het hout werd verbrand en de as in de Tiber gegooid. Veel heeft het niet geholpen, want zelfs vandaag denken bijgelovige Romeinen nog weleens de geest van de verdoemde keizer te zien ronddwalen. Al kan dat ook te maken hebben met een glaasje grappa dat er net te veel aan was.

Deze plaats is ook om andere redenen een griezelig oord geweest. Tijdens de achttiende en negentiende eeuw vonden net vóór de Santa Maria del Popolo, de openbare executies plaats. Tot 1853 gebeurde dat nogal barbaars: de veroordeelden werden met een zware hamer doodgeslagen. Ook de eerste guillotine van Rome werd hier op 18 december 1813 opgesteld toen het stadsbestuur korte metten wilde maken met de vele boevenbendes die toen de stad teisterden.

In ieder geval zou de voormelde paus Paschalis II nadat hij de notelaar had laten omhakken, op deze plaats een aan Maria gewijde kapel laten bouwen, volgens sommige beweringen als dank voor het succesvol afronden van de eerste kruistocht. De bouw werd uitgevoerd op kosten van de bevolking, wat één van de verklaringen voor de naam van de kerk zou kunnen zijn. Wat de naam betreft denken sommigen dan weer aan de populieren die Nero hier zou hebben laten planten. ‘Popolo’ heeft geen proto-socialistische betekenis, het Latijnse ‘populus’ betekent behalve volk en populier, ook gilde en parochie.

In 1227 verdween de kapel van Paschalis II en kwam er een nieuwbouw die in 1472 op verzoek van paus Sixtus IV della Rovere (1471-1484) werd herbouwd. Het was de bedoeling van de paus de Santa Maria del Popolo te gebruiken als grafkerk voor allen die via familiebanden of politiek met de della Rovere verwant waren. Net vóór die laatste bouwperiode was de kerk overgegaan naar de Lombardische Augustijner broederschap, bijgevolg werd ze in Lombardische stijl herbouwd. Dat verklaart de grote architectonische overeenkomsten met de kerken in Noord-Italië.

Let bijvoorbeeld op het Lombardische rozet-venster in de gevel, de ‘geschubde’ klokkentoren en de tamboer van de koepel. Na verschillende bouwmeesters was het uiteindelijk de vooral als beeldhouwer geroemde Andrea Bregno (1421-1506) die de leiding van de werken op zich nam, hij tekende ook de gevel. In 1505 voegde Bramante in opdracht van de Augustijnen het prachtige priesterkoor toe.

De eenvoudige gevel uit 1472 toont de strenge waardigheid die eigen is aan de vroege renaissance. Typisch zijn de grote vlakke ruimten en de weinig uitspringende pilaren. De ‘krullen’ tussen de onderste en bovenste delen zijn latere toevoegingen uit de barok. Let op de mooie ‘Madonna met Kind’ boven de hoofdingang.

Als je de kerk binnenstapt is de eerste indruk niet Italiaans, zelfs niet bijzonder aantrekkelijk al ziet Leonardus van Egeraat er Toscaanse gratie in, maar een bezoek is een zeer bijzonder cultureel avontuur waarvoor je best wat tijd uittrekt. Enige voorbereiding is zeker meegenomen. Het klassieke basilicale plan wordt verlaten voor het Latijnse kruis, het grijze middenschip met kruisgewelven wordt geflankeerd door zijbeuken met zijkapellen. Tijdens de barokperiode plaatste Bernini beelden van stuc op de arcaden in het schip.

In dit gebouw is topkwaliteit te zien. Onder de bescherming van de beide della Rovere pausen, Sixtus IV en Julius II, en hun familie, hebben ondermeer Bramante, Bregno, Pinturicchio, Sebastiano del Piombo, Rafaël, Sansovino, Carracci, Caravaggio… van deze kerk een kunstmuseum gemaakt. We bezoeken het volgende week wat gedetailleerder.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s