Rondleidingen in het Gouden Huis van Nero

Regelmatig krijgen we vragen over (de toegankelijkheid van) het Domus Aurea, het Gouden Huis van keizer Nero. De jongste jaren kampt deze archeologische site met veel pech (instortingen, insijpelend water,…) waardoor na de lange restauratieperiodes in de jaren ’80 en ’90 van vorige eeuw het ondergrondse complex ondanks alle inspanningen vaker niet dan wel toegankelijk was. Sinds enige tijd kan een stukje van deze Domus Aurea in kleine groepjes opnieuw worden bezocht.

Voor de ware liefhebbers van keizer Nero en zijn nalatenschap is er op de zaterdagen 9, 16, 23 en 30 mei, telkens om 12.30 u. een speciaal programma in de vorm van een themawandeling rond en in de Domus Aurea. Een Nederlandstalige gids neemt je vanaf het vertrekpunt (de Boog van Constantijn) mee op een wandeling van ongeveer 75 minuten in de onmiddellijke omgeving die onlosmakelijk verbonden is met de figuur van keizer Nero. Daarna volgt met een (Engelstalige) archeoloog een bezoek aan een deeltje van het Domus Aurea. Het aantal deelnemers is telkens beperkt tot zes personen. De rondleiding op de opgraving duurt ongeveer een uur. De kostprijs bedraagt 49 euro per persoon, reserveren is verplicht en dat kan je doen via deze link.

Individueel kan je het Domus Aurea elk weekend bezoeken van 9.15 u. tot 15.45 u. in groepjes van maximum 25 personen. Je kan aansluiten bij zo’n groep. De begeleiding gebeurt in het Italiaans, Engels of Spaans. Elke 15 minuten vertrekt er een groepje. Reserveren is verplicht: tel. +39 06 399 677 00 (kantooruren). Tickets kan je boeken via deze link.

Keizer Nero bouwde zijn enorme paleis puur en alleen om zijn vrije tijd zo prettig mogelijk te kunnen doorbrengen. Het gehele gebied tussen de Palatijn heuvel, de vallei van het Colosseum en de Oppius heuvel werd in de eerste eeuw na Chr. ingericht als privé landgoed. Het werd het fraaiste, rijkste en meest opzienbarende paleis van Rome, dat al gauw de bijnaam ‘Gouden Huis’ kreeg.

Nero heeft echter niet lang van het paleis kunnen genieten: hij werd vermoord voordat het complex was voltooid. Zijn opvolgers bedekten in navolging van de damnatio memoriae (letterlijk: de vervloeking van de nagedachtenis) het paleis met aarde en puin. Precies daardoor kunnen we ons vandaag nog een vrij goed idee vormen van de prachtige inrichting.

De volledige Domus Aurea telde naar schatting 153 kamers. Daarvan zijn er vandaag slechts enkele toegankelijk. Het Gouden Huis is uniek, omdat het complex, dat werd gebouwd na de grote brand van Rome in 64 na Chr., pas in de vijftiende eeuw is ontdekt. Zoals verteld probeerde men meteen na Nero’s dood alle herinneringen aan de keizer uit te wissen, waardoor het complex vele eeuwen onder aarde en afval verborgen bleef.

Op het einde van de vijftiende eeuw kropen nieuwsgierigen door gaten, net onder de plafonds, naar binnen. Zo ontdekten renaissanceschilders schitterende fresco’s in een voor hen volkomen onbekende locatie. Sommigen dachten dat ze in mysterieuze onderaardse grotten waren terechtgekomen, bewoond door spookachtige wezens.

Naar verluidt lieten Pinturicchio en wellicht ook Michelangelo en Rafaël zich met touwen in deze ‘onderaardse grotten’ zakken en kopieerden ze deze plafondfresco’s (‘grotesken’), die bijzonder goed bewaard waren gebleven. Zo vormden de muurdecoraties uit de eerste eeuw een inspiratiebron voor de meesters uit de renaissance.

De ondergronds gelegen Domus Aurea stortte op 30 maart 2010 gedeeltelijk in. Twee jaar eerder was de site al gesloten voor het publiek, precies omwille van toenemende meldingen van instortingsgevaar. Tijdens de laatste instorting kwam het dak over een oppervlakte van ongeveer 60 m² naar beneden. Ook een stuk van het onderliggende deel van het gebouw bleek instabiel geworden.

De gevolgen waren zichtbaar op de hele archeologische site, over een lengte van zowat 130 m². In de toegangstunnel naar het Gouden Huis, die gebruikt werd voor de opslag van archeologisch materiaal, kwamen flink wat stenen los. De brandweer en de civiele bescherming moesten de hele omgeving veilig stellen.

Als oorzaak van de zware instorting werd de overvloedige regenval in die periode aangewezen. Er wordt gesuggereerd dat zich regenwater verzamelde op het dakgedeelte, dat uiteindelijk het onderliggende grondlagen onstabiel zou hebben gemaakt. Ondanks alle schade en verzakkingen bleef het eigenlijke complex echter grotendeels gespaard.

Het gebouw is altijd al in vrij slechte staat geweest en er zijn in het verleden al heel wat kleine en minder kleine instortingen geweest, maar dit was wel de zwaarste van de voorbije 50 jaar. Soms hadden die instortingen toch positieve gevolgen. Zo werd tijdens werkzaamheden die volgden op een instorting in 2006, een onderaardse gang ontdekt die tot vlakbij de fundamenten van het nabijgelegen Colosseum loopt.

De site werd na een aardverschuiving in 1984 een eerste keer gedurende lange tijd voor het publiek gesloten en werd opnieuw gedeeltelijk opengesteld op 23 juni 1999. Die gebeurtenis werd toen gevierd met een vertoning van de film Quo Vadis op groot scherm op de Piazza del Popolo. Dat gebeurde in aanwezigheid van de acteur Peter Ustinov, die de rol van Nero vertolkte.

In het Gouden Huis zijn in het verleden al heel wat kamers blootgelegd. De huidige ruïnes zijn ongeveer 220 meter lang en 70 meter diep, maar het bouwwerk was in de Oudheid dus heel wat groter. De voorgevel was twaalf meter hoog. De huidige ingang – een hoog tongewelf – behoort niet tot het Domus Aurea, maar behoorde tot de Thermen van Trajanus, die op de fundamenten van Nero’s paleis zijn gebouwd.

Sinds 1999 werd een gedeelte van het opgegraven complex onregelmatig opengesteld voor het publiek. Je kon er slechts in kleine groepjes binnen mits het vooraf reserveren van een ticket. Meer dan 25 tot 30 kamers kon je nooit bezoeken. Regelmatige instortingen als gevolg van insijpelend water en lekkages zorgden ervoor dat het Domus Aurea tussendoor meerdere keren voor kortere periodes de deuren moest sluiten. Een veilige site is het nooit geweest en het is dan ook vrij opmerkelijk dat recent werd beslist een stukje van de site toch weer open te stellen voor het publiek.

In het voormalige paleis sta je op het niveau van het Forum Romanum. Omdat het onder de grond ligt, is het een hele opgave om je voor te stellen dat hier ooit licht binnenviel, waardoor fresco’s, mozaïeken, marmer en bladgoud schitterden, zonnestralen in vijvers, meren en fonteinen weerkaatsten en de bewoners uitzicht op Rome hadden. Het monumentale bouwwerk was net een afspiegeling van het Romeinse rijk, met wouden vol wilde dieren, exotische tuinen, wijngaarden en baden met zwavelhoudend water.

De architecten van het Domus Aurea waren Severus en Celer. Het huis was een stuk groter dan de oppervlakte van het huidige Vaticaanstad en omringd door een kilometerslange zuilengalerij. Het paleis, gebouwd van baksteen, werd versierd met marmer en bladgoud, waaraan het complex zijn naam dankt. Het Gouden Huis bestond eigenlijk uit een hele reeks aansluitende villa’s en paviljoenen, waartussen kunstmatig gecreëerde bossen en velden lagen. In het centrum van het complex lag een groot meer (hier staat nu het Colosseum) en ook elders op het terrein bevonden zich verschillende vijvers.

Het Gouden Huis werd waarschijnlijk alleen gebruikt voor feesten en orgieën, want in het complex zijn (tot nog toe) geen slaapkamers ontdekt, al is het niet ondenkbaar dat die zich bevinden in tot nog toe niet opgegraven of ontdekte gedeeltes van het huis. Vreemd genoeg ontbreekt ook van de keukens en toiletten ieder spoor, wellicht omwille van dezelfde reden. Op de vijvers werden alleszins drijvende banketten gehouden, aan de oevers lagen in bordelen jonge vrouwen en knapen te wachten tot hun diensten nodig waren.

Niet alleen de volledige gevel was met goud bekleed, ook aan de binnenzijde was alles versierd met goud, ivoor, parelmoer en edelstenen. In 2009 werd niet ver van het Colosseum op de Palatijnse heuvel ook de beroemde met de zon meedraaiende eetzaal van Nero ontdekt. De ontdekking van deze ‘coenatio rotunda’ maakte duidelijk dat het Domus Aurea zich nog veel verder uitstrekte dan tot op dat moment was aangenomen. Over deze bijzondere site, één van de grootste archeologische ontdekkingen van de voorbije jaren, hebben we het in één van onze volgende nieuwsbrieven.

Nero was een dromer die het mooiste paleis van Rome wilde bouwen. Hij wilde van zijn paleizencomplex, gebouwd tussen 64 en 68, een groot theater maken. Keizer Nero begon met de bouw na de grote brand in 64, waarvan het erg onwaarschijnlijk is dat hij die zelf heeft laten aansteken om de stad te ontdoen van bepaalde, ongezonde wijken, zodat op die manier plaats kon worden gemaakt voor nieuwbouw. Waarschijnlijk was het gewoon een ongeluk met grote gevolgen. In de dichtbevolkte stad van die tijd ontstonden wel vaker branden en brandjes.

Wat we wel weten is dat Nero onsterfelijk wilde zijn. Hij onteigende 80 hectare privé-grond voor een paleis dat zelfs zijn woning niet was, maar louter diende om gasten te ontvangen. Overigens leed Nero ook aan grootheidswaanzin en heeft hij Rome ooit nog willen omdopen tot Neropolis. Nero liet door Zenodorus, een Griekse beeldhouwer, ook een 37 meter hoog standbeeld van zichzelf maken, gekleed als de zonnegod Apollo (de Colossus Neronis), en plaatste het vlakbij de hoofdingang van het paleis.

Lang heeft Nero van zijn onvoltooide Gouden Huis, dat op het huis van de zonnegod zinnespeelde, niet genoten. In 68 pleegde Nero zelfmoord, daarbij geholpen door zijn slaaf Epafroditus. Na Nero’s dood werd zijn mooie paleis binnen een decennium ontdaan van het bladgoud, al het marmer en ivoor. De keizer had zich immers niet geliefd gemaakt en onderging na zijn dood de voormelde damnatio memoriae, waarbij de Romeinen de herinnering aan een bepaald persoon volledig proberen uit te wissen.

Al gauw begonnen zijn opvolgers het huis systematisch te ontmantelen. Onder Vespasianus startte de bouw van het Colosseum op de plaats waar het grote meer van Nero’s paleis lag. Titus maakte van de badplaatsen openbare plekken, bouwde thermen op het terrein en bleef wonen in een gedeelte van het huis. Na een brand in 104 liet Trajanus op de puinresten zijn eigen thermen bouwen door Apollodorus van Damascus, die ook het Forum van Trajanus ontwierp. Het kwam er eigenlijk op neer dat het Domus Aurea al vrij snel onder een heuvel puin en aarde werd bedekt.

Na de keizertijd bleef het Domus Aurea verborgen tot de vijftiende eeuw, toen een Italiaanse wandelaar per ongeluk door een spleet in de ondergrondse gangen terechtkwam. In 1998 werden in de Thermen van Trajanus nog een aantal onbekende fresco’s en mozaïeken ontdekt, die eveneens afkomstig zijn uit Nero’s vroegere Gouden Huis. In 2004 legde men bij opgravingen nog een grote mozaïek bloot. Het stelt een tafereel voor, dat met de wijnoogst te maken heeft. Eén ding is zeker: het Domus Aurea heeft nog lang niet alle geheimen prijsgegeven. Het is de vraag of dat ooit zal gebeuren.

Marleen Reynders bezorgde ons de link naar een interessant 3D reconstructiefilmpje over de Domus Aurea. Je kan het hier bekijken.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s