De draaiende eetzaal van keizer Nero

In 2009 werden op de Palatijnse heuvel, dicht bij het Colosseum en de Boog van Constantijn, de restanten ontdekt van de beroemde, door Suetonius beschreven panoramische banketzaal (cenatio rotunda) van keizer Nero. Die draaiende eetzaal met een diameter van 16 m was naar verluidt één van de fraaiste technische huzarenstukjes van het Domus Aurea, het befaamde Gouden Huis van keizer Nero waarover we vorige donderdag en vrijdag hebben bericht. Archeologen botsten na vier maanden graven op de fundamenten van een perfect ronde kamer. Die ingenieuze plek zou 24 uur per dag zeer precies mee bewogen hebben met de omwenteling van de aarde en toonde op het plafondgewelf vermoedelijk ook bepaalde sterrenstelsels en astronomische symbolen. Het moet op technisch vlak een juweeltje geweest zijn, een speeltje waarmee Nero zijn gasten tijdens banketten en feesten steevast kon verbluffen. De ontdekking gooide meteen enkele theorieën over de grootte en de situering van het Domus Aurea overhoop.

Tot dusver werd immers aangenomen dat deze fameuze eetkamer zich situeerde in het – tot nog toe gekende – gedeelte van de Domus Aurea, aan de Oppiusheuvel. Jarenlang werd aangenomen dat het de bekende Sala Ottagonale, de achthoekige kamer, zou geweest zijn waar Nero’s fameuze banketten zich hadden afgespeeld. Niet dus, want nu blijkt dat het Gouden Huis zich een heel stuk verder uitstrekte dan tot tot dan was aangenomen.

Het is mogelijk dat Nero voor de locatie van zijn etentjes een onderscheid maakte tussen staatsbanketten en privédiners maar het complete Domus Aurea is ongetwijfeld nog groter en luxueuzer geweest dan lange tijd vermoed. De ontdekking is in ieder geval één van de grootste archeologische vondsten die de jongste jaren in Rome gebeurden. Het is duidelijk dat nog lang niet alle geheimen uit het verleden zijn prijsgegeven.

Een team van Italiaanse en Franse archeologen was in 2009 al vier maanden aan het werk in de Vigna Barberini op de Palatijnse heuvel, toen ze eigenlijk per toeval de fundamenten ontdekten van een ronde kamer van zowat 16 meter doorsnede. De totale ruimte bleek echter veel groter. De ruimte is misleidend omdat de wanden zeer dik zijn, tot twee meter, op sommige plaatsen zelfs meer.

De structuur dateert alleszins van na de beruchte grote brand in 64, liep naar boven door en eindigde in een torengebouw van waarop Nero uitzicht had over de hele omgeving en dat gelegen was aan de voet van het kunstmatige meer, op de plaats waar later het Colosseum zou worden gebouwd (zie simulatiebeeld hierna).

Onderzoek leerde al gauw dat de eigenlijke kamer werd ondersteund door een reusachtige pijler van vier meter doorsnede. Daarop moet zich de houten constructie, een wiel van ongeveer 12 meter, hebben bevonden die de zaal deed ronddraaien. De vloer kon door middel van kogellagers roteren.

De buitenmuren van het gebouw zijn verbonden door twee overlappende bogen, voor respectievelijk de eerste verdieping – die momenteel nog wordt uitgegraven – en een tweede laag. Ook het mechanisme dat de draaibeweging van de vloer verzekerde werd al snel gedeeltelijk opgegraven waardoor er vrijwel zekerheid ontstond dat het hier inderdaad om de befaamde cenatio rotunda van Nero ging.

Precies in het midden van de pijler is er een 25 cm diepe holte die diende als draaipunt van een spil of draaigewricht. Dit doet een bovenstructuur veronderstellen die kon gedraaid worden. Vanuit de centrale as gaan stervormig acht muren naar de buitenwand, volgens een wielstructuur. Dat mechanisme heeft tot vandaag geen equivalent en is uniek in de Romeinse architectuur.

De aandrijving gebeurde door stromend water. De oorspronkelijke illusionistische effecten van de architectuur moeten buitengewoon zijn geweest. Het zonlicht viel door goed gekozen openingen naar binnen op de zeer verfijnde wandschilderingen.

Suetonius (ca. 69 – ca. 140) schrijft dat het Domus Aurea, een rond platform bevatte dat dag en nacht boven een houten vloer draaide om zo het heelal voor te stellen. Uit het plafond dat bezet was met ivoren panelen kon het bloemen ‘regenen’ en werd reukwater over de gasten beneveld. Ook vanuit deze eetzaal moeten Nero en zijn gasten een prachtig uitzicht hebben gehad over de vallei, het weidse park en het vierkante kunstmatige meer, omboord door een dubbele marmeren porticus .

De muren hadden zoveel openingen naar ornliggende kamers, dat ze nauwelijks afzonderlijk van elkaar bestonden. De majestueuze zaal kon bereikt worden door brede deuren en werd van boven afgesloten door een koepel, die een overgang vormde van de achthoek naar een ronde ruimte, zonder dat hier gebruik werd gemaakt van zwikken.

Dankzij de aquarel uit de Codex Escurialensis, die door Francesco d’Olanda rond 1538 werd gerealiseerd, kunnen we ons een voorstelling maken van deze kamer. Het complexe plafond zou zijn versierd geweest zijn met panelen met een vergulde stucomlijsting, evenals met mythologische voorstellingen.

De eetzaal was voor rijke Romeinen meestal de allerfraaiste kamer van het huis. Er lagen vaak marmeren mozaïekvloeren en de wanden waren zodanig mooi ingelegd met exotische marmersoorten dat het schilderijen leken.

De eetzalen waren toen reeds voorzien van doorgeefluikjes en het was niet ongewoon dat bijvoorbeeld het plafond zich tijdens een feestmaal opende om een nieuw gedekte tafel neer te laten of om een regen van bloemen uit te strooien. Bij Nero moest het natuurlijk allemaal nog wat meer, groter en beter zijn.

Het archeologische onderzoek naar de befaamde eetzaal is nog steeds niet afgerond. Het is daarom nog niet duidelijk wanneer de site door het publiek zal kunnen worden bezocht. Het is echter wel de bedoeling dit fraaie stukje techniek uit de Romeinse oudheid zo snel mogelijk open te stellen voor bezoek. Wel is de kans groot dat dit om veiligheidsredenen altijd in relatief kleine groepjes en met begeleiding zal moeten gebeuren.

Een paar mooie reconstructiefilmpjes vind je hier en hier.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s