Ondergrondse basiliek Porta Maggiore eindelijk open voor publiek

Na zowat twintig eeuwen wordt het decor van de ondergrondse basiliek aan Porta Maggiore, waar zich in de oudheid allerlei magische rituelen zouden hebben afgespeeld, opnieuw toegankelijk voor het publiek. De plek is niet te verwarren met de bekende pelgrimskerk Santa Maria Maggiore, hier niet zover vandaan, en die niet kan worden verdacht van geheime heidense gebruiken. De Basilica Sotterranea di Porta Maggiore, ook wel Neopitagorica geheten, is vanaf nu mits reservatie en tegen betaling elke tweede en vierde zondag van de maand toegankelijk. Het bezoek gebeurt onder begeleiding en de grootte per groep is beperkt om de klimatologische omstandigheden niet te verstoren. Je kan wel individueel aansluiten bij een (kleinere) groep. Resereren kan enkel telefonisch, via het nr. 06 399 677 00.

Bij de uitbouw en openstelling van de archeologische site is overigens ook Rete Ferroviaria Italiana (RFI) betrokken, een dochterbedrijf van Ferrovie dello Stato (FS). RFI is de eigenaar van het Italiaanse spoorwegnet, het draagt de verantwoording voor onderhoud en beveiliging van de sporen. RFI is betrokken partij omdat de basiliek zich ondergronds uitstrekt tot ruim 10 m onder de vlakbij gelegen spoorweg.

De Basilica di Porta Maggiore werd pas in 1917 herontdekt. Dat gebeurde volkomen toevallig omdat een stuk van het plafond van de basiliek instortte waardoor een gedeelte van de spoorlijn Rome-Napels en het spoorviaduct richting Termini beschadigd raakten. Sinds de ontdekking waren hier al meerdere generaties archeologen aan de slag.

In 1951 moest men de opgravingswerken een tijdje stoppen omdat door de trillingen van de treinen en insijpelend water steeds meer schade werd toegebracht aan het complex. Om erger te voorkomen werd toen een grote plaat van gewapend beton aangebracht. Die ingreep volstond echter niet om verdere beschadigingen te voorkomen. Het pleisterwerk werd ook geleidelijk aangetast door een parasiet.

Tot 2003 gebeurde er nauwelijks met de ondergrondse ruimte. In 2003 besliste de overheid om het complex niet alleen grondig te onderzoeken maar meteen ook zo mooi mogelijk in de oorspronkelijke staat te herstellen. In 2008 startte een grootschalig restauratieproject. De eerste fase van die werken is nu voltooid.

De voorbije jaren gebeurde er intensief wetenschappelijk onderzoek en normaal had de ondergrondse basilica al in 2012 toegankelijk moeten zijn voor het publiek. Dat dit niet gebeurde is vooral te wijten aan het alsmaar feller insijpelende regenwater waarmee de ondergrondse ruimte af te rekenen kreeg.

De forse regenbuien die Rome de jongste jaren weleens durven teisteren zijn daar ongetwijfeld niet vreemd aan. De volledige drooglegging van het complex is al sinds het begin van de restauratie in 2003 aan de gang maar kreeg dus af te rekenen met heel wat tegenslag en vormt tot vandaag een probleem.

Het moet zowat twintig eeuwen geleden zijn dat nog eens een groep mensen tegelijk aanwezig waren in de ondergrondse basilica. Bezoekers dalen af tot op een diepte van zowat 9 m en zullen meteen onder de indruk geraken van fresco’s en mozaiëken die hier bewaard bleven sinds zowat het begin van onze jaartelling. Je proeft als het ware de oudheid.

De schilderingen werden met geavanceerde apparatuur nauwgezet gerestaureerd. Al het stucwerk werd met speciaal samengestelde vulstoffen opnieuw in de oorspronkelijke staat hersteld. Meest in het oog springend is het uitzicht op de drie beuken en de apsis van de basiliek, waardoor meteen duidelijk wordt waarom het heidense complex die naam kreeg. Gebouwd in de eerste helft van de eerste eeuw na Chr. is dit een architectonisch model dat tot vele eeuwen daarna talrijke bouwers van christelijke basilieken heeft geïnspireerd.

Het complex steekt nogal vreemd in elkaar. In het tufsteen zijn geulen voor muren en pilaren gemaakt, waarin vervolgens cement met vuursteenschilfers is gegooid. Daarna werd het gewelf gebouwd. Pas later werd de aarde verwijderd om ruimte te creëren voor de hal en het atrium. Het gebouw werd vervolgens gepleisterd en versierd.

Het heeft een basilicahal met een schip en twee zijbeuken, met vooraan een portaal en achteraan een apsis. De grote hal, die zich grotendeels onder de sporen bevindt, is ongeveer 12 m lang, 9 m breed en 7 m hoog. Zuilen verdelen de ruimte in drie. Het geheel wordt gedomineerd door het prachtige stucwerk en schilderingen op zowel de plafonds als de muren. Er worden vooral mythologische thema’s afgebeeld en allerlei scènes die verwijzen naar de geheimen van de inwijding in de mysteriën, het lot van de ziel, oerverhalen over leven en dood, mythische en fabelachtige dieren, dolende zielen in de onderwereld, vrouwenfiguren, enz.

(Vroeg)christelijke scènes ontbreken volledig, daarvoor is het complex te oud. Het was zeker ook geen Mithras-heiligdom. Archeologen vermoeden dat de versieringen werden aangebracht door een mystieke en esoterische sekte, al is de bedoeling van de taferelen niet altijd duidelijk. Het magische en mysterieuze karakter van deze plek vormde bij de Romeinen eeuwenlang de aanleiding om de ruimte zorgvuldig te mijden. Al heel lang doen in Rome verhalen de ronde dat het spookt in deze ondergrondse basiliek.

De jongste restauratiefase kostte 4 miljoen euro. Het feit dat de site nu wordt opengesteld voor publiek betekent niet dat alle werkzaamheden achter de rug zijn. Ondermeer de gangpaden moeten worden hersteld, een project dat wordt geraamd op 2,5 tot 3 miljoen euro. Voor de financiering hoopt men privésponsors aan te trekken. De verdere restauraties van het complex zullen te volgen zijn op een scherm in de hal, de ruimte tot waar de bezoekers zich tot nog toe moeten beperken. Op termijn komt er ook een website waar de vorderingen van de restauratie te volgen zullen zijn.

Talrijke historici bogen zich in het verleden over het oorspronkelijke doel van de basiliek. Magie en heidense rituelen waren zowat het eerste waaraan onderzoekers dachten toen ze in 1917 de enorme ondergrondse crypte begonnen te onderzoeken. De mysteries van deze ruimte zijn nog lang niet allemaal opgelost en hebben archeologen de voorbije tientallen jaren altijd blijven fascineren. Omdat de oorspronkelijke functie en zelfs de precieze datering van het gebouw nog steeds niet duidelijk is, gebeurden recent intensieve studies naar de functie en precieze datering van de basiliek.

Het gebouw bevat heel wat mysterieuze muurschilderingen die het raadsel nog vergroten. Er hebben hier alleszins diverse vereringen en rituelen plaatsgevonden. Sommigen vermoeden dat het oorspronkelijk werd gebouwd als mausoleum voor de Gens Statilia. Andere wetenschappers denken dan weer dat het om een tempel gaat.

Het recente onderzoek maakte duidelijk dat de ruimte wellicht gewijd was aan een vrouw. In de decoraties en het stucwerk van de apsis bevinden zich immers opvallend veel vrouwelijke elementen.

Rekening houdende met de gebruikte bouwmaterialen en architectorische elementen zoals de ornamenten en de grootte van de mozaïektegels, ontstond een nieuwe hypothese die een gedeelte van het complex situeert in de tijd van keizer Augustus en een wat latere uitbreiding in de tijd van Nero. Het is echter niet duidelijk of de basilica werd herbouwd op de fundamenten van een eerder bouwwerk, of een aantal jaren later gewoon werd uitgebreid.

De huidige ingang naar het complex is niet de originele. De oorspronkelijke ingang ligt goed verborgen en is nog nooit volledig door archeologen onderzocht. De Porta Maggiore is een stadspoort in de antieke Aureliaanse Muur in Rome. De oorspronkelijke Romeinse naam was Porta Praenestina, al heeft ze ook bekend gestaan als Porta Labicana en Porta Naevia. De poort dankt zijn huidige naam aan de verderop gelegen en zeer bekende basiliek van Santa Maria Maggiore.

De Porta Maggiore kreeg zijn huidige naam in de middeleeuwen om de vele pelgrims die Rome bezochten via deze poort de kortste weg naar de basiliek te wijzen. Onder de poort ligt nog een gedeelte van een oude Romeinse weg waarop duidelijk te zien is dat door het drukke verkeer in de oudheid karrensporen in het plaveisel zijn uitgesleten.

Basilica Sotterranea di Porta Maggiore – Neopitagorica
Via Prenestina 17 (vlakbij Porta Maggiore), Rome

Inlichtingen en reservaties: +39 06 399 677 00

Advertenties

Eén reactie to “Ondergrondse basiliek Porta Maggiore eindelijk open voor publiek”

  1. Hansoli Says:

    Ik vind het een heel interessant artikel, maar kan het helaas niet lezen zonder vreselijk hoofdpijn te krijgen. Wat kan ik doen om de tekst beter leesbaar te maken? het is is toch zonde als zoiets verloren gaat.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s