Rome krijgt een Maarten Lutherplein

Het stadsbestuur van Rome besliste zes jaar na de aanvraag door de Evangelisch-Lutherse Kerk van Italie en de zevendedagadventisten een plein te vernoemen naar de Duitse protestantse theoloog en reformator Maarten Luther (1483-1546). Het bescheiden pleintje wordt aangelegd in het Colle Oppio-park, een groene zone vlakbij het Colosseum en de Palatijnse heuvel. In 2017 vindt de vijfhonderdste verjaardag plaats van de Reformatie, die begon toen Luther zijn ’95 stellingen’ op de deur van de slotkapel in Wittenberg spijkerde (al staat niet vast dat dit ook werkelijk gebeurde).

De ’95 stellingen’ waren een document waarmee Maarten Luther de wantoestanden in de katholieke Kerk aanklaagde. Het leidde tot de Reformatie en wordt daarom gezien als de oorsprong van het protestantisme. De 95 stellingen stelden de handel in aflaten aan de kaak, een concept waarmee rijken de vergiffenis van hun zonden konden afkopen van de paus. Luther vond het onrechtvaardig dat rijken hun zonden zomaar kwijtgescholden kregen en geen enkele boetedoening moesten doen wanneer ze kwamen biechten. Wie geld had was vrij van zonden. Hij reageerde vooral tegen de jubileumaflaat die werd ingevoerd om de bouw van de Sint-Pietersbasiliek te bekostigen.

De paus waarmee Luther in conflict kwam was Leo X (1513-1521), geboren als Giovanni de’ Medici, de tweede zoon van Lorenzo de’ Medici (Il Magnifico). Hij was pas zeven jaar toen hij de tonsuur ontving, dertien toen Innocentius VIII hem tot kardinaal benoemde, en was nog diaken toen hij op 38-jarige leeftijd tot paus Leo X werd gekozen. Binnen een week tijd werd hij eerst tot priester en vervolgens tot bisschop van Rome gewijd. Van Leo X komt de legendarische uitspraak: ‘Laat ons van het pausdom genieten nu God het ons gegeven heeft.’

De paus was gelukkig wel een gulle sponsor van de letteren en de muziek, maar organiseerde ook talrijke feesten en drinkfestijnen waarbij vleselijke genoegens niet ontbraken. Zijn tijdgenoten zeiden van hem dat hij zichzelf, Rome en Christus zou hebben verkocht. Naast de genoegens van de geest waren de geneugten van het lichaam hem evenmin onbekend. Carnavaleske optochten en bruisende feesten waren voor hem standaard vermakelijkheden. ‘Vrolijke scherts en muziek boeiden hem, hij hoopte daardoor langer te leven’ schrijft een biograaf.

Om geld te vergaren voor de bouw van de nieuwe Sint-Pietersbasiliek riep hij een speciale aflaat in het leven. Zijn voorgangers Julius II en Alexander VI hadden de opbrengsten van aflaten ook al gebruikt om geld in de kassa te brengen. Die praktijk was de eerste aanleiding voor Luther om op 31 oktober 1517 zijn 95 stellingen (volgens de overlevering) aan de kerkdeur van Wittenberg te spijkeren. Leo X zag de ernst daarvan niet in en deed Luthers optreden af als ‘het geleuter van een monnik’. Luther werd geëxcommuniceerd en zijn boeken werden verbrand. Dit was het begin van de Reformatie.

Leo X, die ooit de schat van Julius II had geërfd, liet bij zijn dood het pausdom aan de rand van het bankroet achter. De paus had een hofhouding van 683 personen, jachtpartijen duurden weken en werden ingericht voor 2.000 ridders. Hij beschikte over een volledige dierentuin, waaronder een tamme witte olifant. Leo X had reusachtige sommen geld nodig, niet alleen om te kunnen voldoen aan zijn luxueuze smaak, maar ook om enorme projecten te financieren, waarvan het grootste zoals verteld de bouw van de nieuwe Sint-Pietersbasiliek was.

Om die reden maakte hij de weg vrij voor één van de grootste zwendelarijen uit de hele kerkgeschiedenis, de grootscheepse verkoop van aflaten. Paus Leo X, die ontsnapte aan verschillende vergiftigingspogingen, in gang gezet door kardinalen die moeite hadden met zijn liederlijke levensstijl, stierf uiteindeljk aan een longontsteking die hij bezweet had opgelopen tijdens een van zijn vele wilde feestjes. Hij ligt begraven in de Santa Maria sopra Minerva in Rome.

Leo X was de opvolger van ‘papa terribile’ Julius II en had nooit veel inzicht in of belangstelling voor spirituele problemen of de noodzaak van een kerksanering. Zelfs toen Luther hem op 31 oktober 1517 de rekening presenteerde dacht hij met een banvloek van de lastpost af te komen. De paus werd omschreven als ‘een opgewekt, buitengewoon vrijmoedig man die elke lastige situatie ontloopt en vooral rust aan zijn hoofd wil’. Omdat hij meer geobsedeerd was door zijn positie als hoofd van de Medici-familie dan als hoofd van de Kerk, versmolt hij de belangen van Firenze en Rome tot één enkel beleid. Het nepotisme kende met deze paus opnieuw een ware bloei, daarom verhoogde Leo X het aantal kardinalen van 24 tot 31.

Gelukkig steunde deze paus ook schrijvers, dichters, componisten en musici, hij importeerde zangers voor het Sixtijnse koor, stichtte de Academie der Medici ter bestudering van het Grieks, schafte een Griekse drukpers aan waarmee in Rome het allereerste Griekse boek gepubliceerd werd, en zocht overal naar manuscripten uit de antieke wereld. De door de paus rijkelijk bedeelde bibliotheek was dan weer de voedingsbodem voor een nieuwe intellectuele elite, de katholieke humanisten zoals Erasmus, More…. Leo X liet Rafaël ook de vandaag nog wereldberoemde Stanze beschilderen.

Tegenover de Braziliaanse ambassade op Piazza Navona, bevindt zich de kerk Nostra Signora del Sacro Cuore di Gesu, de vroegere San Giacomo degli Spagnoli, waarvan de hoofdingang zich niet op Piazza Navona bevindt maar aan de Corso del Rinascimente. Gebouwd door Nicolaas V (1447-1455) was ze bedoeld als nationale kerk van Spanje. Hier werd in 1520 de veroordeling voorgelezen van Maarten Luther en zijn leer. Toen in 1848 beslist werd dat de Santa Maria di Monserrato voortaan de Spaanse nationale kerk werd, verhuisden ook alle kerkschatten. Na de Spaanse revolutie in 1868 werd de kerk verkocht aan Franse missionarissen en gaven deze het gebouw de naam van hun orde, de ‘missionari del Sacro Cuore’, in 1854 gesticht door Jules Chevalier.

Volgens de Italiaanse krant La Repubblica steunt het Vaticaan de plannen voor de inhuldiging van een Maarten Lutherplein. Na de excommunicatie van Luther werden zijn opvattingen vanuit Rome eeuwenlang fel bestreden. Maar tijden veranderen. In het bijzonder sinds de ondertekening van de verklaring van Augsburg uit 2013, waarin de katholieke en lutherse kerk hun meningsverschil bijlegden over de rechtvaardigingsleer van Luther, waait een nieuwe geest van toenadering en dialoog. Ciro Benedettini, de vicewoordvoerder van het Vaticaan, zegt dat de beslissing om een plein te vernoemen naar Luther aan het stadsbestuur van Rome toekomt. Maar de Heilige Stoel zal geen veto uitspreken en ziet hierin een kans tot toenadering.

Het Piazza Martin Lutero komt er op initiatief van de zevendedagadventisten, een protestantse gemeenschap die hiervoor zeven jaar geleden een aanvraag heeft ingediend bij het stadsbestuur van Rome. Voor de locatie gaat de voorkeur uit naar een plein met uitzicht op het Colosseum op de Colle Oppio, een heuveltop in het centrum van Rome. Aanvankelijk was het de bedoeling om het plein in te huldigen naar aanleiding van de 500ste verjaardag van de reis van Luther naar Rome. Maar dat is niet langer haalbaar. In 2017 wordt wereldwijd de 500ste verjaardag gevierd van het begin van de Reformatie.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s