Het Casa dei Crescenzi

Vlakbij de rechthoekige tempel van Portunus, op de hoek van Via di Ponte Rotto en de Via Luigi Petroselli, bevint zich één van de oudste bewaard gebleven woonhuizen van Rome. Het gebouw werd omstreeks of vlak na 1100 gebouwd door een zekere Nicolà, de zoon van Crescenzio en Theodora. De Crescenzi behoorden vanaf de tiende eeuw tot de machtigste families van Rome. In 1002 gaf de familie leiding aan een opstand waarbij zowel keizer Otto III als paus Silvester II de stad moesten ontvluchten. Toen de keizer kort daarna stierf, was de paus zelfs verplicht een compromis te sluiten met de Crescenzi om naar Rome te kunnen terugkeren.

De clan van de Crescenzi kreeg de titel ‘Patricius Romanorum’ en domineerde gedurende decennia de daaropvolgende pausen. Eeuwen later waren de Crescenzi blijkbaar nog altijd geen lieverdjes. Er bestaat een pittig verhaal dat dit perfect illustreert.

Tijdens de renaissance werd de koepel van het Pantheon soms beklommen door bewonderende bezoekers, vaak artiesten of hoogwaardigheidsbekleders, die dan van bovenaf door de befaamde oculus konden kijken. Ook keizer Karel V heeft dat gedaan tijdens zijn bezoek uit Rome.

De keizer werd tijdens zijn klimpartij vergezeld door een jonge schildknaap uit de familie Crescenzi. Later vertelde die zijn vader dat hij op zeker ogenblik de drang voelde om de keizer door de opening naar beneden te duwen. Zijn vader antwoordde doodleuk: “In mijn tijd zou het niet bij een drang gebleven zijn en hadden we gehandeld in plaats van erover te spreken”.

De bouwheer van de Casa dei Crescenzi gebruikte allerlei fragmenten die ontleend werden aan verschillende antieke, klassieke monumenten uit de omgeving, dit met de bedoeling weer aan te knopen met het glorierijke verleden van de stad en het huis wat oud-Romeinse allure te geven.

Bij de constructie hoorde oorspronkelijk, zoals in die tijd vaak gebruikelijk, een hoge toren zodat de familie kon waken over de Pons Aemilius, de huidige Ponte Rotto, waar de Crescenzi-familie tol hief. De toren behoorde tot het ‘Roma turrita’, het Rome met de vele torens, nu rest enkel nog het onderste gedeelte van deze burchttoren.

De Latijnse teksten die we op de gevel van het gebouw terugvinden zijn zeer merkwaardig. Zo lezen we boven de toegangsdeur in het typische middeleeuwse Latijn van de bouwheer Nicolà (vrij vertaald): ‘Ik ben me ervan bewust dat het heil van de wereld belangrijk is, indien ik zo’n huis gebouwd heb, was het niet uit ijdelheid maar om hulde te brengen aan de stad. Wanneer u in een mooi huis woont, vergeet dan nooit dat u er niet lang zal blijven. Zo denk ik aan het graf, want de dood heeft vleugels. U kan zich opsluiten in een hemelshoog kasteel, honderden deuren sluiten, duizenden legers leiden of vliegen als de wind, toch zal u niet ontsnappen’.

Een gebogen stuk marmer rechts op de linker buitenmuur, aan de zijde van de tempel van Portunus, vermeldt onderaan ‘hac temptate domo os Nicolaus homo’ of ‘nu je dit prachtige huis gezien hebt, kom en ontmoet Nicolas in eigen persoon’. Let ook op de bijzondere fries uit de late keizertijd met gevleugelde cupido’s.

De ouderdom van het gebouw, heeft sommige auteurs van reisgidsen ertoe verleid te schrijven dat dit het woonhuis is geweest van Pontius Pilatus, de landvoogd van Judea en de rechter in het proces dat eindigde met de kruisiging van Christus. Ook gidsen durven dit verhaal weleens vertellen aan hun groep.

De associatie met Pilatus vindt wellicht zijn oorsprong in de passiespelen die tijdens de middeleeuwen hier tegenover het huis werden opgevoerd. Een naburige herberg stond in die tijd ook bekend als ‘Caiffa’, zijnde het huis van Kajafas, de hogepriester van de tempel in Jeruzalem, waarvoor Christus zich moest verantwoorden. Ook dat feit kan hebben meegespeeld in het ontstaan van het Pilatus-verhaal.

In dezelfde reisgidsen staat ook te lezen dat Cola di Rienzo in dit huis zou gewoond hebben, omdat hij beweerde van de Crescenzi af te stammen. Of dit klopt, valt niet meer te achterhalen, maar het verhaal is uiteraard iets waarschijnlijker dan de Pontius Pilatus-kwakkel.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s