De catacomben van Ottavilla

Op de hoek van Piazza San Pancrazio en de Via di San Pancrazio in Trastevere vind je de gelijknamige basiliek, gebouwd op de plaats waar de veertienjarige heilige Pancratius begraven werd. Hij stierf de marteldood onder keizer Diocletianus in 304. De kerk bevat verscheidene relieken, waaronder het lichaam en het hoofd van Pancratius. Het hoofd werd van 850 tot 1966 in de basiliek Sint-Jan van Lateranen bewaard.

Tijdens de vijfde eeuw bestond hier reeds een gebedshuis en kwam er een satelliet-klooster van de basiliek van Lateranen. Toen in 577 de abdij van Monte Cassino werd geplunderd en in de as gelegd, trokken een aantal vluchtende monniken naar Rome waar de paus hen een toevluchtsoord bood in het klooster van San Pancrazio.

De eerste kerk werd in de zesde eeuw gebouwd in opdracht van paus Symmachus. De huidige, grote basilica is het resultaat van uitbreidingen en verbouwingen die werden uitgevoerd in de zeventiende en de negentiende eeuw. Toen bij restauratiewerken in 2001 het dak gedeeltelijk instortte, bleef de kerk jarenlang gesloten. Vandaag kan ze weer worden bezocht tussen 9 en 12 u. en van 17 tot 19 u. Paus Leo X verhief de kerk in 1517 tot titelkerk, de huidige kardinaal-priester is de Spanjaard Antonio Cañizares Llovera.

De vijftiende-eeuwse gevel draagt het wapen van paus Innocentius VIII. Twee zuilen uit de oorspronkelijke eerste kerk flankeren het portaal. Het barokke interieur omvat de apsis, een deel van het transept en de ringvormige crypte van de zevende eeuwse kerk. In het zeventiende-eeuwse plafond bevindt zich de houten beeltenis van de martelaar. Langs de muren zie je resten van een middeleeuwse, marmeren lezenaar, van een altaar en ander kerkmeubilair, bewerkt met cosmatenversiering.

Aan het einde van de linkerbeuk bevindt zich boven het altaar de Heilige Theresia, een werk van Palma Giovane (1544-1628), een verre neef van Palma Vecchio, en een medewerker van de oude Titiaan. Het moderne ciborium rust op middeleeuwse, porfieren zuilen.

De voormelde crypte is de oudste in Rome na deze van de oude Sint Pietersbasiliek met een ringvormig plan; ze bevat een cosmatenaltaar. Tussen de derde en de vierde pijler rechts bevindt zich de toegang tot de catacomben van Ottavilla, genaamd naar de Romein die het lichaam van de martelaar hier heeft begraven. Het is de officiële naam, al wordt er begrijpelijkerwijze vaker gesproken (en geschreven) over de catacomben van Pancrazio, omdat Ottavilla inzake bekendheid nu eenmaal niet kan tippen aan de heilige.

Gezien de impact die de naam eeuwenlang op pelgrims uit heel Europa had, zal het ook financieel werd geloond hebben voornamelijk de naam van Pancrazio te gebruiken. Deze catacomben, waarvan een groot gedeelte nog niet onderzocht werd, strekken zich uit over verschillende verdiepingen. Ze bevatten fresco’s en reliëfs die werden samengebracht.

Pancrazio, een inwoner van Phrygië, die na het overlijden van zijn ouders samen met zijn oom Dionisio in Rome terechtkwam, werd in 304 onthoofd omdat hij weigerde te offeren aan de goden. Zijn lichaam werd op de Via Aurelia opgepikt door de tot het christendom bekeerde Ottavilla, die hem begroef op de dichtst gelegen begraafplaats, die vermoedelijk zijn eigendom was of gelegen was op zijn grondgebied.

Daarna begon al gauw de verering van Pancratius. Aanvankelijk in het geheim, maar naarmate het christelijke geloof verspreid raakte, was dat niet meer nodig. De cultus van San Pancrazio was vooral in de middeleeuwen zeer verspreid. De catacomben van Ottavilla/Pancrazio waren één van de weinigen in Rome die in de loop der eeuwen onophoudelijk werd bezocht door pelgrims. Al werd het pelgrimsoord weleens verward met andere catacomben die zich langs de Via Aurelia bevonden.

Tijdens opgravingen die gebeurden in het begin van de jaren dertig van de vorige eeuw werd onder de vloer van de basiliek een oude, schuin doorsneden oud-Romeinse weg ontdekt. Er werden ook een mausoleum en enkele graven ontdekt. Deze ondergrondse necropolis is nog niet helemaal in kaart gebracht. Vast staat dat zich ondergronds nog een enorm netwerk aan gangen uitstrekt. Bezoeken zijn toegestaan, maar in kleine groepjes en omwille van de veiligheid onder strenge begeleiding. Je wil het inderdaad niet meemaken dat je hier verloren loopt.

De tot dusver bekende ondergrondse begraafplaats is verdeeld in drie zones. Het eerste gebied bevindt zich onder het transept. De oorspronkelijke ingang tussen de derde en de vierde pijler in het linker gangpad bleef bewaard. De enorme ondergrondse begraafplaats omvat verschillende verdiepingen en bestaat uit een ingewikkeld web van schijnbaar eindeloze tunnels. Soms zijn die vrij regelmatig aangelegd, dan weer erg bochtig en verwarrend.

Het ondergrondse complex bevat talrijke donkere en geheimzinnige hoekjes, plotselinge afwijkingen, doodlopende gangen, oneffenheden op zowel de grond als op de muren, zaaltjes waar verschillende tunnels tegelijk samenkomen, graffiti en sporen van fresco’s en natuurlijk de talrijke nissen. Het is bij momenten een nogal akelige en verwarrende plek en zeker geen oord voor mensen met claustrofobie.

Een luik met daaronder een trappengang leidt naar het tweede gebied, dat zich onder het plein vóór de basiliek bevindt. Hier zijn verschillende interessante grafstenen en schilderingen te zien. Het derde gebied bevindt zich onder het klooster. Hier vind je veel meer christograms terug, zoals keizer Constantijn die voerde. Archeologen vermoeden daarom dat dit gedeelte pas in de loop van de vierde eeuw is ontstaan.

Vermeldenswaard is nog het kleine Museo di San Pancrazio, vlakbij de ingang van de catacomben, met fragmenten van oude beelden en vroeg-christelijke inscripties.

Een bezoek aan deze catacombe is mogelijk in kleine groepen van maximum 20 personen, elke dinsdag 9.30 tot 12 u., woensdag van 9.30 tot 12 u. en van 16.30 tot 17.30 u. en op donderdag van 9.30 tot 12 u. Voor bezoeken op andere momenten dien je contact op te nemen met het secretariaat van de parochie.

Piazza San Pancrazio 5 d, Rome
Tel.: +39 06 581 04 58
segreteria@sanpancrazio.org
www.sanpancrazio.org

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s