De Sala delle Prospettive

We hadden het de voorbije dagen verschillende keren over de Villa Farnesina in Rome, onder meer met bijdragen over de minnares van Agostino Chigi en de avonturen van Amor en Psyche. In de villa maak je echter ook kennis met fraaie wandlandschappen die worden toegeschreven aan Gaspar Dughet (1615-1675), dezelfde die ook de muurfresco’s in de San Martino ai Monti realiseerde. Deze schilderingen werden pas aangebracht nadat de Farneses de villa hadden gekocht.

Alhoewel Fransman was Dughet geboren in Rome, waar hij ook zou sterven. Hij was een leerling van Poussin en was met diens zuster getrouwd, daarom liet hij zich Gaspar Poussin noemen. Dughet kende in zijn tijd een immens succes, vooral in Engeland. Let ook op de prachtige sterrenbeelden aan het plafond, ze zijn het werk van architect Peruzzi. Het tafereel toont de horoscoop van Agostino Chigi, namelijk de stand van de planeten en de sterren op 1 december 1465, de geboortedag van Chigi.

We wandelen voorbij de kassa naar de trapzaal en nemen de prachtige trap. Op de eerste verdieping hebben Peruzzi en zijn assistenten de salon verfraaid met landschappen in trompe-l’oeil, ze vormen één van de vroegste voorbeelden van deze techniek uit de renaissance. Dit is het Salone delle Prospettive uit 1515-1516, waar de bruiloft van Chigi en zijn geliefde gevierd werd. Ga nu meteen naar het midden tussen de vensters. Baldassare Peruzzi (1481-1536) die befaamd was om zijn decors en theaterdecoraties, schiep een perfecte ruimtelijke illusie die de indruk wekt dat je uit de zaal naar buiten kunt kijken. De muren openen zich in een bedrieglijk echt geschilderde monumentale colonnade, die uitzicht biedt op de zestiende-eeuwse omgeving van Rome en de beroemdste bouwwerken van de stad.

Zo hebben we een zicht op Trastevere en de Borgo (Vaticaan). We herkennen de karakteristieke vorm van de Porta Settimiana, de campanile van de Santa Maria in Trastevere en de San Spirito in Sassia. Het blokkenpatroon van de vloer zet zich in de geschilderde loggia voort. Boven de zuilen is een fries aangebracht die door hermen of hermeszuilen wordt onderverdeeld in panelen met scènes uit Ovidius’ Metamorfosen. Vanaf 1450 waren die gedurende decennia, na de bijbel, de belangrijkste bron van onderwerpen in de schilderkunst. Als thema van het fresco boven de schoorsteen heeft Peruzzi de ‘Smidse van Vulcanus’ gekozen.

De aangrenzende ruimte was het slaapvertrek van Agostino Chigi maar heet officieel de ‘Sale delle Nozze’; de muren werden beschilderd door Giovanni Antonio Bazzi. In de kunstgeschiedenis is deze meester gekend als Il Sodoma wegens zijn vermeende homoseksualiteit. Il Sodoma, die door paus Julius II ten gunste van Rafaël van zijn werkzaamheden aan de Stanze in het Vaticaan werd ontheven, kreeg in 1509 van Agostino Chigi opdracht deze kamer te decoreren.

Il Sodoma (1477-1549) was vooral actief in Siena waar hij zich volgens Vasari in 1501 vestigde. Vasari hield niet van deze schilder en is ook verantwoordelijk voor de bijnaam, omdat hij Bazzi een verwerpelijk liederlijk leven verweet. Hij zou, althans volgens Vasari, steeds omgeven geweest zijn door ‘baardeloze’ jongens. Maar Bazzi koesterde de bijnaam, hij was er zelfs fier op, schreef er verzen over die hij als lied zong, zichzelf begeleidend op de luit.

Bazzi, overigens getrouwd en vader van verscheidene kinderen, signeerde zelfs zijn werken met ‘Sodoma’. De bewering van Vasari wordt tegenwoordig in twijfel getrokken. Ook wordt verteld dat Sodoma een verzameling eigenaardige wilde dieren had zodat men zijn huis de ‘ark van Noah’ heette. Hij schilderde zowel fresco’s als panelen, zijn werk heeft vaak een ingewikkelde opbouw. De activiteiten van Il Sodoma in Rome zijn zeer beperkt, hij verbleef er slechts tweemaal, de eerste keer voor zijn mislukte opdracht in de Stanza della Segnatura en een tweede maal voor de Farnesina.

Op grond van beschrijvingen van antieke schilderingen door Lucianus (tweede eeuw na Chr.) schilderde Il Sodoma in deze zaal scènes uit het leven van Alexander de Grote. Het allermooiste fresco bevindt zich op de achterwand. Het is het meesterwerk van Il Sodoma die zich hiermee afreageerde op de hem aangedane blaam in het Vaticaan. Het fresco toont de ‘Bruiloft van Alexander en Roxanne’.

Het tafereel (Lucentini noemt het ‘erotic’) speelt zich af in een slaapkamer die via zuilen uitzicht biedt op een landschap. In het midden verheft zich de indrukwekkende Alexander die zich wendt tot de kuise en tot overgave bereid op het bed zittende Roxanne, de mooiste dochter van de Perzische koning. In een renaissancedecor met dartelende engeltjes reikt Alexander de kroon aan Roxanne. De harmonieuze compositie en de schoonheid van de figuren maken het tot een boeiend werk.

Let op de zachtheid van de modellering en het chiaroscuro, het is duidelijk dat Il Sodoma een fan was van da Vinci. Deze eigenschappen ontbreken in de andere taferelen, zoals rechts ‘Alexander en de moeder van Darius’, alsook bij de Vulcanus en de drie engeltjes aan weerszijden van de schouw. Opnieuw blijkt uit de keuze van de thema’s Chigi’s verbondenheid met de gouden eeuw van de Oudheid, die hij in zijn villa opnieuw tot leven probeerde te wekken.

Links van de ingang wordt de jonge Alexander afgebeeld bij het temmen van zijn paard Bukephalos. Het paard is zeker geen werk van Il Sodoma maar de schilderingen ernaast wel. Hieruit werd besloten dat toen voor de verkoop van de villa aan Farnese het grote, met goud, ivoor en edelstenen versierde bed van Agostino Chigi werd weggehaald, de onbeschilderde plek door een onbekende hand werd ingevuld. Men beweerde dat het bed meer waard was dan de grond waarop de villa werd gebouwd. De gevechtscène tussen de vensters is ook een werk van Il Sodoma.

De tuin van Villa Farnesina is veel kleiner dan in de tijd van Chigi. Vanuit de tuin heb je de kans om nogmaals even de echte voorgevel van de villa te bekijken. Let ook op de fries die net onder de dakgoot om het gebouw loopt, die is nog origineel en is een ontwerp van Rafaël. Bedenk ook dat de buitenmuren van de villa destijds overdekt waren met camaïeu fresco’s.

Website Villa Farnesina

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s