Het circus Maximus in Rome

Wie zou het nog niet hebben gezien in Rome, het immense terrein in het hartje van de stad, afhankelijk van de seizoenen soms gelijkend op een grasvlakte of een zanderig stukje steppe, de plek waar in de Romeinse oudheid de wagenrennen werden gehouden, kortom, het Circo Massimo, zoals de Italianen het vandaag noemen.

Eeuwenlang was het Circus Maximus niet meer dan een lang grasveld in de schaduw van de Palatijnse heuvel in Rome. Lang na de val van het Romeinse rijk werden op het Circus Maximus boomgaarden aangelegd. Er werden zelfs molens en pakhuizen gebouwd, waarvan het laatste gebouw pas werd gesloopt in 1911. Bouwpromotoren loeren al lang op deze schitterende centraal gelegen plek in de stad maar gelukkig bleef de hele zone steeds bewaard als uniek archeologisch erfgoed. Zoals je recent kon lezen, zijn nu ook de opgravingen op deze site afgerond.

Wat we vandaag zien stemt niet volledig overeen met het vroegere Circus Maximus, de huidige hellingen zijn niet deze van twintig eeuwen gelegen, en de ‘arena’ was destijds dieper. Toch geeft de huidige aanblik een zeer goed idee van wat de Romeinen hier zagen in het prille begin van hun geschiedenis, dit is het laagste gedeelte van de Vallis Murcia, de vallei tussen de Palatijn, de heuvel van de zegevierende Romulus en de Aventijn, de heuvel van de verliezende Remus.

De natuur heeft dit dal als het ware de voorbestemde vorm gegeven van een arena, geschikt voor wagenrennen, de ‘circenses’ vanwaar ons woord ‘circus’ komt. In deze natuurlijke vallei, en later in het hier aangelegde stadion werden in de Romeinse tijd rennen gehouden voor wagens met twee (biges), drie (triges) of vier (quadriges) paarden, later zelfs tot tien paarden.

Het 500 m lange dal was door de sponsachtige zachtheid van de bodem uiterst geschikt voor paardenrennen omdat valpartijen hier minder ernstige gevolgen hadden. De ruimte voor de toeschouwers, de cavea, werd aanvankelijk gevormd door de natuurlijke hellingen van het dal. Volgens de legende zou Romulus zelf met de rennen gestart zijn bij de viering na de al even legendarische Sabijnse maagdenroof die hier plaatsvond.

legende of niet, het is in ieder geval historisch zeker dat hier reeds rennen werden georganiseerd ten tijde van de Etruskische koning Tarquinus Superbus (534-509). Zonder twijfel was het Circus Maximus het oudste van Rome, maar ook het grootste (620 x 180 m) van de antieke wereld en het beroemdste. Nooit was er in de wereld een groter, permanent sportcomplex. De eigenlijke piste was zo’n 1.200 m lang.

Tijdens de vierde eeuw v. Chr. begon men het geheel beter te organiseren. Het dal werd in de lengte in twee stroken verdeeld door een overlangse wal, de spina of ruggegraat, die beide metae of draaipunten met elkaar verbond. Met haar 214 m bepaalde de spina het te volgen circuit waarvan de variabele breedte, 87 m tot de meta prima, en 84 m tot de meta secunda, het afleggen van de ronden over een parkoers van in totaal 568 m riskanter maakte.

Gaandeweg werd de spina versierd met beelden van goden die, soms vanuit kleine tempeltjes, met welgevallen moesten toezien op de wedstrijden. In 174 v. Chr. plaatste men de septum ova, zeven grote houten kegels waarmee het aantal afgelegde ronden getoond werd. Aan de oostelijke korte zijde, de kant van de San Gregorio Magno, bevond zich een monumentale poort, die tijdens de tweede eeuw v. Chr. eerst werd vervangen door de boog van Lucius Stertinius en rond 81 na Chr. door een triomfboog met drie poorten.

Bij Livius (XXXIII, 27) lezen we dat Lucius Stertinius in 196 v. Chr. na een overwinning in Spanje geen verzoek om een triomftocht indiende bij de Senaat, maar twee bogen oprichtte op het Forum Boarium vóór de tempels van Fortuna en Mater Matuta en één in het Circus Maximus. Het is deze boog waarvan tijdens de recente opgravingen een gedeelte is teruggevonden. Doorheen deze triomfboog, waarmee Domitianus de overwinning samen met zijn zoon Titus op de joden wilde herdenken, trok vóór het begin der wedstrijden, de processie van de ‘pompa circensis’, de plechtige circusparade of optocht.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s