Ara Pacis komt tot leven

Sinds deze week krijgt een bezoek aan de Ara Pacis, het Vredesaltaar van keizer Augustus, een extra dimensie. Gisteren is immers het Ara com’era-project officieel gestart voor het publiek. Met behulp van speciale augmented reality (AR)-kijkbrillen (Samsung Gear VR) worden de kleuren op het monument zichtbaar. De applicatie herkent de driedimensionaliteit van de bas-reliëfs en brengt de personages uit de keizerlijke familie tot leven zodat ze de bezoekers kunnen toespreken. Er worden ook scènes uit het dagelijkse leven in de de eerste eeuw getoond.

Het is de eerste keer dat in een Romeins museum augmented reality (toegevoegde realiteit) op deze schaal wordt toegepast. Eerder gebeurde dat wel experimenteel op bescheiden schaal in de Domus Romane (Palazzo Valentini) en in openlucht op het Forum Romanum, waar al meermaals werd geëxperimenteerd met 3D-projecties.

Als de multisensorische virtuele rondleidingen zoals ze nu worden toegepast in de Ara Pacis meevallen, zullen in de toekomst nog andere musea volgen. Rome hoopt de kosten van deze investering in een paar jaar terug te verdienen. Dat moet gebeuren door de extra bezoekers die de Ara Pacis in de avondlijke uren zal lokken. De speciale bezoeken vinden alleen ’s avonds plaats om de vituele show volledig tot zijn recht te laten komen.

Er wordt gewerkt met kleine groepjes en er kan worden gekozen uit vijf talen: Italiaans, Engels, Spaans, Frans en Duits. De virtuele wandeling duurt ongeveer 45 minuten. Bezoekers worden verzocht een kwartier vóór aanvang aanwezig te zijn.Zodra een bezoek begonnen is, kan men niet meer aansluiten bij de groep. In totaal kunnen elke avond zo’n 400 mensen gebruik maken van deze speciale toepassing.

Ze zijn gestructureerd als volgt:

• vanaf 14 oktober tot 17 december:
op vrijdag en zaterdag van 20 tot 24 u. (laatste toegang om 23 u.).

• vanaf 23 december tot 8 januari:
elke avond van 20 tot 24 u. (laatste toegang om 23 u.).

• vanaf 13 januari tot 15 april:
op vrijdag en zaterdag van 20 tot 24 u. (laatste toegang om 23 u.).

• van 21 april tot 31 oktober:
elke avond van 20 tot 24 u. (laatste toegang om 23 u.).

Augmented reality of AR is een live, direct of indirect beeld van de werkelijkheid waaraan elementen worden toegevoegd door een computer. Deze elementen bevatten meestal sensordata of extra informatie over de omgeving. Met behulp van objectherkenning kan de toegevoegde informatie op een intuïtieve manier worden weergegeven en kan er ook interactief mee worden omgegaan door de gebruiker. De technologie probeert ervoor te zorgen dat de gebruiker een beter begrip van de werkelijkheid krijgt.

AR is de jongste jaren zeer populair geworden. Dit is vooral te danken aan de snelle technologische ontwikkelingen. Een goed voorbeeld hiervan zijn de smartphones: doordat deze wijd verspreid zijn en over voldoende rekenkracht en de benodigde hardware-onderdelen beschikken, worden voor deze toestellen steeds vaker applicaties ontwikkeld die gebruikmaken van AR. Omdat smartphones ook uitgerust zijn met technologieën voor draadloze communicatie zoals bluetooth en wifi, kunnen ze eveneens gemakkelijk verbonden worden met speciale brillen of andere projectiesystemen voor het genereren van toegevoegde realiteit.

Vele mensen denken dat de klassieke marmeren beelden en monumenten altijd wit waren. Dat is een foute aanname, ze waren integendeel bontgekleurd en eerder kitscherig bijgeschilderd. Blanke, witmarmeren torso’s stroken met onze opvatting over de klassieke Oudheid. Maar we zijn het slachtoffer van onze ‘kijkgewoonten’. Sedert de ophemeling van de klassieke Oudheid in de Renaissance werd de polychromie van de Grieks-Romeinse beelden verdonkeremaand, of gewoonweg verwijderd. Michelangelo en later Antonio Canova, beitelden onbevlekt witte schoonheden. Ook het modernisme verketterde elke vorm van bonte beschildering.

Nochtans bewezen opgravingen van het einde van de achttiende en het begin van de negentiende eeuw dat de bovengehaalde beelden uit de Oudheid sporen van verf vertoonden. Slechts zeer geleidelijk begon het wetenschappelijke onderzoek naar die beschildering. Vooral in de glyptotheek van het Museum in München nam kritische research een aanvang. Daar werd een in 1811 opgedolven tempel van het eiland Aegina tentoongesteld. Uit onderzoek bleek dat de beelden helemaal beschilderd werden, of zelfs met goud belegd, zoals het Apollo-beeld in het Museum van Kassel.

Ook de beelden en versieringen op tempels figureerden tegen een hemelsblauwe achtergrond. De oudheid was dus allesbehalve stil en sereen. In het mediterrane zonlicht moet dat een verblindend zicht zijn geweest: het Parthenon in Athene in azurietblauw, malachietgroen, oker- en vermiljoenrood. Ook prachtige zuilen, zoals deze van Marcus Aurelius en Trajanus in Rome, moeten een lust voor het oog zijn geweest. Een kleurig stripverhaal uit de oudheid als het ware. Voor huidskleur werd vaak hematiet, ijzeroxide, gebruikt dat voor een vrouwenhuid met loodwit werd bijgewerkt.

Loodwit is overigens niet bepaald een gezond product. Arseen als kleurstof was dat evenmin: de steen waaruit felgele kleurstof werd gemalen was zo giftig dat enkel ter dood veroordeelden het basismateriaal mochten verpulveren. Na de kleuring kregen de beelden nog een nabehandeling met politoer, waardoor ze nog meer glans kregen en de verf ook beter behouden bleef. Op sommige beelden en vazen, zoals de askisten uit de veelkleurige graven in Etrurië en de snoepkleurige barokke grafgiften van de ‘nouveaux riches’ uit Canosa in Puglia, zijn nog verfresten bewaard.

Maar soms is het gewoon raden naar de oorspronkelijke kleur. Charles Garnier, de megalomane bedenker van de negentiende-eeuwse Opéra national de Paris, had de tempel van Aegina bestudeerd. Hij liet bij een reconstructie zijn fantasie de vrije loop. Velen waren het niet eens met zijn visie. De Duitse archeoloog Vizenz Brinkman deed vanaf de jaren ’80 van vorige eeuw degelijk onderzoek naar het kleurgebruik bij diverse antieke beelden.

Maar er zijn nog over de sculpturen van de oudheid nog altijd felle wetenschappelijke discussies aan de gang: hoever kan men gaan in kleurreconstructie? Het is niet eenvoudig hierop een antwoord te geven. In de Ara Pacis wordt het vanaf nu dus op een zo wetenschappelijk mogelijke manier geprobeerd met de vele bezoekers, liefhebbers van de oudheid en toeristen als proefkonijn.

Klik hier voor het promotiefilmpje voor de virtuele bezoeken aan de Ara Pacis.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s