De drie kerken aan de Via Panisperna

De merkwaardige naam van de Via Panisperna zou volgens sommige bronnen zijn oorsprong hebben gevonden bij twee familienamen, Panis en Perna. Een meer kleurrijke verklaring verwijst naar ‘pane e perna’, het brood en de ham die werden uitgedeeld door de monniken van de San Lorenzo in Panisperna, één van de drie kerken die zich in deze straat bevindt.

Ze werd gebouwd op de plaats waar Lorenzo in 258 onder keizer Valerianus de marteldood stierf, zijn resten bevinden zich in de San Lorenzo fuori le mura. Het belangrijkste reliek van deze heilige is echter het ijzeren hek waarop hij geroosterd werd, dat bevindt zich volgens de overlevering in de San Lorenzo in Lucina.

Laurentius (Lorenzo) was diaken in Rome en onderging met vier andere geestelijken de marteldood, enkele dagen nadat zijn bisschop, Sixtus II op 6 augustus 258 was onthoofd. Waarschijnlijk onderging hij hetzelfde lot als Sixtus, al is het legendarische verhaal van zijn marteldood veel dramatischer. Dat verhaal werd reeds in de vierde eeuw rondverteld.

Lorenzo zou volgens dit verhaal langzaam op een rooster zijn verbrand. Zijn graf aan de Via Tiburtina werd reeds in de eerste helft van die eeuw druk bezocht en de daar gebouwde kerk (de San Lorenzo fuori le mura) behoort tot de zeven hoofdkerken van Rome. Zijn naam werd opgenomen in de canon van de Romeinse mis. Hij werd één van de meest vereerde heiligen van West-Europa. Zijn feestdag werd vastgesteld op 10 augustus. De San Lorenzo in Panisperna, waar hij effectief gestorven zou zijn, is bij het publiek echter nauwelijks bekend.

De Romeinse keizer Publius Licinius Valerianus (253-260), werd tijdens de regering van Aemilianus door de troepen in Raetia tot keizer uitgeroepen en na diens dood door de Senaat geaccepteerd. Hij benoemde zijn zoon Gallienus meteen tot Augustus en medekeizer. In 256-257 sloeg hij in het oosten een Perzische inval af, maar in Klein-Azië vielen de Goten binnen. Toen hij die troepen probeerde tegen te houden, vielen de Perzen opnieuw aan. Tijdens onderhandelingen raakte Valerianus in Perzische gevangenschap en stierf kort daarop. Tijdens zijn keizerschap vervolgde hij de christenen.

Op de hoek van Via Mazzarino en de Via Panisperna, vind je de Sant’ Agata dei Goti. Deze kerk werd door Ricimer gesticht tussen 462 en 470. Het Byzantijnse plan van de kerk bleef behouden, maar de restauraties uit de twintigste eeuw waren geen groot succes.

De mooie granieten zuilen dateren nog uit de stichtingsperiode, het hoogaltaar heeft een zeer mooi twaalfde-eeuws cosmatentabernakel. Erg fijn is de schilderachtige binnentuin uit de zeventiende eeuw, te bereiken langs een doorgang in het rechterschip, met in het midden een met klimop begroeide waterput. Het geheel lijkt soms ontoegankelijk, maar je kan er wel in.

Ricimer, een opperbevelhebber in het West-Romeinse Rijk, die gedurende ongeveer twintig jaar naar believen keizers aanstelde en afzette, verzocht na twee keizerloze jaren Leo om hulp tegen de plundertochten van Geiserik, de koning van het Vandalenrijk in Noord-Afrika.

Op voorstel van Leo werd Anthemius (wiens dochter Ricimer huwde) keizer van het westelijke rijksdeel gemaakt. Zijn tolerantie ten aanzien van heidenen en ketters wekte wantrouwen, maar vooral in Gallië (Frankrijk) werd zijn keuze, die hoop gaf op herstel van de eenheid van het rijk, met vreugde begroet. Ricimer, die zich in zijn machtspositie bedreigd voelde, kreeg echter onenigheid met hem en verhief in 472 Anicius Olybrius tot keizer. In een burgeroorlog van vijf maanden werd Anthemius door Ricimer in Rome belegerd en bij de inname van de stad gedood. De troepen van Ricimer waren daarna geruime tijd gelegerd in de Markten van Trajanus.

Na Ricimers dood stelde de Germaan Orestes zijn zoontje Romulus als keizer aan, spottend ‘Romulus Augustulus’ genoemd. Na een jaar zette de Germaan Odoaker de knaap af, verbande hem naar de vroegere villa van Lucullus aan de baai van Napels, zond de keizerlijke insignia naar Constantinopel en noemde zich ‘koning der Germanen in Italië’ (476). Dit betekende het effectieve einde van het Romeinse keizerschap en het Romeinse Rijk in het westen. In het oosten kwam het (Oost-)Romeinse Rijk opnieuw tot bloei. Het ging pas in 1453 ten onder.

Aan het begin van de Via Panisperna vind je ook nog de Santi Domenico e Sisto. Tot boven is het een hele klim over de verwilderde trappen. In de kerk (geen vaste uren, maar meestal ’s avonds open) bevindt zich in de derde kapel links een werk dat destijds werd toegewezen aan Benozzo Gozzoli, maar nu wordt beschouwd als een mooi werk van Antoniazzo Romano.

Mis vooral in de eerste kapel rechts de beroemde marmeren groep ‘Noli me tangere’ niet, naar een ontwerp van Bernini en uitgevoerd door Antonio Raggi (1624-1686). Het is voor velen een vrijwel onbekend meesterwerk in Rome. De groep verwijst naar de woorden die de verrezen Christus sprak tot Maria Magdalena, ‘raak Mij niet aan’ (Johannes 20:17). Van Raggi kennen we vooral zijn prachtige stuccowerk in de Gesù, de hoofdkerk van de Jezuïetenorde.

De Via Panisperna kreeg ook bekendheid door een groep toen nog jonge studenten, I ragazzi di Via Panisperna, die later belangrijke wetenschappers zouden worden. De bijnaam van de groep ontstond door de vestiging van het Dipartimento di Fisica Sapienza Università di Roma in deze straat.

Aan dit instituut voor natuurkunde studeerden onder meer Enrico Fermi, Edoardo Amaldi, Ettore Majorana, Bruno Pontecorvo , Franco Rasetti en Emilio Segrè en Oscar D’Agostino. Op deze laatste na, die een chemicus was, waren het allemaal natuurkundigen. In 1934 ontdekten ze in Rome het bestaan van langzaam voortbewegende neutronen, waarmee de basis voor de bouw van de latere kernreactoren maar ook van de atoombom werd gelegd. Regisseur Gianni Amelio maakte in 1988 de film I ragazzi di Via Panisperna, over het leven van deze groep jonge geleerden die elkaar leerden kennen in de Via Panisperna.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s