Het monument van de Zoeaven

We verbleven tijdens onze vorige bijdrage even op het kerkhof Campo Verano in Rome. Op dit kerkhof staat een opmerkelijk monument ter ere van het vrijwilligersleger der Zoeaven. Op het monument zien we hoe Petrus een zwaard overhandigt aan een kruisvaarder. Ook Vlamingen worden vermeld: ze worden aangeduid als ‘Belgicus’. De Zoeaven waren oorspronkelijk Franse en Belgische vrijwilligers in pauselijke dienst, die ingezet werden in de strijd om de Kerkelijke of Pauselijke Staat in het kader van de Italiaanse eenheidsbeweging.

Onder de Franse generaal Lamoricière werden zij in Castelfidardo in 1860 verslagen. Later, onder andere met 3.000 Nederlanders (Nederland bracht de meeste pauselijke Zoeaven voort; centra waren Maastricht en Oudenbosch, waar thans nog een Zoeavenmuseum is), streden zij met meer succes, van de Slag bij Mentana in 1867 tot de val van Rome in 1870. In de Frans-Duitse Oorlog streden nog Zoeaven aan Franse zijde.

Het idee om een eigen strijdmacht uit te bouwen kwam van de Brusselse kardinaal graaf Xavier de Merode (1820-1874), de zoon van Félix, één van de leiders van het liberaal katholicisme en van het Unionisme in België. In 1830 werd Félix de Merode tijdens de Belgische Revolutie lid van het Voorlopig Bewind, daarna van het Nationaal Congres.

Xavier de Merode was van 1838 tot 1847 Belgisch officier, daarna in Rome priester en prelaat, van 1860 tot 1865 pauselijk ‘minister van Defensie’ en reorganisator van het pauselijke leger. Nadat zijn politieke opponent kardinaal-staatssecretaris Antonelli ontslag gekregen had, werkte hij grootse plannen uit voor de ontwikkeling van Rome.

Omdat Xavier de Merode vóór zijn priesterwijding een officiersopleiding had gekregen en als waarnemer had deelgenomen aan de campagne van de Fransen in Algerije, beschikte de man over enige militaire kennis. Als kersvers pauselijk verantwoordelijke voor Defensie begon de Merode, gesteund door de enthousiaste Pius IX (die paus was van 1846 tot 1878, meteen het langste pontificaat in de kerkgeschiedenis) overal in Europa soldaten te rekruteren.

Kandidaten konden een contract aangaan voor zes maanden of voor twee of vier jaar. Wel moesten ze een aanbevelingsbrief van hun parochiepriester kunnen voorleggen. In april 1860 meldden zich de eerste vrijwilligers, vooral Fransen en Belgen, onder wie een groepje studenten van de Leuvense universiteit. Hun vuurdoop op 18 september 1860 in Castelfidardo was een ramp, al bleef Xavier de Merode wel in functie en zou hij pas in 1865 ontslag moeten nemen.

De nederlaag van de Zoeaven bij Castelfidardo deed vrijwilligers uit geheel West-Europa, vooral uit Nederland, naar Italië stromen. In 1861 werd met nieuwe rekruten een grote infanterie-eenheid opgericht van zowat 4.500 militairen, de Pauselijke Zoeaven. De naam werd gekozen door de Merode.

Zouaven of Zoeaven waren oorspronkelijk de tot de Kabylen behorende soldaten (Zuanas) die de lijfwacht van de Berbervorsten vormden. De Kabylen zijn een islamitisch Berbervolk in Algerije dat zijn eigen Hamitische taal heeft bewaard. Toen deze soldaten in 1830 in Franse dienst werden genomen, ontstond het Franse korps Zoeaven, dat echter geleidelijk met Fransen werd aangevuld, totdat het ten slotte uitsluitend uit Franse soldaten bestond. Dit korps vocht ook in de Krimoorlog.

De oorspronkelijke schilderachtige en Turks geïnspireerde klederdracht van de Zoeaven bleef ook in Franse krijgsdienst bewaard. De Merode nam de kledij grotendeels over maar de fez werd vervangen door een kepie. Rijke Belgische katholieken financieerden de levering van 5.000 Remington-geweren die werden gefabriceerd in Luik.

Tussen 1860 en 1870 tekenden in totaal zo’n 11.000 mannen, waaronder 1.600 Belgen, vooral uit Vlaanderen, voor de dienst. Onder hen bevond zich ook Georges Rodenbach, de latere auteur van Bruges-la-Morte, in 1981 verfilmd door Roland Verhavert als Brugge die stille. Koplopers in het korps waren de Nederlanders, die aanwezig waren met 3.200 manschappen.

In 1867 lanceerde Garibaldi een offensief tegen de resten van de Kerkelijke (of Pauselijke) Staat, met de melodramatische kreet ‘Rome of de dood’. Garibaldi werd echter op 3 november bij Mentana ten noordoosten van Rome verslagen door de Franse en pauselijke troepen, de Zoeaven. Wanneer bij het begin van de Frans-Pruisische oorlog (19 juli 1870) Napoleon III zijn troepen terugtrekt keren de kansen.

In de vroege ochtend van 20 september 1870 bereiken de Italiaanse troepen de buitenwijken van Rome en de paus hijst de witte vlag op de Sint-Pietersbasiliek. Na 1870 werden de niet gesneuvelde Zoeaven ingezet voor de interne ordedienst in het Vaticaan. In Roeselare bevindt zich nog steeds een Zoeaven-museum, net als in het Nederlandse Oudenbosch, ten noorden van Roosendaal. Het herdenkt de vrijwilligers die tijdens de negentiende eeuw de Kerkelijke Staat verdedigden.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s