Domus Aurea van keizer Nero komt virtueel tot ontplooiing

Na de succesvolle lancering van het Ara com’era-project, waarbij bezoekers aan de Ara Pacis (het Vredesaltaar van keizer Augustus) met behulp van speciale augmented reality (AR)-kijkbrillen de kleuren en de personages op het monument kunnen zien, wordt nu ook in de Domus Aurea (het Gouden Huis van keizer Nero) uitgepakt met soortgelijke multimedia-technieken. In de Ara Pacis herkent de applicatie de driedimensionaliteit van de bas-reliëfs en worden de personages uit de keizerlijke familie tot leven gebracht zodat ze de bezoekers zelfs kunnen toespreken. In de Domus Aurea beleef je voortaan de vroegere glorie van het gebouw en wandel je rond in de omgeving zoals Nero die tijdens zijn leven ook heeft gekend.

Rome wil de komende maanden en jaren in zoveel mogelijk musea en op zoveel mogelijk archeogische sites uitpakken met de nieuwste multimediatechnieken. Het gaat daarbij om wel wat meer dan wat virtueel spektakel, want wat wordt getoond moet wetenschappelijk en didactisch volledig verantwoord zijn. Tot nog toe slaagt men daar ook in. Wetenschappers, multimediaspecialisten, onderzoekers en archeologen maken deel uit van een team dat toekomstige museumbezoeken in Rome voor altijd een nieuwe dimensie zal geven.

De investering kost handenvol geld maar is nodig omdat de musea en archeologische sites in Rome niet alleen steeds meer bezoekers lokken, maar vooral omdat uit de jongste gegevens ook blijkt dat vooral jongeren zich alsmaar meer aangetrokken voelen door fraaie tentoonstellingen en interessante musea. Dat is natuurlijk bijzonder hoopgevend, maar het getoonde moet dan wel interessant genoeg zijn, anders haken ze af.

Het hoeft zelfs niet altijd over oudheid of archeologie te gaan. Zo toont de Van Gogh Alive – The Experience die momenteel in Palazzo degli Esami in Rome te zien is (zie onze Nieuwsbrief van 23 november 2016) geen enkel kunstwerk, maar de bezoeker wordt wel van de eerste tot de laatste minuut overweldigd door een audiovisueel spektakel, waarbij Van Gogh’s kraaien op een schilderij plots wegvliegen en waar je ook gewoon op de grond mag gaan liggen om naar een manuscript te kijken dat wordt geprojecteerd op het plafond.

De Van Gogh Experience slaat overigens in als een bom, zodanig zelfs dat nu al wordt nagegaan of een verlenging mogelijk is. Opvallend is dat vooral jongeren deze kunsthappening bezoeken. Toen we recent op een zondagochtend voorbij Palazzo degli Esami wandelden, stond daar een bont allegaartje van meer dan honderd jongens en meisjes te wachten tot de deuren opengingen. Nee, deze jongeren lagen niet dronken in hun bed na een zwaar nachtje uit, maar kwamen zoals velen vóór hen weer één van de vele brokjes cultuur opsnuiven die Rome steeds vaker op hun maat aanbiedt. Nog sterker is dat velen van hen twee tot zelfs drie uur uittrekken voor een bezoek aan deze Nederlandse kunstschilder. Een ongelofelijke vaststelling.

Het hoeft dus niet te verwonderen dat de digitale en virtuele wereld de komende jaren steeds dieper en vaker zullen versmelten met de echte museumrealiteit. Nu is het al de beurt aan de Domus Aurea. Ook hier wordt alweer een nieuwe technologie getest die toelaat om bepaalde kamers te transformeren zoals ze bestonden in de tijd van keizer Nero. Het gaat daarbij om heel wat meer dan louter enkele projecties.

De versieringen op de plafonds van de zalen en de fresco’s op de muren zijn tot in het kleinste detail en in kleuren zichtbaar, waarbij het lijkt alsof je zelf net zals Nero in de kamers rondwandelt. Zelfs de lichtinval en de schaduwen worden gesimuleerd. De nieuwe technologie wordt beschikbaar gemaakt via vijfentwintig hoogtechnologische en computergestuurde werkstations die uitgerust zijn met zeer geavanceerde stereoscopische mogelijkheden.

De techniek is sinds enkele weken beschikbaar om getest te worden door het publiek. Dat kan voorlopig enkel op zaterdag en zondag en na reservatie, dit voor groepen van maximum 25 personen. Als individu kan je uiteraard aansluiten bij andere mensen of een kleinere groep. Het project wordt gecoördineerd door Stefano Borghini en bewerkt samen met archeoloog Alessandro D’Alessio, de wetenschappelijke directeur van het oppertoezicht. De realisatie gebeurde door Katatexilux, een bedrijf dat in Rome al aardig wat digitale projecten realiseerde en tevens verantwoordelijk is voor de recente digitale technieken in de Ara Pacis.

Vorig jaar verzorgde het bedrijf ook de fraaie videomapping bij de opening van de Santa Maria Antiqua op het Forum Romanum. Het gebouw werd toen voor de eerste keer in 33 jaar publiek toegankelijk gemaakt. Het effect van de techniek is een soort sprong in de tijd die de bezoeker in de kamers van de Domus Aurea brengt, maar die, in tegenstelling tot Nero, desgewenst in 360° kan zien. De bezoekers kunnen ook buitenstappen, en zich in een zonnig kader laten verrassen door Nero’s grote tuin, omgeven door colonnades en met uitzicht op Rome.

Waar nu het Colosseum staat, bevond zich in Nero’s tijd nog een uitgestrekt kunstmatig meer dat deel uitmaakte van het Gouden Huis en in de virtuele realiteit van de Domus Aurea vandaag uitnodigt om even te zwemmen. Het kleinste stukje marmer, de fresco’s, het stucwerk en versieringen worden zichtbaar. Je kan zelfs vaststellen hoe vernuftig en vakkundig Nero’s architecten het licht in de kamers konden doseren, dit om ten allen tijde een maximaal effect te bereiken.

Na een aantal woelige jaren is de veiligheid van de Domus Aurea voorlopig weer gewaarborgd, vooral omdat het omliggende park volledig wordt heraangelegd. De wortels van de bomen in de omgeving drongen door de plafondgewelven van een aantal kamers in het Gouden Huis en richtten vernielingen aan. Door de gaten sijpelde ook water binnen, wat voor extra problemen zorgde. Er ontstonden zelfs een paar ernstige instortingen en verzakkingen.

De herinrichting van het park is een erg drastische en vooral dure ingreep. Vrijwel alle bestaande bomen moeten wijken. De nieuwe en lichter gestructureerde tuin zal wat betreft het Gouden Huis waterdicht worden en de site niet meer kunnen beschadigen. Het gaat om een oppervlakte van ongeveer 16.000 m². De interventie voor de volledige heraanleg van de tuin kost 17,5 miljoen euro, waarvan 13 miljoen gesubsidieerd wordt door het Ministerie van Cultuur en 4,5 miljoen afkomstig is uit andere fondsen. Met dit bedrag kan ongeveer de halve site worden afgewerkt. Voor het tweede deel dat nu wordt aangevat is nog eens 15 miljoen euro nodig. Op technisch vlak moet deze fase in 2020 voltooid zijn.

Sinds eind 2014 werden opnieuw enkele van de naar schatting 153 kamers in Nero’s voormalige paleis opnieuw opengesteld voor het publiek. De Domus Aurea is uniek, omdat het complex pas in de vijftiende eeuw is ontdekt. Het Gouden Paleis werd gebouwd door keizer Nero na de grote brand van Rome 64 na Chr. Grote delen van het gebouw zijn bewaard gebleven, hoewel de opvolgers van Nero alle herinneringen aan deze keizer probeerden uit te wissen.

Het Domus Aurea bevond zich eeuwenlang onder aarde en afval. Op het einde van de vijftiende eeuw kropen nieuwsgierigen door gaten, net onder de plafonds, naar binnen. Zo ontdekten renaissanceschilders schitterende fresco’s in een voor hen onbekende locatie. Sommigen dachten dat ze in mysterieuze grotten waren terechtgekomen. Naar verluidt lieten Pinturicchio en wellicht ook Michelangelo en Rafaël zich met touwen in deze ‘onderaardse grotten’ zakken en kopieerden ze de plafondfresco’s (‘grotesken’), die bijzonder goed bewaard waren gebleven. Zo vormden de muurdecoraties uit de eerste eeuw een inspiratiebron voor de meesters uit de renaissance.

De ondergronds gelegen Domus Aurea stortte op 30 maart 2010 gedeeltelijk in. Twee jaar eerder was de site al gesloten voor het publiek, precies omwille van toenemende meldingen van instortingsgevaar. Tijdens de laatste instorting kwam het dak kwam over een oppervlakte van ongeveer 60 m² naar beneden. Ook een stuk van het onderliggende deel van het gebouw werd toen instabiel bevonden. De gevolgen waren zichtbaar op de hele archeologische site, over een lengte van zowat 130 m². In de toegangstunnel naar het Gouden Huis, die gebruikt werd voor de opslag van archeologisch materiaal, kwamen flink wat stenen los. De brandweer en de civiele bescherming kwamen er toen aan te pas om de hele omgeving veilig te stellen.

Als oorzaak van de zware instorting werd de overvloedige regenval in die periode aangewezen. Er werd gesuggereerd dat zich regenwater had verzameld op het dakgedeelte en dat uiteindelijk het onderliggende grondlagen onstabiel zou hebben gemaakt. Ondanks alle schade en verzakkingen bleef het eigenlijke complex echter grotendeels gespaard. Het gebouw is sinds de herontdekking altijd al in vrij slechte staat geweest en er zijn in het verleden al heel wat kleine en minder kleine instortingen geweest, maar dit was wel de zwaarste van de voorbije 50 jaar.

Soms hadden die instortingen toch positieve gevolgen. Zo werd tijdens werkzaamheden die volgden op een instorting in 2006, een onderaardse gang ontdekt die tot vlakbij de fundamenten van het nabijgelegen Colosseum loopt. De site werd na een aardverschuiving in 1984 een eerste keer gedurende lange tijd voor het publiek gesloten en werd opnieuw gedeeltelijk opengesteld op 23 juni 1999. Die gebeurtenis werd toen gevierd met een vertoning van de film Quo Vadis op groot scherm op de Piazza del Popolo. Dat gebeurde in aanwezigheid van de acteur Peter Ustinov, die de rol van Nero vertolkte.

In de Domus Aurea zijn in het verleden al heel wat kamers blootgelegd. De huidige ruïnes zijn ongeveer 220 m lang en 70 m diep, maar het bouwwerk was in de Oudheid dus heel wat groter. De voorgevel was twaalf meter hoog. De huidige ingang – een hoog tongewelf – behoort niet tot het Domus Aurea, maar behoorde tot de Thermen van Trajanus, die op de fundamenten van Nero’s paleis zijn gebouwd.

Sinds 1999 werd een gedeelte van het opgegraven complex onregelmatig opengesteld voor het publiek. Je kon er slechts in kleine groepjes binnen mits het vooraf reserveren van een ticket. Meer dan 25 tot 30 kamers kon je nooit bezoeken. Regelmatige instortingen als gevolg van insijpelend water en lekkages zorgden ervoor dat het Domus Aurea tussendoor meer dan eens voor kortere periodes de deuren moest sluiten. Een echt veilige site is het nooit geweest.

In het voormalige paleis sta je op het niveau van het Forum Romanum. Omdat het onder de grond ligt, is het een hele opgave om je voor te stellen dat hier ooit licht binnenviel, waardoor fresco’s, mozaïeken, marmer en bladgoud schitterden, zonnestralen in vijvers, meren en fonteinen weerkaatsten en de bewoners uitzicht op Rome hadden. Het monumentale bouwwerk was eigenlijk een afspiegeling van het Romeinse rijk, met wouden vol wilde dieren, exotische tuinen, wijngaarden en baden met zwavelhoudend water.

De architecten van het Domus Aurea waren Severus en Celer. Het huis was een stuk groter dan de oppervlakte van het huidige Vaticaanstad en omringd door een kilometerslange zuilengalerij. Het paleis, gebouwd van baksteen, werd versierd met marmer en bladgoud, waaraan het complex zijn naam dankt. Het Gouden Huis bestond eigenlijk uit een hele reeks aansluitende villa’s en paviljoenen, waartussen kunstmatig gecreëerde bossen en velden lagen. In het centrum van het complex lag een groot meer (hier staat nu het Colosseum) en ook elders op het terrein bevonden zich verschillende vijvers.

Het Gouden Huis werd waarschijnlijk alleen gebruikt voor feesten en orgieën, want in het complex zijn (tot nog toe) geen slaapkamers ontdekt. Vreemd genoeg ontbreekt ook van de keukens en toiletten ieder spoor. Dat laat vermoeden dat nog lang niet alle kamers zijn ontdekt. Op de vijvers werden alleszins drijvende banketten gehouden, aan de oevers lagen in bordelen jonge vrouwen en knapen te wachten tot hun diensten nodig waren.

Niet alleen de volledige gevel was met goud bekleed, ook binnenin was alles versierd met goud, ivoor, parelmoer en edelstenen. In 2009 werd tegenover het Colosseum op de Palatijnse heuvel ook de beroemde met de zon meedraaiende eetzaal van Nero ontdekt. De ontdekking van deze ‘coenatio rotunda’ maakte duidelijk dat het Domus Aurea zich destijds nog veel verder uitstrekte dan tot op dat moment was aangenomen.

Nero was een dromer die het mooiste paleis van Rome wilde bouwen. Hij wilde van zijn paleis, gebouwd tussen 64 en 68, een groot theater maken. Keizer Nero begon met de bouw na de grote brand in 64, waarvan het erg onwaarschijnlijk is dat hij die (zoals weleens wordt beweerd) zelf heeft laten aansteken om de stad te ontdoen van bepaalde, ongezonde wijken, zodat op die manier plaats kon worden gemaakt voor nieuwbouw. Een keizer zoals Nero had daarvoor wel andere middelen en vooral macht ter beschikking. Waarschijnlijk was de grote brand gewoon een ongeluk met grote gevolgen. In een dichtbevolkte stad zoals Rome ontstonden in die wel vaker branden en brandjes.

Wat we wel weten is dat Nero onsterfelijk wilde zijn. Hij onteigende 80 hectare privé-grond voor een paleis dat zelfs zijn woning niet was, maar louter diende om gasten te ontvangen. Overigens leed Nero ook aan grootheidswaanzin en heeft hij Rome ooit nog willen omdopen tot Neropolis. Nero liet door Zenodorus, een Griekse beeldhouwer, ook een 37 m hoog standbeeld van zichzelf maken, gekleed als de zonnegod Apollo (de Colossus Neronis), en plaatste het vlakbij de hoofdingang van het paleis.

Lang heeft Nero van zijn onvoltooide gouden huis, dat op het huis van de zonnegod zinnespeelde, niet genoten. In 68 pleegde de keizer zelfmoord, daarbij geholpen door zijn slaaf Epafroditus. Na Nero’s dood werd zijn mooie paleis paleis binnen een decennium ontdaan van het bladgoud, al het marmer en ivoor. De keizer had zich immers niet geliefd gemaakt en onderging na zijn dood de zogenaamde ‘damnatio memoriae’, waarmee de Romeinen probeerden de herinnering aan een bepaald persoon volledig uit te wissen.

Al gauw begonnen zijn opvolgers het huis systematisch te ontmantelen en te herbouwen. Onder Vespasianus startte de bouw van het Colosseum op de plaats waar het grote meer van Nero’s paleis lag. Titus maakte van de badplaatsen openbare plekken, bouwde thermen op het terrein en bleef wonen in een gedeelte van het huis. Na alweer een brand in 104 liet keizer Trajanus op de puinresten zijn eigen thermen bouwen door Apollodorus van Damascus, die ook het Forum van Trajanus ontwierp. Het kwam er eigenlijk op neer dat de Domus Aurea al vrij snel onder een heuvel puin en aarde werd bedekt.

Na de keizertijd bleef de Domus Aurea verborgen tot de vijftiende eeuw, toen een Italiaanse wandelaar per ongeluk door een spleet in de ondergrondse gangen terechtkwam. In 1998 werden in de Thermen van Trajanus nog een aantal onbekende fresco’s en mozaïeken ontdekt, die eveneens afkomstig zijn uit Nero’s vroegere Gouden Huis. In 2004 legde men bij opgravingen nog een grote mozaïek bloot. Het stelt een tafereel voor, dat met de wijnoogst te maken heeft. Eén ding is zeker: het Domus Aurea heeft nog lang niet alle geheimen prijsgegeven. Het is de vraag of dat ooit zal gebeuren.

Advertenties

2 Reacties to “Domus Aurea van keizer Nero komt virtueel tot ontplooiing”

  1. This is a really good tip particularly to those fresh to the blogosphere. Simple but very accurate information… Appreciate your sharing this one. A must read article!|

  2. Als het net zo gaat als in de Ara Pacis hoeft het voor mij niet. Weken van tevoren een kaartje gekocht, in uur in de rij en dan een slap aftreksel van een multimedia presentatie. Echt heel minimaal allemaal. Een paar gekleurde vlekjes op het altaar en een obscure stem. Mijn dochter van zestien kan dat beter op haar Mac.
    En dan al dat personeel dat daar gewichtig rondloopt.
    Ze kunnen het wel die Italianen. De van Goch expo in Palazzo degli Esami was geweldig. Alsook Caravaggio in Palazzo delle Esposizioni.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s