De Biblioteca Angelica in Rome

Vlak naast de fraaie Sant’ Agostinokerk bevindt zich aan Piazza di Sant’Agostino nr. 8, de in 1604 opgerichte Biblioteca Angelica, sinds 1873 een staatsinstelling. Ze werd genoemd naar de augustijner bisschop Angelo Rocca (1546-1620) die verantwoordelijk was voor de drukkerij van het Vaticaan ten tijde van de in de Santa Maria Maggiore begraven paus Sixtus V.

Rocca schonk zijn eigen verzameling van 20.000 boeken aan het klooster van de Sant’ Agostino op voorwaarde dat de bibliotheek voor iedereen toegankelijk werd gesteld zodat ze de eerste publieke bibliotheek in Rome werd. Dank zij vele schenkingen groeide de verzameling vlug tot 200.000 boeken zodat de noodzaak aan een nieuw eigen gebouw zich opdrong. De opdracht ging naar Francesco Borromini (1599-1667).

Net voorbij de ingang van de Biblioteca Angelica, vind je links een hoge, draaiende trap. Op de eerste verdieping ga je direct naar links waar je toelating kan vragen om de leeszaal te bezoeken. Er zal in ieder geval een identiteitsbewijs worden gevraagd. De historische leeszaal is niet altijd open voor publiek bezoek, soms beperkt men zich tot het openen van de moderne zalen die helaas, maar uiteraard onvermijdelijk, de uitstraling missen van de oude zaal.

De prachtige sala Vanvitelli, een schepping van Luigi Vanvitelli (1700-1777) is een bezoek echter meer dan waard. Het is een hoge ruimte waarvan de wanden verspreid over drie niveaus bedekt zijn met antieke houten kasten vol eeuwenoude publicaties. Er bevinden zich hier liefst 1.100 incunabelen van vóór 1501, waaronder het eerste in Italië gedrukte werk, de ‘Oratore’ door Cicero geschreven in 55 v. Chr. Het boek werd in 1465 gedrukt in het klooster van Santa Scolastica in Subiaco op zowat 70 km ten oosten van Rome.

Subiaco heette in de Romeinse tijd Sublaqueum en ontstond bij het omleggen van de Aniene (een zijrivier van de Tiber), een project dat nodig was voor de bouw van een villa voor keizer Nero. De villa verdween in 1305 door een overstroming. In 1464 begon in Subiaco de oudste drukkerij in Italië.

De abdij ontstond in de negende eeuw en werd herbouwd na een aardbeving in 1228 en gaat vermoedelijk terug op een van de twaalf kloosters die Benedictus zelf stichtte. De abdij heeft twee aparte vestigingsplaatsen. Het Monastero del Sacro Speco werd gebouwd tegen de heuvelwand en bevindt zich vlak boven de grot waar Benedictus zijn kluizenarij gelegen was, het Monastero di Santa Scolastica is gelegen boven op de heuvel. Eén van de drie kruisgangen in het klooster dateert uit de twaalfde eeuw en is versierd met fraai cosmatenwerk.

De eerste drukpers binnen de Romeinse stadsmuren verscheen in 1467. Op de gevel van palazzo Massimo Istoriato op de kleine Piazza de’ Massimi vlakbij Piazza Navona, bevindt zich een herdenkingsplaat die eraan herinnert dat hier de eerste drukpers in Rome gebruikt werd. De informatie op deze plaat zou echter onjuist zijn. Tegenwoordig wordt immers aangenomen dat de eerste Romeinse drukpers niet hier heeft gestaan maar in een andere woning van de familie Massimo, bij Campo de’ Fiori. In ieder geval werden op deze Romeinse drukpers in amper acht jaar tijd 12.000 boeken gedrukt, goed voor in totaal veertig titels. Dat was in die tijd geen geringe prestatie.

Het eerste drukwerk in Venetië dateert uit 1469, in Firenze was dat in 1471. Dirk Martens en de Duitser Jan van Westfalen drukten in 1473 in Aalst het allereerste boek in de Zuidelijke Nederlanden, het Speculum conversionis peccatorum, spiegel van de bekering van de zondaar, geschreven door de Limburgse kartuizer-monnik en veelschrijver Dionysius van Rijckel (1402-1471) die het verschijnen van zijn eerste gedrukte boek dus zelf niet meer heeft meegemaakt. Het is een bescheiden boekje van amper 28 bladzijden en zonder titelpagina: de gegevens over de plaats en het jaar van uitgave staan achteraan in de colofon.

Het boekje maakt deel uit van een verzamelband met vijf zeer vroege drukwerkjes, waaronder nog drie uitgaven van Dirk Martens in Aalst uit 1473-1474. De vijf werden al vroeg samengebonden en worden voorafgegaan door een handgeschreven inhoudsopgave. Dankzij een annotatie op die pagina weten we dat de band, die als Vlaams topstuk is erkend, zich oorspronkelijk in de bibliotheek van de priorij Rooklooster of Rood-Klooster in Oudergem bij Brussel bevond. Ter vergelijking, de Gutenbergbijbel verscheen in 1455 in Mainz, de drukkunst dook in Nederland op in 1470, in Hongarije en Spanje in 1473, in Polen in 1474 en in Engeland in 1476.

De Vlaamse drukker en humanist Dirk Martens (1447-1534) werkte, na zich in Venetië in het boekdrukken te hebben bekwaamd, in Aalst met Johannes van Westfalen, met wie hij vermoedelijk de boekdrukkunst in de Zuidelijke Nederlanden invoerde. Later werkte hij alleen, afwisselend in Aalst, Antwerpen (1493-1512) en Leuven (1512-1529). Reeds in 1501 gebruikte hij een romeinletter in de plaats van de gebruikelijke gotische.

In totaal zijn ongeveer 250 drukken van hem bekend, waaronder de eerste brief van Colombus na diens reis naar de nieuwe wereld, de princepseditie van de Utopia van Thomas More en de werken van de jonge Erasmus, met wie hij zijn leven lang bevriend was. Martens’ atelier was steeds een belangrijk centrum van het humanistische culturele leven. Voor het Collegium Trilingue in Leuven drukte hij talrijke klassieke teksten. Hij was ook werkzaam als bibliograaf en lexicograaf.

De boekenplanken in de Biblioteca Angelica zijn versierd met bestoven franjes, let op de antieke tafels met hoge stoelen, de zeer oude leeslampen en de borstbeelden van kardinalen uit vervlogen tijden. De indrukwekkende inventarissen, de ‘codex auctorum’ die vooraan op de schappen liggen, spreken tot de verbeelding van iedere boekenliefhebber. De praktische informatie voor een bezoek aan deze bibliotheek vind je op deze website.

Biblioteca Angelica
Piazza di Sant’Agostino 8, Rome
Tel. 39 06 6840801
e-mail: b-ange@beniculturali.it

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s