De Ponte Sisto bij zonsondergang

De Ponte Sisto is één van de ruim dertig bruggen over de Tiber in Rome. Vanaf deze brug heb je een mooi zicht op de koepel van de Sint Pietersbasiliek, volgens Paul Johnson ‘the crowned monarch of ecclesiastical architecture’. De Ponte Sisto ligt op de plaats van de antieke Pons Aurelius die gebouwd werd door Agrippa (62-12), de schoonzoon van Augustus (63 v. Chr. – 14 na Chr.) als verbinding tussen het Campus Martius en het Naumachia aan de voet van de Janiculus, een theater waar zeeslagen nagespeeld werden.

Later werd de brug van Agrippa een deel van de verdedigingsgordel van de stad en werd ze voorzien van ijzeren ketenen om vijandelijke schepen tegen te houden. Aan de overkant, Trastevere, sloot de muur van Aurelianus aan bij de brug.

De Pons Aurelius stortte twee keer in en werd telkens herbouwd. Bij de grote overstroming van 792 verdween de brug echter definitief en werden voortaan overzetbootjes gebruikt. Dit bleef zo gedurende acht eeuwen wat de toevoer van de talrijke pelgrims op weg naar het Vaticaan sterk bemoeilijkte.

Nadat de balustrade van de Ponte Sant’Angelo, de brug recht vóór de Engelenburcht, tijdens het Heilig Jaar 1450 onder het gedrum van grote groepen pelgrims bezweek en er 178 mensen verdronken, besloot paus Sixtus IV della Rovere (1471-1484) om de oude brug van Agrippa te herbouwen tegen het volgende jubileumjaar in 1475. Bij die reconstructie werd gebruik gemaakt van de oude pijlers.

Het verhaal wil dat Sixtus IV voordat hij paus werd, in een klooster in de Via dei Pettinari woonde, de straat in het verlengde van de brug richting centrum. Wegens de aan zijn ambt verbonden administratieve werkzaamheden begaf hij zich dagelijks naar het Vaticaan. Daarbij wierp hij telkens vanuit het overzetbootje een spijtige blik op de ruïnes van de brug van Agrippa en zei dat hij, mocht hij ooit paus worden, de brug zou herstellen, en zo gebeurde het. De architect van de brug had overigens de toepasselijke naam Baccio Pontelli.

De Ponte Sisto-fontein die destijds als versiering op het kruispunt van de Via dei Pettinari en de Via Giulia stond en deel uitmaakte van het Acqua Paola aquaduct, werd na de eenmaking van Italië verplaatst naar Piazza Trilussa (Trastevere). Het water van dit aquaduct stroomt nog steeds door acht buizen in de Ponte Sisto.

Niet iedereen let op de innemende inscriptie rechts op de balustrade ‘U die hier langskomt, roep de goddelijke gulheid aan, opdat Sixtus IV, die voortreffelijke Pontifex Maximus, lang en gezond moge leven. Ook u, aan wie dit verzoek gedaan wordt, wees eveneens gezond, wie u ook bent.’

Sixtus IV, ooit een franciscanermonnik, hield van bouwen en van boeken. Hij stichtte de bibliotheek van het Vaticaan en bouwde o.a. de Sixtijnse kapel, de Santa Maria della Pace en herbouwde de Santa Maria del Popolo, hij maakte vele wegen in de stad breder en liet ze met stenen bedekken.

De brug is zeer harmonisch en de oude pijlers hebben sinds de bouw alle overstromingen doorstaan dank zij de grote ‘oculus’ in het midden die de druk bij wateroverlast vermindert. Als het water het ‘oog’ naderde, wisten de Romeinen dat ze hun spullen in veiligheid moesten brengen.

Tijdens de negentiende en de twintigste eeuw kende de brug moeilijke tijden omdat door de aanleg van de enorme kademuren de druk van het water gewijzigd was en omdat de brug ook onder het steeds toenemende verkeer leed. Uiteindelijk werd de ponte Sisto gerestaureerd en sindsdien uitsluitend voorbehouden aan voetgangers.

De Tiberkade, de Lungotevere, tussen de Ponte Sisto en de Ponte Garibaldi aan de punt van het Tibereiland, was vroeger de plaats waar ‘knapen’ samenschoolden om zich te verkopen. In zijn debuutroman ‘Ragazzi di vita’ uit 1955 schrijft de filmregisseur, romancier en dichter Pier Paolo Pasolini (1922-1975):

‘Net als hij zaten er toen op de borstwering minstens twintig knapen, bereid zich te verkopen aan de eerste de beste. De nichten kwamen er in horden voorbij, zingend en dansend, onthaard en geblondeerd, piepjong of stokoud, maar allemaal stapelgek. Ze stoorden zich geen ogenblik aan de andere mensen die langsliepen of in de bussen voorbijreden en riepen elkaar keihard bij de naam als ze elkaar in de verte zagen aankomen. Ze renden elkaar tegemoet en kusten elkaar voorzichtig op de wangen, als vrouwen die hun make-up niet willen bederven. Ja, toen kon je het trappetje onder de Ponte Sisto of de Ponte Garibaldi nog best afgaan en tussen de modderige brandnetels vol smerige stukken papier alles doen waar je maar zin in had, zonder bang te hoeven zijn. De overvalwagen kwam weleens een enkele keer langs en dan maakte iedereen dat hij wegkwam, maar vlak daarna was alles weer gewoon.’

Pasolini vervolgt: ‘Vanaf de grote koepel van de Sint-Pieter achter de Ponte Sisto tot aan het Tibereiland achter de Ponte Garibaldi was de hemel strak gespannen als een trommelvlies. In die stilte tussen de kademuren die in de zinderende hitte stonken als pisbakken, stroomde geel de Tiber, en het was alsof het water werd voortgestuwd door het vele afval dat de rivier kwam afzakken.’ Zo was het dus in 1955.

Het ideale moment voor een bezoek aan de Ponte Sisto is op een mooie avond bij zonsondergang, wanneer achter de cipressen van de Gianicolo (Janiculus) de hemel rood kleurt. Dan krijgt de voormelde fontein op Piazza Trilussa, die overigens vorig jaar mooi werd gerestaureerd, aan de overkant, op het einde van de brug, een warme tint in het avondlicht, afgetekend tegen de vele rijen oude, roodbruine pannendaken die de Janiculus bedekken.

De echte verrassing bevindt zich nog hoger: zilverwit glinsterend tegen de schemerlucht, torent hoog boven alles uit de barokke pracht van de theatrale fontanone di Acqua Paola, de monumentale mostrafontein die in 1612 door Paulus V werd gebouwd. Dit is het onvergetelijke Rome.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s