De spooktrap van Servius Tullius

Piazza San Pietro in Vincoli, waar zich de gelijknamige kerk met de Mozes van Michelangelo bevindt, kan je op verschillende manieren bereiken. De fraaiste toegang krijg je via de Scalinata dei Borgia, een hoog oplopende trap die je vanuit de Via Cavour rechtstreeks tot op het plein brengt. Het fraaie lente- en zomergroen op de gevel moet je in de winter natuurlijk wel missen. De verbinding vertrekt met de Salita dei Borgia eigenlijk al vanuit de Via Leonina. Tot halfweg de negentiende eeuw liep de trap vanuit de Via Leonina zonder onderbreking door tot aan Piazza di San Pietro in Vincoli, dus over de huidige Via Cavour. Deze plek is onlosmakelijk verbonden met de oudheid en met het jammerlijke einde van koning Servius Tullius.

Servius Tullius had een dochter Tullia, die met een zekere Tarquinius was gehuwd. Tullia was echter zo op macht belust, dat ze haar echtgenoot ertoe aanzette haar vader van de troon te stoten. Het koningschap was in die tijd niet erfelijk. Na gewond te zijn geraakt tijdens een vechtpartij die Tarquinius in de Curia had uitgelokt, stierf de Etruskische koning Servius Tullius, verraden door zijn eigen dochter, zwaar gewond en verminkt op straat, precies op de plaats waar nu de Salita dei Borgia ligt.

Meer dan vijf eeuwen later vertelt Titus Livius (59 v. C. – 17 n. Chr.) in zijn lijvige werk over de geschiedenis van Rome dat Tullia, meegesleept door waanzin en razernij, met haar rijtuig het lijk van haar vader verpletterde. De wagen en Tullia zelf werden bespat met het bloed van haar vermoorde vader, en zo reed ze volgens de verslaggever naar huis. Haar man werd op die manier als Tarquinus Superbus (534-509 v. Chr.) alsnog de allerlaatste koning van Rome.

Sinds die dag staat dit illustere trappenstraatje bij de Romeinen bekend als de Vicus Scelaratus (Vicolo Scellerato) of het ‘straatje van de misdaad’. Het feit dat een straatnaam de geschiedenis zowat 25 eeuwen overleeft, is behoorlijk uniek. Als je de trap beklimt wandel je onder het vroegere palazzo Borgia. Het gebouw heeft een mooi balkon dat door sommigen onterecht wordt toegeschreven aan Rafaël. De schilder kwam inderdaad pas naar Rome na de dood van Alexander VI Borgia.

In dit paleis woonde kardinaal Rodrigo Borgia met zijn minnares Vannozza de’ Cattanei (1442-1518), ook weleens als Cataneis, Catanei of Cattaneis geschreven. Hun relatie duurde vijftien jaar, ze hadden vier kinderen waaronder de beruchte Cesare en Lucretia (Lucrezia) die hier geboren werden. Vannozza was een ijverige, toegewijde dame, was viermaal getrouwd en kreeg zowat twintig kinderen. Van haar derde man erfde ze dit destijds prachtige paleis met tuinen. Vannozza hield na haar pauselijke relatie in de buurt van het Campo de’ Fiori enkele florisante herbergen open maar het was in dit paleis dat ze de paus, kardinalen, prinsen, ambassadeurs en gezanten bleef ontvangen.

De Nederlandse schrijver Leo van Egeraat mijmert in zijn fantastische Gids voor Rome dat Lucrezia Borgia vaak vanuit deze loggia met de drie ramen over de oude stad moet gestaard hebben. Deze dame trouwde voor de derde maal met Alfonso d’Este, waarna ze een godvruchtig leven leidde en zeer geliefd was bij de bevolking van Ferrara. Ze werd moeder van in totaal zeven kinderen en stierf in 1519 bij de geboorte van haar achtste kind, ze was 39. Haar tweede zoon, Ippolito d’Este was de bouwheer van de beroemde villa d’Este in Tivoli.

‘Vader’ Rodrigo Borgia was op zijn 25ste door zijn oom Callistus III (1455-1458) tot kardinaal gecreëerd. Wanneer hij in 1492 tegen betaling van forse bedragen gekroond werd tot Alexander VI (1492-1503), liet hij Vannozza in de steek voor de veel jongere en wellicht mooiere Giulia Farnese. Deze laatste werd niet alleen ‘Giulia la Bella’ genoemd, maar vanwege haar invloed op de paus ook wel als ‘de echtgenote van Christus’.

Om zijn minnares een plezier te doen benoemde de paus haar broer Alexander Farnese tot kardinaal, de latere paus Paulus III (1503-1518). De Borgia’s leverden twee pausen, zes kardinalen, vier bisschoppen, een patriarch, een vijftiental hertogen en hertoginnen en een koning van Spanje.

Op deze plek werden ook enkele bloedige misdaden gepleegd. Zo werd in de nacht van 14 juni 1497 de lichtzinnige don Juan, hertog van Gandia en lievelingszoon van Alexander VI in dit paleis vermoord door zijn oudere broer Cesare Borgia. Deze bloedige nacht wordt door Guillaume Apollinaire (1880-1918) beschreven in ‘La Rome des Borgia’ (1913).

Don Juans lijk werd ’s anderendaags uit de Tiber gevist, waarna het sprekende beeld Pasquino oreerde dat de paus nu inderdaad een echte mensenvisser was in navolging van Petrus, die volgens Christus voortaan mensen zou vangen in plaats van vissen. Cesare was een gewetenloze schurk maar ook een begenadigd strateeg, hij stond model voor ‘Il Principe’ van Machiavelli. Hij sneuvelde in 1507 op 33-jarige leeftijd bij een onbelangrijk beleg in het Spaanse Navarra.

Op deze trappen, die door hun historische relatie met het drama rond Servius Tullius in de oudheid en met de duistere praktijken van de Borgia’s beschouwd worden als een echte onheilsplek, zou het volgens Romeinen die het kunnen weten regelmatig spoken. De trap die dwars door een donkere tunnel voert en de sinister ogende deur die erop uitkomt, ademen in ieder geval een sfeer van oeroud kwaad en kuiperij.

Bovenaan de trap sta je op Piazza di San Pietro in Vincoli. Rechts bevindt zich de Torre dei Borgia die nu deel uitmaakt van de kloostergebouwen behorende bij de San Francesco da Paola. Deze kerk is genoemd naar een heilige uit de zestiende-eeuwse contrareformatie.

De kerk die zelden open is, staat vooral bekend om zijn decoratie uit de zeventiende en de achttiende eeuw en voor een plafondfresco in de sacristie met ‘De Maagd verschijnt aan San Francesco da Paolo’ van de hand van de barokschilder Giovanni Battista Salvi da Sassoferrato (1609-1685 ), kortweg Sassoferrato genaamd. In Rome was hij een leerling van Domenichino en Perugino wat in zijn stijl duidelijk merkbaar is. Al zijn nog bestaande tekeningen bevinden zich in de Royal Library in Windsor Castle.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s