De Michelangelo in de basilica Santa Maria sopra Minerva

We vertoeven al een paar dagen in de basilica Santa Maria sopra Minerva, een fascinerende museumkerk gelegen aan Piazza della Minerva, waar vele mensen even komen kijken maar vaak ook al snel weer vertrekken. Volkomen onterecht. De kunstschatten die hier (gratis) te bewonderen zijn, mag je tijdens je Romebezoek eigenlijk niet missen. Vele bezoekers beseffen niet waaraan ze hier soms zoal nonchalant voorbij wandelen. Ook in deze en in nog een paar volgende nieuwsbrieven proberen we een kleine indruk mee te geven van deze bijzondere plaats in Rome.

Vandaag even aandacht voor een beeld van Michelangelo dat in de meeste kunstgidsen wordt omschreven als een absoluut meesterwerk. Niet helemaal terecht. Iedereen gaat in Rome (wel terecht) op zoek naar zijn fraaie Mozesbeeld en de Pietà. De Toscaanse meester liet weliswaar veel meer na dan enkel deze kunstwerken, maar liet soms toch ook weleens een kunstzinnig steekje vallen. Het kan de besten overkomen.

Links van het hoogaltaar in de Santa Maria sopra Minerva staat Michelangelo’s ‘Cristo Redentore’ uit 1521, de Verlossende Christus zoals deze op de Via Appia aan Petrus verschenen zou zijn. Het is een zwaar en, vergeleken met andere beelden van Michelangelo, eigenlijk een nogal uitdrukkingloos werk dat op 15 juni 1514 voor 200 dukaten door enkele nobele Romeinen bij Michelangelo (1475-1564) werd besteld.

De kunstenaar begon direct aan de opdracht, maar wilde er niet aan voortwerken toen hij in het gezicht van het beeld een zwarte ader in het marmer ontdekte. Deze eerste versie van de Christusfiguur bevindt zich nu in de San Vincenzo Martire in Bassano Romano, niet ver van Viterbo, ten noorden van Rome. Het is uiteraard geen miskleun, maar ook niet echt een meesterwerk dat je aan Michelangelo zou toeschrijven. Het beeld werd vermoedelijk afgewerkt door leerlingen.

Maar ook van de tweede versie die je vandaag in de Santa Maria sopra Minerva ziet, werd enkel het basiswerk uitgevoerd door Michelangelo. De rest werd niet echt goed afgewerkt door zijn assistent Pietro Urbano. Het resultaat was zelfs zo teleurstellend en het beeld was op enkele plaatsen zo verknoeid, dat ook de meester zelf de schade niet meer ongedaan kon maken.

Het kunstwerk werd nog enigszins ‘verbeterd’ door Federico Frizzi, maar toen het op 27 december 1521 in de Santa Maria sopra Minerva onthuld werd, stond Michelangelo erbij met rode kaken en vond hij het resultaat zelf zodanig slecht dat hij de opdrachtgever aanbood om gratis een derde versie te maken. Vanuit het standpunt van Michelangelo, die de naam had behoorlijk gierig te zijn, was dit een ongezien gul aanbod, wat bewijst dat het matig uitgevoerde beeld hem zeer dwars zat.

Ondanks alle heisa en de miskenning door Michelangelo zelf, werd het misprezen beeld tijdens de zestiende eeuw door de toenmalige kenners toch ten zeerste gewaardeerd. Sebastiaan del Piombo (1485-1547) bijvoorbeeld was er zo van onder de indruk dat hij vond dat de knie van de Christus meer waard was dan gans Rome. Michelangelo stelde Christus rechtopstaand en volkomen naakt voor in een klassiek contraposto. Dat was ongezien maar maakte wel indruk, al kon het Vaticaan in de daaropvolgende jaren niet echt lachen met een naakte Christus.

Het christelijke thema van de Verrijzenis wordt uitgebeeld door het ideaalbeeld van de held uit de klassieke Oudheid, Christus als antieke heros, de vergode held uit de Oudheid. Toch vertoont het beeld geen triomfalisme maar eerder bezinning. Deze Christus heeft geen stigmata en houdt met beide handen, alsof het iets kostbaars betreft, het kruis en de lijdenswerktuigen vast. Zo brengt hij de vrijwilligheid van Zijn kruisdood tot uitdrukking.

Lucentini schrijft: ‘yet it retains much of the physical power and psychological depth that only Michelangelo knew how to instill in the human figure’. Over deze zin zou zelfs Michelangelo verrast zijn. Heinz-Joachim Fischer kopieert hem bijna in zijn Kunst Reiseführer Rom: ‘Bij een rustige beschouwing ontdekt u de virtuoze omgang van de kunstenaar met het materiaal en de hoge ambachtelijk-artistieke perfectie van het renaissancegenie Michelangelo in de verbeelding van zijn intenties (sic)’.

Om de voet tegen de vele kussen van de talrijke pelgrims te beschermen had het beeld destijds een bronzen schoen die nog niet zo heel lang geleden verwijderd werd. Om heel andere redenen werd rond de naakte lendenen van Christus in opdracht van de zoveelste preutse paus al snel een bronzen doek gedrapeerd en die zit er nog steeds. Voor alle duidelijkheid: ook dit was absoluut niet de bedoeling van Michelangelo. Wat we vandaag zien in de Santa Maria sopra Minerva is dus een beeld dat de kunstenaar hooguit gedeeltelijk voor ogen had.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s