De laatste rustplaats van Fra Angelico

In deze zesde en voorlaatste aflevering over de basilica Santa Maria sopra Minerva aan Piazza della Minerva in Rome, nemen we een kijkje bij het graf van de beroemde kunstenaar Fra Angelico (1390-1455). Vreemd genoeg weten heel wat mensen niet dat deze grootmeester van tere, onaardse religieuze werken hier zijn laatste rustplaats kreeg.

Het vloergraf van Fra Angelico bevindt zich aan het begin van de gang links van het hoogaltaar. De dominicaan fra Giovanni da Fiesole, geboren als Guido di Pietro en die men bij leven reeds Angelico noemde, was een man met een hemels penseel en een vrome levenswandel. Vasari (1511-1574) schreef dat hij nooit een Christus aan het kruis schilderde zonder tranen in de ogen.

Fra Angelico stierf in het aangrenzende klooster links van de Santa Maria sopra Minerva. Alleen daarom al is dit graf merkwaardig, want monniken die in een priorij stierven kregen gewoonlijk geen eigen graftombe. Op zijn graf zien we de schilder, in halfreliëf, levensgroot uitgebeeld, hij ligt er als op een praalbed omkleed met een mantel en de kap op het hoofd. De ascetische trekken van fra Angelico suggereren de observantiegeest van de preekbroeder.

De ogen zijn gesloten en om de mond ligt een zachte plooi, de handen zijn gekruist op het schapulier ter hoogte van de gordelriem. Het bestorven, tot vrede gekomen gelaat is Beato Angelico waardig. De ganse figuur is gevat in een volboog die rust op twee Ionische gegleufde pilasters, in de bovenste hoek werden twee gevleugelde engelenkopjes gebeiteld. Het grafmonument zou een werk zijn van Isaia da Pisa (1447-1484).

Het grafschrift is van de hand van paus Nicolaas V ‘hic iacet vene, pictor Fr. Jo. de Flo. Ordis P. dicato. 14LV’, hier rust de eerbiedwaardige schilderpater Johannes van de orde der predikheren van Florence 1455. Merkwaardig is de vermelding ‘venerabilis’, eerbiedwaardig was in de kerkelijke taal een titel die ‘de heldhaftige beoefening van de deugden door een dienaar Gods’ bevestigt, tegenwoordig wordt de titel beschouwd als het eerste stadium van een heiligverklaring.

Na zijn dood werd fra Giovanni da Fiesole reeds Beato Angelico genoemd, maar het was wachten tot uiteindelijk Johannes-Paulus II de schilder in 1982 zalig verklaarde en aanstelde tot patroon der kunstenaars. Bij die gelegenheid hield de paus een eucharistieviering bovenop dit graf. Op 18 februari wordt nog steeds jaarlijks op het graf een mis opgedragen ter ere van Beato Giovanni da Fiesole, zoals ook gebeurt in de Nicolaaskapel in het Vaticaan, de kapel die door fra Angelico op wonderlijke wijze gedecoreerd werd.

Aan de voeten van de liggende figuur lezen we ‘Non mihi sit laudi….’ – Vertaald: ‘mij zij geen lof omdat ik was gelijk een tweede Apelles / maar dat ik aan de uwen, Christus, alle gewin gaf / want anders zijn de werken voor de wereld, anders die voor de hemel / de stad, de bloem van Etrurië, gaf mij Johannes het leven’.

Een derde grafschrift prijkt op de muur naast het graf ‘Gloria pictorum…’ zijnde ‘de roem van de schilders, spiegel en sieraad, Johannes / een Florentijn, werd hier begraven / hij was religieus, broeder van de heilige orde van de / doorluchtige Dominicus en zelf een waar dienaar Gods / zijn volgelingen treuren bij het verlies van zulk een meester / wie helpt de gelijke van de meester vinden? / het vaderland en de orde bewenen de overleden grootmeester van de schilderkunst / aan wie niemand met zijn kunst kan vergeleken worden’.

De vrij sombere ruimte achter het graf van fra Angelico was destijds de Thomaskapel, maar in het vooruitzicht van het heilig jaar 1600 werd achteraan een portaal aangebracht dat leidt naar de Via San Ignazio. Deze ruimte, tegenwoordig een gang, bevat verschillende graven van kardinalen, het oudste dateert uit 1294, het meest recente uit 1676, zodat je hier voorbeelden uit opeenvolgende kunstperiodes vindt.

Uit de gotische tijd dateert het eerste graf rechts, tegenover fra Angelico. Tot de School van Bregno (1488) dateren de graven links en rechts van de deur achteraan de gang. Uit de barok vinden we een graf boven de deur en tegen de rechtermuur.

Tegen de linkermuur zien we in het midden een graf waar de overledene op de elleboog rust, het is een werk van Giacomo della Porta (1539-1602) die we vooral als architect kennen van onder andere de gevel van de Gesù, de San Trinita dei Monti en talrijke fonteinen waaronder de Fontana delle Tartarughe (Schildpaddenfontein) op Piazza Mattei. en de Fontana del Moro op Piazza Navona.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s