Politieke spelletjes rond wateraanvoer in Rome

We signaleerden begin juli al de toenemende waterschaarste in de omgeving van Rome en nu begint die stilaan voelbaar te worden. Het grootste slachtoffer lijkt de landbouw te worden. Veel landbouwgrond dreigt onbruikbaar te worden. Daarnaast zijn er de talrijke bosbranden die de regio teisteren. Dinsdag moest de Italiaanse brandweer op één dag liefst 1.360 keer uitrukken vanwege bos- en bermbranden.

Al wordt het waterprobleem behoorlijk overdreven. Zo stoort Rome zich enorm aan het feit dat de stad in zowat alle kranten ter wereld wordt afgeschilderd als een wereldstad die met verbijstering vaststelt dat het water vrijwel op is en dat, als je sommige media zou moeten geloven, miljoenen mensen op rantsoen moeten worden gezet om te voorkomen dat iedereen omkomt van de dorst. Dat de paus deze week als een goedbedoeld symbolisch gebaar nu ook de honderd fonteinen in Vaticaanstad tijdelijk heeft stilgezet, versterkt alleen maar dat beeld.

Het is een feit dat heel Zuid-Europa kreunt onder een hittegolf.  Rome kampt daardoor effectief met de ergste droogte in 200 jaar, althans volgens de schatting van sommige meteorologen. In heel Italië loopt het watertekort op tot 20 miljard m³. Dat komt ongeveer overeen met de inhoud van het hele Comomeer. Er circuleert dan ook al langer een oproep om zuinig om te gaan met water. De discussie in Rome is zoals verwacht vooral uitgegroeid tot een politiek spel tussen het stadsbestuur van Rome en de regio Lazio, met daartussen de watermaatschappij Acea.

Twistpunt is het Meer van Bracciano, waar het water momenteel historisch laag staat. De stad Rome wordt met de vinger gewezen, maar de stad onttrekt via Acea amper 8% van het nodige water aan het meer. Het Lago di Bracciano dient als noodreservoir voor ongeveer zestig steden en dorpen in de omgeving, waaronder Rome. In normale zomers wordt het meer enkele dagen per jaar gebruikt, in erg droge jaren kan dat enkele weken zijn, maar dit jaar wordt al sinds maart water uit het meer gebruikt. Per seconde verdwijnt naar schatting zowat 1.100 liter water uit het meer.  Het heeft in de omgeving van Rome ook al maanden niet meer geregend, waardoor het waterpeil in het Lago di Bracciano al bijna twee meter is gezakt. Dagelijks spoelen honderden dode vissen aan op de steeds breder wordende oevers.

Om een potentiële ecologische ramp af te wenden en om te vermijden dat het waterpeil te fel daalt, werd eerder al in een aantal kleinere dorpjes en stadjes rondom het meer beslist het drinkwater te rantsoeneren. In Rome werden ook een aantal drinkfonteintjes stilgelegd. Maar dat zijn symbolische maatregelen. Door de nasoni stil te zetten bespaart Rome ongeveer 1% op het watergebruik. Vele grote pronkfonteinen in de stad, zoals de Trevifontein of Bernini’s Vierstromenfontein op Piazza Navona gebruiken water dat rechtstreeks via aquaducten uit de oudheid vanuit de bergen naar de stad wordt gebracht.

Een probleem is dat vele waterleidingen die vanuit Bracciano richting Rome voeren erg oud zijn en al lange tijd niet meer fatsoenlijk werden onderhouden. Daardoor ontstonden lekken waardoor, afhankelijk van de bronnen, tussen de 25 en 50% van het aangevoerde water onderweg gewoon wegsijpelt. Dat vindt Zingaretti een probleem van waterbedrijf Acea en Rome. De regiopresident bepaalde daarom dat Rome tussen  28 juli en 31 december geen beroep meer mag doen op het noodreservoir van Bracciano, dit om verdere leegloop van het meer te voorkomen. Rome zou volgens Zingaretti ook in twee delen worden gesplitst. In dat plan zouden beide stadsdelen om beurten elk acht uur per dag water krijgen.

Burgemeester Virginia Raggi van Rome trok naar de rechtbank in een ultieme poging om de maatregel tegen te houden. Zij vindt dat water niet gerantsoeneerd mag worden en vindt het onaanvaardbaar dat in Rome zoiets zou gebeuren. Dat zou erg schadelijk zijn voor de Romeinen, voor de economie van de stad en voor het aanzien van Italië. Raggi maakte zich bovendien zorgen over de watervoorziening voor ziekenhuizen en voor de brandweer. Na haar noodkreten stond de regio Lazio het waterbedrijf weer toe water uit het meer ten noordwesten van Rome te putten en werd de geplande rantsoeneringsmaatregel opgeschort. De  traditioneel warmste maand augustus moet echter nog komen. In Rome is de zomer nauwelijks halfweg.

De Romeinen liggen voorlopig niet wakker van de waterheisa. Er wordt zeker geen water gehamsterd, hoewel sommige bedrijven en horecazaken toch wel op hun hoede zijn. Ook het Bioparco di Roma, de stedelijke dierentuin, maakt zich ongerust over de gezondheid van de dieren die met het warme weer extra water en verfrissing nodig hebben. Hoewel ze kunnen beschikken over duizenden drinkfonteintjes worden nergens anders in de Europese Unie zoveel flessen gebotteld water verkocht dan in Italië en, bij uitbreiding, in het toeristische Rome. Om een douche te nemen of een wasje te draaien is acht uur water per dag dus meer dan genoeg. Vele Romeinen maken zich bovendien klaar om de komende weken zelf met vakantie te vertrekken. De problemen van het stadsbestuur en Acea zullen hen een zorg wezen.

Dat deze week ook in Vaticaanstad de fonteinen werden stilgelegd, wakkerde de discussie over de watertoevoer nog wat aan. Vaticaanstad heeft geen enkel probleem met de wateraanvoer, maar de paus wilde met een symbolisch gebaar wijzen op de waterverspilling in het algemeen. De Bijbelse symboliek rond ‘water’ heeft zich doorheen alle tijden voortgezet in het Vaticaan en in de Vaticaanse tuinen is dan ook geen gebrek aan water. Hoe kan je water beter tonen dan in de vorm van een fontein? De pausen hadden dat ook snel begrepen en door de eeuwen heen kwamen er alsmaar nieuwe fonteinen bij. Op 5 juli 2010 werd in Vaticaanstad de grote fontein van San Giuseppe ingehuldigd; het was meteen de honderdste in de rij.

De talrijke fonteinen zijn zeker niet het grootste maar wellicht wel het mooiste ‘geheim’ van Vaticaanstad.  Voor het grootste deel van de Romebezoekers zijn ze weliswaar verborgen, soms zijn ze zelfs amper gekend door de inwoners en de personeelsleden van Vaticaanstad maar ze zijn bijna zonder uitzondering allemaal bijzonder mooi. Het zijn prachtige eindpunten van de watervoorziening die in Rome en natuurlijk ook in Vaticaanstad al sinds de oudheid actief is en al vele eeuwen deel uitmaakt van de dagelijkse levenswijze. Ook de Vaticaanse tuinen worden al eeuwenlang bevoorraad door water afkomstig uit het meer van Bracciano.

Pas enkele jaren geleden is het nymfaeum van Trajanus ontdekt dat rond de bronnen van dit aquaduct was gebouwd. Deze watervoorziening liet in de oudheid ondermeer de watermolens draaien voor het malen van graan en voorzag de omgeving van Trans Tiberim (het huidige Trastevere) van drinkbaar water. Het water uit de Fontana dell’Acqua Paola in Trastevere op de Gianicolo-heuvel wordt nog steeds rechtstreeks vanuit het Lago di Bracciano aangevoerd doorheen het oorspronkelijke ondergrondse aquaduct van Trajanus en mondt uit in een groot granieten bassin dat hier in 1690 door Carlo Fontana werd bijgebouwd.

Het bassin ligt onder zes granieten zuilen, waarvan er vier afkomstig zijn uit de vorige Sint-Pietersbasiliek en oorspronkelijk op het Forum Romanum stonden. Het waterbassin voedt op zijn beurt kleinere fonteintjes in de stad. Het water waarmee de Vaticaanse tuinen worden besproeid en alle fonteinen in Vaticaanstad voeden is eveneens afkomstig van deze bron. De Aqua Traiana was het tiende aquaduct dat in Rome werd gebouwd. Voordien kreeg de wijk Trans Tiberim alleen drinkbaar water aangevoerd van aquaducten op de oostelijke oever van de Tiber, dat via pijpleidingen aan bruggen naar de wijk moest worden gebracht. In de eerste eeuw was de bevolking in Trans Tiberim echter al vrij sterk toegenomen en dat maakte de aanvoer van veel meer water noodzakelijk. Het reeds bestaande Aqua Alsietina aquaduct had ook Trans Tiberim als eindpunt, maar voerde ondrinkbaar water aan dat alleen kon worden gebruikt voor het vullen van de Naumachie van Augustus en voor de landbouw.

Het grootste deel van de Aqua Traiana lag op grondniveau, pas bij het naderen van de stad ging het aquaduct op arcaden boven straatniveau verder. De maximale hoogte van het aquaduct was zes meter. Doordat het hoofdreservoir op de top van de Gianicolo stond, kon men de kracht van het naar beneden stromende water gebruiken om een aantal watermolens aan te drijven, die voor de industrie werden gebruikt. De kracht van het water was groot genoeg om ook de wijken van de stad op de oostelijke oever en het Vaticaan te bedienen. Via de leidingen aan de bruggen kwam zo ook voor het eerst water van de westelijke oever het stadscentrum binnen. Het belangrijkste eindpunt waren de Thermen van Trajanus op de Oppius, die de keizer gelijktijdig had laten bouwen.

Een gedeelte van dit aquaduct staat nog steeds overeind, ondermeer langs de Via Aurelia, maar ook ondergronds zijn restanten teruggevonden. In tegenstelling tot de andere aquaducten, zijn er van de Aqua Traiana niet zoveel details over bekend. Dit komt doordat dit aquaduct pas werd gebouwd nadat de Romeinse schrijver Frontinus zijn beroemde standaardwerk over de Romeinse watervoorziening al had geschreven, de aquis urbis Romae, ook bekend als de aquae ductu. Daarin wordt de geschiedenis en de capaciteit van de verschillende aquaducten nauwkeurig beschreven.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s