Archive for 22 november 2017

Decumanus in Ostia Antica volledig gerestaureerd

22 november 2017

Op de archeologische site van Ostia Antia is de befaamde decumanus helemaal gerestaureerd. Er werd vier jaar lang gewerkt aan deze oorspronkelijk ruim 2 km lange straat die de hele stad vanuit Porta Romana doorkruiste en kan beschouwd worden als het kloppende hart van het toenmalige handelscentrum. Hier speelde zich immers het dagelijkse leven af en de straat was dan ook bezaaid met winkels, bedrijfjes, tavernes, enz. De voorbije jaren werden niet minder dan 187 van deze voormalige panden gerestaureerd. De restauratie heeft 1,8 miljoen euro gekost.

De restauratiewerkzaamheden die nu werden afgerond zorgen ervoor dat de decumanus en de onmiddellijke omgeving na lange tijd opnieuw toegankelijk zijn voor het publiek. Langs de route van zowat 670 m werden ook nog verschillende andere belangrijke monumenten gerestaureerd. Al even fraai zijn de fresco’s die terug te vinden zijn in 31 voormalige gebouwen. Ze zijn voortaan beschermd tegen weersinvloeden en brengen samen met de beroemde mozaïeken van Ostia een indrukwekkend beeld van deze havenstad uit de Romeinse oudheid.

De restauratie van dit gedeelte van de archeologische site was dringend nodig omdat de ingroeiende vegetatie de omgeving en de oude ruïnes ernstig begon te verstoren en te beschadigen. Het was dan ook een enorm werk om alleen al alle biologische en plantaardige afzettingen op alle oppervlakken te verwijderen. Dat karwei moest zorgvuldig worden uitgevoerd en gebeurde met de hand. Vervolgens werd in talrijke stenen de geërodeerde mortel vernieuwd en werden ontbrekende stukken opnieuw samengesteld of geïntegreerd. Dat gebeurde telkens met originele materialen en met dezelfde methodes zoals die in de tweede eeuw werden gebruikt.

Er gebeuren nog steeds archeologische opgravingen in Ostia Antica en de site geeft voortdurend nieuwe geheimen prijs. Zo toonden recente opgravingen aan dat Ostia ook tussen de vierde en de vijfde eeuw nog volop in bedrijf was. In die periode gebeurden er aan het Forum zelfs nog een ingrijpende reeks restauraties. Een andere ontdekking een drietal jaar geleden toonde aan dat Ostia destijds tot wel twee keer groter was dan tot dusver werd aangenomen, groter zelfs dan de bedolven stad Pompeii.

De stad bevond zich in de eerste eeuw v. Chr. niet alleen aan de vandaag bekende zijde, maar strekte zich ook aan de andere zijde van de Tiber minstens zo ver uit. De ontdekking van talrijke gebouwen, waaronder torens, opslagplaatsen, muren en een uitstekend wegennet, maakten duidelijk dat het hier ging om een tot dusver volkomen onbekend stadsdeel, dat doorloopt tot een paar kilometers van de luchthaven Leonardo da Vinci in Fiumicino. De havenbedrijvigheid in dit gebied moet in de Romeinse tijd nog veel groter geweest zijn dan tot nog toe werd aangenomen.

Het is niet de bedoeling dat de nieuw ontdekte gedeelte van de site volledig wordt blootgelegd. Dat kan Rome zich overigens ook financieel niet veroorloven, maar er gebeuren wel gerichte opgravingen op basis van de resultaten van het geofysisch onderzoek. Er zijn dus in de nabije toekomst waarschijnlijk nog heel wat mooie vondsten te verwachten. De omgeving van Ostia levert al eeuwenlang fantastische archeologische schatten op, gaande van mausolea tot scheepswrakken uit de keizertijd en talrijke gebruiksvoorwerpen.

De naam Ostia is afgeleid van het Latijnse ostium (ingang). De voormalige Romeinse havenstad bevindt zich ten zuidwesten van Rome. Met de regionale trein vanuit stazione di Roma Porta San Paolo (aan de Piramide van Cestius) rijd je er vanuit het centrum van Rome in amper een half uurtje naartoe. De site is een bezoek meer dan waard. Vlakbij het archeologische park bevindt zich ook nog een imposante burcht, gebouwd door paus Julius II (1483–1486) en een kerk uit de vijftiende eeuw.

Ostia bevond zich aan de monding van de Tiber maar ligt thans door verzanding zowat 3 km van de zee verwijderd. Door regelmatige opgravingen sinds 1870 en vooral vanaf 1909 is een stuk van de stad blootgelegd en gedeeltelijk gerestaureerd. Tot voor enkele jaren werd gedacht dat men zowat driekwart van de oude havenstad had opgegraven, maar dat blijkt dus volgens de resultaten van recente onderzoekingen niet te kloppen.

Een mooie selectie van de kunst- en gebruiksvoorwerpen die hier zijn ontdekt, kan je bekijken in het museum op de site zelf. De site van Ostia Antica behoort tot de meest gewaardeeerde archeologische vindplaatsen ter wereld. Er wordt ook regelmatig geïnvesteerd, al moeten Rome en de Italiaanse staat zorgvuldig omspringen met hun budget.

Het kosmopolitische karakter van de haven met haar kantoren van handelscorporaties uit het gehele Middellandse-Zeegebied blijkt ook uit de veelheid van uitheemse heiligdommen (onder andere van Isis en Mithras), fora en marktpleinen, een theater, horrea (graanpakhuizen), tabernae (winkels) en thermopolia (kroegen). Opmerkelijk zijn de grote woonblokken, flatwoningen eigenlijk, soms met een gemeenschappelijke tuin in het midden, die in baksteen waren opgetrokken (insulae).

Mozaïeken en wandschilderingen verlevendigden de interieurs. In de oudheid werden mozaïeken gebruikt als vloerversiering. De Romeinen gebruikten beton als basismateriaal, waarop een mozaïek van glas, steen, keramiek en andere materialen werd gelegd. Op het grootste marktplein hadden mozaïekvloeren een met de latere uithangborden vergelijkbare functie voor de verschillende groepen kooplui uit het hele Romeinse rijk.

Toen Ostia op het hoogtepunt van haar bloei was (begin tweede eeuw) woonden er naar schatting 50.000 mensen, maar ook dat aantal moet als gevolg van de recente ontdekkingen wellicht worden herzien. Een nieuwe periode van bloei kende de stad in het begin van de vierde eeuw. Daarvan getuigen luxueuze, grootscheeps aangelegde villa’s met nymphaea (fonteinen), mozaïeken, enz. en een vroeg-christelijke, door Constantijn de Grote gebouwde basilica. Tot vóór een paar jaren werd aangenomen dat die bloeiperiode relatief kort heeft geduurd, maar de recente bevindingen maken duidelijk dat die tot in de vijfde eeuw doorliep.

Ostia heeft de regelmatige stadsaanleg – met loodrecht elkaar kruisende hoofdstraten (cardo en decumanus) in het midden – steeds behouden. De eerste uitbreiding vond de plaats in het eerste kwart van de eerste eeuw v. Chr. Uit beide periodes zijn gedeelten van de stadsmuur en de poorten bewaard gebleven. Op het zogenaamde Isola Sacra, een eiland tussen de zee en de beide mondingen van de Tiber bevindt zich een indrukwekkende begraafplaats met tal van interessante kleine grafgebouwen.

Volgens de overlevering was de vierde koning van Rome, Ancus Marcius (ca. 630 v. Chr.), de stichter van Ostia, maar andere bronnen dateren het ontstaan in ca. 338 v. Chr. Ook archeologische gegevens wijzen op een nederzetting uit de vierde eeuw v. Chr., die de oude Latijnse havenstad Antium (338 v. Chr. door Rome onderworpen) gedeeltelijk moest vervangen. Behalve door de grote zoutketen (salinae) en als oorlogshaven (vooral in de Tweede Punische Oorlog (218–201) kwam Ostia al vroeg tot bloei als overslagplaats voor de graanvoorziening van Rome.

Nadat de stad tijdens de burgeroorlog door Marius was verwoest, werd zij door Sulla herbouwd en gemoderniseerd, met o.a. ruime en nieuwe stadsmuren. Haar grootste uitbreiding en vernieuwing kreeg de stad echter in de keizertijd, vooral sinds keizer Claudius de haven 5 km naar het noorden van de oude Tibermond verplaatste. Deze nieuwe haveninstallaties (Portus Augusti of Portus Romanus), waaraan in 42 n. Chr. werd begonnen, werden door keizer Nero in 54 n. Chr. opengesteld en in 106 met een enorm bassin vergroot door keizer Trajanus.

Trajanus gaf ook, wegens de verzanding van de oude Tibermond, de rivier een nieuwe uitweg naar zee door een nieuw kanaal (fossa Traiana) aan te leggen. Mede door de toenemende verzanding, ook van de nieuwe Tibermond, kon in de loop van de vijfde eeuw het verval van Ostia niet uitblijven. De stad werd herhaaldelijk geplunderd en grotendeels verlaten. In de middeleeuwen werden de ruïnes als marmergroeven gebruikt en ging er net als op het Forum Romanum in Rome veel materiaal verloren. Toch blijft Ostia Antica ook vandaag nog een indrukwekkende site die een bezoek zeker waard is.

www.ostia-antica.org