De schatkisten van paus Sixtus IV

In de Engelenburcht leidt aan de overzijde van de cortile di Alessandro VI een trap naar de derde verdieping van het imposante gebouw. Daar loopt een deels open gang rond het cilindrische middenstuk van het complex. Voordat de kamers die op de loggia uitkomen tot gevangeniscellen werden omgebouwd, werden ze gebruikt om vaste gasten van de burcht onder te brengen. Hier heeft destijds ook lange tijd het kanon gestaan dat precies op het middaguur werd afgevuurd. Later werd dit kanon vanaf de Gianicolo (Janiculum) afgevuurd, een traditie die tot vandaag bleef bestaan. In de Engelenburcht is tevens een cel voor politieke gevangenen uit de periode omstreeks 1850 gereconstrueerd.

Een dertigtal meter naar links, tot net vóór het cafetaria, kom je bij de loggia van Paulus III die in 1543 door Sangello de jonge gebouwd werd. Men heeft hier een weids uitzicht over Rome, in de verte zien we de Monte Mario-heuvel. Vanaf deze loggia treurde ook paus Clemens VII Medici (1523-1534) toen hij tijdens de plundering van Rome de rook zag opstijgen uit zijn fraaie villa op de Monte Mario, de huidige Villa Madama, die ontworpen werd door Rafaël.

Als je de loggia van Pius IV volgt, bereik je na zowat een halve cirkel de loggia van Julius II die recht op de Engelenbrug uitkijkt. Het uitzicht is indrukwekkend. Het is leuk om even alle koepels in Rome te situeren die je kan herkennen, en heel in de verte de beelden op het fronton van de Sint Jan van Lateranen te zoeken. Ook blikvangers zoals het Pantheon en het Vittoriano kan je van hieruit moeiteloos terugvinden. Met een verrekijker of een goede telelens op je fototoestel, wordt Rome van hieruit nog beter zichtbaar en kan je een hele tijd doorbrengen met een fantastische zoektocht naar monumenten.

We keren onze rug naar het mooie stadspanorama en beklimmen de enkele trappen voor ons. Zo bereiken we de pauselijke appartementen van Paulus III Farnese (1534-1549). Na het beleg van de Sacco di Roma in 1527, liet deze paus hier een aantal weelderige vertrekken inrichten die door diverse gangen en trappen van de rest van het gebouw afgezonderd waren. Gisteren hadden we het al even over deze paus, die niet afkerig was van de wereldlijke en vleselijke geneugten, maar ook een gehaaide politicus en gedreven hervormer, die zich doorheen de geopolitieke strubbelingen in Europa moest worstelen.

Bij de versiering van de zalen wilde hij via een ingewikkelde allegorie zijn eigen ego onderstrepen. De lange tekst die als een fries rond de zaal loopt verhaalt hoe Paulus III de Engelenburcht herstelde en versierde ‘quare olim intra hanc arcem collapsa…’.

De eerste zaal, de Sala Paolina of de Sala del Consiglio, is de meest indrukwekkende. Hier moesten de bezoekers wachten totdat de paus hen in audiëntie ontving. In een volgende bijdrage komen we nog even terug op deze bijzondere zaal, want hier werd door een zeer opmerkelijke man gastronomische geschiedenis geschreven. Ook deze prachtige fresco’s werden uitgevoerd door Perino del Vaga (1501-1547) en zijn medewerkers.De schilderingen stellen taferelen voor uit het Oude Testament en uit het leven van Alexander de Grote. Midden op de wand tegenover de ingang zie je de aartsengel Michaël die zijn zwaard in de schede steekt.

Op een amusante trompe-l’oeil fresco direct rechts bij het binnenkomen, is door een (geschilderde) half geopende deur een figuur zichtbaar die een trap opgaat. Het is zodanig geschilderd dat het symmetrisch aansluit met de echte trap die vanaf de deur aan de andere zijde van de wand omhoog leidt. Het verhaal gaat dat deze in het zwart geklede gestalte de advocaat van Beatrice Cenci voorstelt, maar haar rechtszaak en executie vond zo’n 50 jaar na het beschilderen van het vertrek plaats. Het is dus twijfelachtig of dit klopt. Wellicht is dit het portret van Fulvio Orsini, die als goede vriend van Paulus III verantwoordelijk was voor de ideeën die hier op de fresco’s voorgesteld dienden te worden.

De deur rechts, achteraan de Sala del Consiglio, geeft toegang tot de vaak gesloten Camera del Perseo, deze werd zo genoemd naar het mooie fries dat hier door een medewerker van Perino del Vaga werd geschilderd. Scènes uit de mythe van Perseus wisselen af met naast eenhoorns gezeten maagden (de eenhoorn was het motief uit het wapen van de kardinaal-slotvoogd Tiberio Crispo).

Het schilderij met ‘Christus draagt het Kruis’, naast het linker venster, is een werk van Sebastiano del Piombo (1485-1547). Let ook op de zeventiende-eeuwse Vlaamse wandtapijten. Vanuit deze zaal heeft men een zicht op de pauselijke slaapkamer, de Camera di Amor e Psyche die haar naam kreeg naar een fries langs het plafond. Het illustreert het verhaal van het wonderschone meisje dat door de zoon van Venus werd bemind. Louis Couperus was helemaal buiten zichzelf over deze fresco’s, hij schreef: ‘als ik zo een slaapkamer had, ik stond nooit op, geloof ik’.

We gaan terug naar de Sala del Consiglio en na enkele treden volgen we een met fresco’s in Pompeiische stijl versierde gang. Zo bereiken we de weelderige bibliotheek die ook in groteske stijl werd beschilderd. Aan de overzijde van de bibliotheek volgen nog enkele vertrekjes die boven de loggia van Paulus III liggen, de Camera dell’ Adriano en de Camera dei Festoni waar de ‘Baccanale’ hangt, een werk van Jacob Jordaans.

Dan leidt een korte trap naar drie vertrekjes, waaronder de Saletta del Delfino en de Saletta della Salamandra. Het middelste is gekend als ‘La Cagliostra’ omdat hier de beruchte graaf Alessandro Cagliostro (1743-1795) gevangen zou hebben gezeten. De man was echter helemaal geen graaf, maar heette Giuseppe Balsamo en had het regelmatig aan de stok met de Inquisitie. Hij hield zich immers bezig met allerlei occulte praktijken en hield regelmatig geheimzinnige seances. Hij was één van de bekendste figuren die zich in de tweede helft van de achttiende eeuw bezighielden met het occulte en magie.

Toen hij in Rome echter een vrijmetselaarsloge probeerde te vestigen was voor de Kerk de maat vol en werd Cagliostro in 1791 door de Inquisitie aangehouden en opgesloten in de Engelenburcht. Er volgde een proces waarbij Cagliostro werd beschuldigd van ketterij, magie en vrijmetselarij. Hij werd ter dood veroordeeld, maar dit vonnis werd door de paus omgezet naar levenslange opsluiting in de Engelenburcht.

Na een mislukte ontsnappingspoging werd Cagliostro overgebracht naar het Forte di San Leo in San Leo (provincie Rimini), waar hij werd naar verluidt werd vermoord op 26 augustus 1795. De berichten over zijn dood werden in heel Europa niet geloofd. Pas na een onderzoek waarvoor Napoleon persoonlijk de opdracht had gegeven, geloofde het volk uiteindelijk dat Cagliostro effectief overleden was.

We keren terug naar de bibliotheek waar we aan de overzijde de toegang vinden tot een rond vertrek dat behoorde tot het oorspronkelijke bouwwerk van Hadrianus, dit is de Sala del Tesoro e dell’ Archivio Segreto. Deze naam is, in tegenstelling tot de ruimte, modern. Langs de wanden staan nog steeds de originele notenhouten archiefkasten uit de renaissance en in het midden van het vertrek staan drie loodzware schatkisten uit de veertiende eeuw die vroeger het goud, de juwelen en de meest kostbare relieken van de Heilige Stoel bevatten.

In deze kisten verborg Sixtus IV della Rovere (1471-1484), drie miljoen scudi in goud en 1,6 miljoen in zilver, wat toen de grootste massa baar geld was in heel Italië en wellicht in heel Europa. Dat geld kwam van de verkoop van ambten, door nieuwe ‘monti’ of openbare leningen in te stellen en vooral door het heffen van meedogenloze belastingen.

Paulus III Farnese (1534-1549) bracht ook de voornaamste stukken van het geheime Vaticaanse archief naar deze kamer. Geheim dient hier geïnterpreteerd als persoonlijk, zoals we in ‘secretaris’ het woord ‘secret’ terugvinden. In 1870 werd het Archivio Segreto Vaticano opnieuw overgebracht naar het Vaticaan. Paus Sixtus V (1585-1590) maakte van deze ruimte tevens zijn persoonlijke bankkluis. Hier werden de rijkdommen verzameld om de pauselijke militaire operaties te betalen.

De Sala del Tesoro e dell’ Archivio Segreto behoort tot de centrale kern van het mausoleum en is gelegen boven de ‘Sala della Giustizia’ waarmee het misschien één geheel heeft gevormd, want het verlaagde concave plafond is laat-middeleeuws. Vanaf de negentiende eeuw werd ook deze zaal gebruikt als gevangenis.

Rechts bevindt zich de Scala Romana met een oude Romeinse trap die eveneens behoorde tot het mausoleum van Hadrianus. Hij leidt naar de Sala delle Bandiere en de ronde Sala delle Colonne en geeft ten slotte toegang tot het dakterras van de burcht. Van hieruit heb je andermaal een fantastisch uitzicht over heel Rome. Het terras zelf bezoeken we in een volgende bijdrage.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.