Grote tentoonstelling over keizer Trajanus in Rome

Precies 1900 jaar geleden stierf de Romeinse keizer Trajanus en die gebeurtenis wordt herdacht met een grote overzichtstentoonstelling die zowat zijn hele leven omvat en toont hoe hij het Romeinse Rijk tot maximale expansie kon brengen. Beelden, architectonische verwezenlijkingen, gouden en zilveren munten, schaalmodellen, 3D-modellen, films,… het aantal archeologische vondsten en visuele middelen dat wordt ingezet om het uitzonderlijke leven van één der beste keizers ooit te vertellen is behoorlijk indrukwekkend. Het is een tentoonstelling die geen enkele Romeliefhebber mag missen en die kans wordt ook geboden, want de expo ‘Traiano. Costruire l’Impero, creare l’Europa’ loopt uitzonderlijk lang en is te bezoeken tot 16 september 2018. De locatie bevindt zich, hoe kan het eigenlijk anders, in de Mercati di Traiano, de Markthallen die naar de keizer werden genoemd.

Trajanus wordt in de tentoonstelling geportretteerd als een meesterlijke strateeg met een geniaal inzicht die er zowat alles voor over had om Rome te doen groeien, maar ook als een man die oog had voor de sociale behoeften van zijn volk. Die eigenschap was niet gegeven aan al zijn voorgangers. Trajanus begreep als geen ander dat onderdrukking en repressie niet de juiste middelen waren om de bevolking achter zich te krijgen. Volgens Plinius de Jongere maakte Trajanus de mensen ‘gelukkig’.

Waarschijnlijk niet toevallig was Trajanus ook de eerste keizer die werd gekozen vanwege zijn verdiensten en capaciteiten en niet omwille van de juiste familierelaties, zoals bij zijn voorgangers het geval was. Inderdaad, Trajanus was een felle veroveraar, zo lijfde hij onder meer Dacië (het huidige Roemenië) in bij het Romeinse Rijk. Maar de buit die daar werd gemaakt verdween niet in de zakken van de keizer maar vloeide terug naar de bevolking in de vorm van allerlei sociale initiatieven en gebouwen zoals de Thermen van Trajanus en het Forum van Trajanus.

De tentoonstelling is opgebouwd in zeven delen die zowat het hele leven van de keizer omvatten. De bloedige campagnes in Dacië horen daar bij, maar ook de enorme havenwerken in Ostia en Civitavecchia, de uitbouw van de Tiber tot een permanente handelsroute die goederen uit het hele Romeinse Rijk naar Rome bracht en eindigde in Testaccio, het sociale beleid van de keizer en de dood van Trajanus in Klein-Azië.

De tentoonstelling bevat ook verrassingen. Zo wordt voor het eerst een film getoond van wat vermoedelijk de privékamers van Trajanus waren. Deze zijn ontdekt in het Casa di Traiano, onder de Piazza del Tempio di Diana op de Aventijnse heuvel. De ruimtes die werden geïdentificeerd als de privékamers van keizer Trajanus bevinden zich een behoorlijk eind onder straatniveau. Ze zijn enkel bereikbaar via een mangat. Het gaat om vijf kamers die volledig versierd zijn met fresco’s. Een voorproefje krijg je in dit filmpje dat je desgewenst kan downloaden (MP4-formaat).

Dankzij nieuwe technologieën en multimediatechnieken werd het een meeslepende tentoonstelling. Bezoekers worden als het ware ondergedompeld in de wereld van Trajanus. De keizer, of liever zijn geest, gespeeld door een acteur, verwelkomt de bezoekers. Parfum, bloemblaadjes en het lawaai van de menigte moeten de bezoeker dezelfde gevoelens geven die de Romeinen destijds tijdens een triomftocht van Trajanus hebben ervaren. Via virtuele realiteit komen reliëfs en monumenten tot leven. Uiteraard is er ook een fraaie catalogus van deze tentoonstelling beschikbaar.

Trajanus zal voor altijd verbonden blijven met het Romeinse Rijk dat zich onder zijn bewind zowat op zijn hoogtepunt bevond. De technologische kennis en de vaardigheden van de Romeinen bereikten in die periode ongekende hoogtes. Ook wat architectuur en bouw betreft kende Trajanus geen grenzen, zonder daarbij de aandacht te verliezen voor kunst die tot uiting kwam in de vele sculpturen en reliëfs, vaak van hemzelf, die het imago van de keizer moesten overleveren zoals hij zelf wilde herinnerd worden. Zoals we nu weten is dat vandaag, 1900 jaar later, behoorlijk gelukt.

Marcus Ulpius Trajanus werd geboren op 18 september 53 in Itálica, vlakbij Sevilla in Spanje. Hij was van 98 tot 117 keizer van Rome. Trajanus diende onder zijn vader, Marcus Ulpius, vele jaren in Syrië als tribunus militum en doorliep daarna een succesvolle, militair getinte senatorencarrière. In 97 was hij stadhouder van Germania Superior, waar hij vernam dat keizer Nerva hem geadopteerd en daarmee tot opvolger bestemd had.

Trajanus stond bekend als een zeer bekwaam veldheer met een grote populariteit, wat de keuze van Nerva begrijpelijk maakt. Na Nerva’s dood inspecteerde en versterkte Trajanus eerst de Rijn- en de Donaugrens. Begin 99 keerde hij naar Rome terug. In de lijn van Nerva bond hij het volk aan zich door ruime graanuitdelingen, de uitbreiding van het systeem van de alimenta (uitkering ten behoeve van arme kinderen), een vermindering van successierechten en een vermindering van de lasten in de provincies.

In 101 trok Trajanus naar het onrustige gebied van de Daciërs in het huidige Roemenië. In 102 dwong hij Decebalus zichzelf en zijn hoofdstad Sarmizegetusa over te geven, waarna hij naar Rome terugkeerde. In 105 was Decebalus zo dom de Romeinse garnizoenen in Dacië aan te vallen. De keizer trok opnieuw op, ontzette de garnizoenen, heroverde de hoofdstad, die vanaf dan de Romeinse kolonie Ulpia Traiana werd, en dwong Decebalus zelfmoord te plegen (107). Dacië werd als provincie geannexeerd en grondig geromaniseerd.

Ook elders werd het Romeinse gezag versterkt (Numidië) of uitgebreid: Nabataea werd geannexeerd (105–106). De belangrijkste bedreiging van het Romeinse gezag in het oosten vormden nog steeds de Parthen, die omstreeks 110 een Romeinse vazal in Armenië afzetten. Trajanus trok in 113 tegen Armenië op (ter herinnering aan zijn vertrek werd in 114 in Beneventum de zogenaamde Boog van Trajanus opgericht), dat hem zonder veel moeite in handen viel.

Daarop begaf hij zich naar Mesopotamië, waar hij in 115 de Tigris overstak en Ctesiphon veroverde. In 116 rebelleerde het zuidelijke deel van Mesopotamië en de Parthen vielen zijn basissen verder naar het westen aan. Het lukte Trajanus de orde te herstellen, maar bij zijn werk in Mesopotamië werd hij afgeleid door een joodse opstand in de diaspora in Egypte, Cyrene en Cyprus. De opstand werd in bloed gesmoord (115–116).

Omdat Trajanus zich ziek voelde, keerde hij terug naar Rome. Maar onderweg, op 8 augustus 117, stierf hij in Selinus, een plaatsje in het zuidoosten van Turkije (het huidige Gazipasa). Het is gelegen aan de Golf van Antalya en bevindt zich op ongeveer 180 km rijden van Antalya. Zijn as werd bijgezet onder de in zijn opdracht gebouwde en vandaag nog altijd indrukwekkende Zuil van Trajanus in Rome. Hij werd opgevolgd door zijn geadopteerde zoon Hadrianus.

Trajanus zette een aantal zeer grote bouwwerken in gang. Vooral na 107, met het geld dat in de Tweede Dacische Oorlog was buitgemaakt, stond er geen maat meer op en werden onder meer het Forum van Trajanus en een gloednieuwe en voor die tijd ongezien efficiënte en moderne haven vlakbij Ostia gebouwd. Trajanus was ook de keizer die begon om intellectuelen, vorsten en prominenten uit de Griekstalige provincies op te nemen in het rijksbestuur. Er kwamen zelfs Grieken in de Romeinse Senaat.

Trajanus gold als een tolerant en wijs heerser. Tegenover de christenen nam hij een ambivalente houding aan: zij mochten niet opgespoord worden en er mocht niet naar anonieme aanklachten tegen hen worden geluisterd, maar als zij aangeklaagd werden en weigerden te offeren op de altaren van de staatsgoden en die van de keizers, moesten ze streng gestraft worden. Trajanus onderhield tevens goede contacten met schrijvers en filosofen.

Trajanus. Bouwen aan het rijk, de creatie van Europa
Tot 16 september 2018
Markten van Trajanus
Via IV Novembre 94, Rome
Dagelijks van 9.30 tot 19.30 uur
(kassa sluit een uur eerder)

Praktische informatie en online tickets

www.mercatiditraiano.it

Een promotiefilmpje voor de tentoonstelling kan je hier downloaden (MP4-formaat)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s