De geheimzinnige bewaker van de sinaasappeltuin

Het pleintje aan de ingang van het Parco Savello of de Giardino degli Aranci heet Piazza Piero d’Illiria; het is genoemd naar de priester die in de vijfde eeuw de bouwheer was van de Santa Sabina. Oorspronkelijk bevond zich hier een fontein die Giacomo della Porta had gemaakt maar in het begin van de negentiende eeuw verhuisde naar Piazza Montanara. In 1973 werd della Porta’s fontein nogmaals verplaatst, ditmaal naar Piazza San Simeone ai Coronari.

Vier jaar na de heraanleg van het Parco Savello werd in 1936 aan de ingang van het kleine park (kant van de kerk Santa Sabina) een nieuwe drinkwaterfontein geplaatst volgens een ontwerp van Antonio Munõz. Die gebruikte hiervoor een antieke Romeinse badkuip met bovenaan een marmeren masker met een norse, bijna boosaardige blik, een beetje vergelijkbaar met de bekende bocca della verità (de Mond van de Waarheid) in het voorportaal van de Santa Maria in Cosmedin.

Dit monumentale hoofd dat vandaag de fontein siert en zo’n beetje fungeert als de wat geheimzinnige, zelfs wat boosaardige stenen bewaker van de sinaasappeltuin, is afkomstig uit het Forum Romanum, maar het oorspronkelijke doel is onduidelijk. Wellicht was het eveneens een riool- of putdeksel.

Het marmeren deksel had eerder ook al eens dienst gedaan als versiering van een fontein die in 1593 was ontworpen door de bekende Romeinse architect en beeldhouwer Giacomo della Porta (1537-1602), een leerling van Michelangelo. Hij gebruikte toen eveneens elementen uit de oudheid: op grondniveau plaatste hij een trogvormige kuip die in de oudheid wellicht werd gebruikt als veevoederbak of als verfrissingsbad (al valt dat niet meer te acherhalen) met daarboven het voormelde marmeren masker.

Dat gebeurde op de toenmalige Campo Vacchino, zoals het oudste deel van het Forum Romanum toen werd genoemd. Het landschap werd toen omringd door kerken en her en der staken resten van oude Romeinse monumenten uit de grond. Van archeologische opgravingen was toen nog geen sprake en de buurt werd gebruikt om vee te verhandelen. Hoe dit Campo Vaccino eruitzag weten we van heel wat schilderijen en tekeningen, ondermeer van Piranesi. Het was een zeer karakteristieke omgeving, zeer representatief voor Rome uit de periode vóór de grote stedelijke herstructurering van de negentiende eeuw. De omgeving van het Forum Romanum had toen een speciale maar toch schilderachtige charme die we ons vandaag nauwelijks kunnen voorstellen.

Op een schilderij dat Claude Lorrain in de zeventiende eeuw maakte van Campo Vaccino staat vrijwel centraal in het werk een trogvormige fontein met het opvallende masker. De fontein werd in 1816 opdracht van paus Pius VII (1742, paus van 1800-1823) ontmanteld.

De trogvormige kuip van de fontein werd door Raffaele Stern (1774–1820) verwerkt in de Fontana dei Dioscuri (Fontein van de Dioscuren), de beeldengroep rond de obelisk op de Piazza del Quirinale, bij het presidentieel paleis. Die fontein moest de oorspronkelijke fontein van paus Sixtus V uit 1588 vervangen die in de loop der tijd verdwenen was

Het marmeren deksel werd in 1827 gebruikt als decoratie voor een fontein die aan Porto Leonino, op de rechteroever van de Tiber werd gebouwd. Die fontein werd in 1890 gesloopt, waarna het reusachtige hoofd opnieuw voor meer dan veertig jaar in de stadsmagazijnen werd opgeborgen. Pas na de aanleg van het Parco Savello werd het in 1936 weer tevoorschijn gehaald om opnieuw te dienen als fonteindecoratie. Vandaag kijkt dit beeld uit de oudheid nog altijd toe hoe de toeristen hun dorst lessen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s