Het Tabularium en de tempel van Veiovis

Wie de Capitolijnse Musea aan Piazza del Campidoglio bezoekt komt terecht in drie gebouwen en delen: het Palazzo dei Conservatori, het Palazzo Nuovo en de moderne tunnel die beide delen verbindt en die toegang geeft tot de onderbouw van het Senatorenpaleis, zijnde het Tabularium dat strikt genomen deel uitmaakt van het Forum Romanum. Ongeveer halfweg deze tunnel heb je de mogelijkheid om rechts af te slaan, waar je even de steile trappen moet nemen om het Tabularium en de resten van de tempel van Veiovis te bereiken. Je stapt recht de oudheid in. De grootste beloning wacht op het einde in de vorm van een galerij van waaruit je een fraai uitzicht hebt over het Forum Romanum.

In deze galerij bevindt zich ook de ingang naar een ander gebied met de overblijfselen van gebouwen die reeds bestonden vóór het Tabularium. De fundering ervan wordt gevormd door grote steunmuren die nu het Tabularium mee ondersteunen. Eén van de drie kamers die bewaard zijn gebleven, bevat één van de oudste mozaïekvloeren in Rome, een witte achtergrond met onregelmatige spanen van gekleurd marmer.

Het Tabularium werd in 78 v. Chr. gebouwd door Lucius Cornelius, een architect uit Ostia, in opdracht van de Senaat en op kosten van consul Quintus Lutatius Catulus. Aan de noordoostelijke kant bevindt zich een steen met een inscriptie die de datum van de inauguratie van het gebouw aangeeft. Deze is zichtbaar van buiten het museumcomplex, bij de ingang aan de linkerkant van het Palazzo Senatorio, aan de Via di San Pietro in Carcere.

Bovenaan zie je links ook het grote beeld van Veiovis. Het cultusbeeld werd teruggevonden tijdens opgravingen, maar zonder hoofd. Men weet niets over deze god, wellicht verwijst ‘Ved-Iovis’ naar Jupiter, misschien de jonge Jupiter, in de literatuur spreekt men ook weleens van ‘de woeste Jupiter’. Bewijzen en zekerheid zijn er niet. Het gevonden beeld is naakt en draagt een zware mantel over de linkerschouder, in zijn rechterhand zou de god een bliksem hebben vastgehouden.

De gang tegenover het beeld leidt naar de resten van de tempel van Veiovis. Deze was van Etruskische oorsprong, eeuwen later werd hij in 78 v. Chr. ingebouwd in het nieuwe Tabularium, nog later kwam daar bovenop het Senatorenpaleis, het huidige stadhuis van Rome. In een tekst van 192 v. Chr. lees je dat de tempel van Veiovis gelegen was ‘inter duos lucos’, dus tussen twee ‘bossen’ waarmee men eigenlijk de heuveltoppen van de Arx en de Capitolinus bedoelde.

De tempel had een pronaos of voorportaal met vier kolommen en keek uit richting Tiber, dus in de richting van de tempel van Jupiter. Hij was dus niet georiënteerd naar het Asylum (de huidige piazza del Campidoglio) of naar het Forum Romanum. De wanden van de cella bestonden uit ‘tufa di Grotta Oscura’. De tempel stond op een hoog podium dat was gemaakt van beton dat werd bekleed met travertijn. De vloer en muren van de tempel werden tijdens de restauratie onder keizer Domitianus voorzien van gekleurd marmer.

Wat we vandaag zien, zijn niet de resten van de oorspronkelijke Etruskische tempel maar van de heropbouw die werd uitgevoerd door Lucius Sulla (138-78 v. Chr.) en van de latere restauraties uit de tijd van de Flaviërs (eerste eeuw na Chr.). In die periode werd ook het houten dak vervangen door een gewelf.

De tempel werd in 1939 bij toeval ontdekt bij het graven van een gang onder het Piazza del Campidoglio. De restanten van het gebouw waren gebruikt als fundering van latere bouwwerken op het plein en bleven zo bewaard. Op basis van antieke teksten en de latere ontdekking van het cultusbeeld in de cella kon het gebouw uiteindelijk geïdentificeerd worden als de Tempel van Veiovis.

De tempel werd in 200 v. Chr. tijdens de Slag bij Cremona (een strijd tussen het leger van de Romeinse Republiek en een verbond van Gallische stammen in Gallia Cisalpina) door de praetor Lucius Furius Purpurio aan Veiovis beloofd, in de hoop dat de god hem zou steunen in de strijd. Purpurio behaalde inderdaad een grote overwinning, waarbij 35.000 Galliërs en de voormalige Carthaagse generaal Hamilcar (die nog onder Hasdrubal Barkas had gediend, de jongere broer van Hannibal) om het leven kwamen. Purpurio kreeg bij terugkeer in Rome de voor een praetor uitzonderlijke eer van een triomftocht en gaf tevens opdracht tot de bouw van de beloofde tempel, die in 192 v. Chr. door Quintus Marcius Ralla werd ingewijd.

We keren even terug naar het onthoofde beeld van Veiovis en gaan naar rechts richting Forum Romanum. Hier staat links het belangrijke halfreliëf uit 50 v. Chr. dat bij het Lacus Curtius op het Forum Romanum gevonden werd. Het toont de ruiter vóór zijn sprong in de eindeloze diepte.

Volgens de legende had in 362 v. Chr. de aarde zich geopend op het Forum Romanum. Dat werd beschouwd als een teken van de misnoegdheid van de goden, bood Marcus Curtius zichzelf als zoenoffer aan. Hij besteeg in volle wapenrusting zijn paard en wierp zich in de afgrond. Toen ruiter en ros verdwenen waren viel er een diepe stilte, de onderwereld had het offer aanvaard en de kloof sloot zich. Van deze legende bestaan nog een paar varianten. In een andere versie zou de kloof ontstaan zijn door een blikseminslag en afgedekt zijn door een consul met de naam Curtius.

Bekijk ook de achterkant met een inscriptie van Naevius Surdinus. Op het einde van de gang bevinden zich rechts de indrukwekkende marmeren resten van de ‘tempel van Vespasianus en Titus’ uit 81 na Chr. Wat je hier ziet is een reconstructie van een deel van de architraaf. Let ook op de ossenschedels. We bevinden ons nu in het gedeelte van het Tabularium dat behouden bleef en dat als fundering diende voor het middeleeuwse Palazzo del Senatore of Senatorenpaleis, het huidige stadhuis van Rome. Vanaf het Forum Romanum heb je een indrukwekkend uitzicht op zowel de funderingen als de achterzijde van het stadhuis.

Het Tabularium is 73,6 m lang en is gebouwd in regelmatige rijen van tufstenen blokken, omhoogrijzend van de fundering tot aan het plein op de heuvel erachter. Een wandeling door de open galerij van het vroegere Tabularium is op zichzelf al een bezoek aan de Capitolijnse Musea waard. Het uitzicht vanaf de galerij, kijkend naar het Forum Romanum is zoals verteld fantastisch.

Oorspronkelijk had deze galerij elf open bogen. Tegenover de eerste opening links zie je een mooi deel van de architraaf (eveneens een reconstructie) van de tempel van Concordia, het getoonde deel behoorde tot de restauratiewerken die werden uitgevoerd in 10 na Chr. Naar buiten kijkend hebben we hier een merkwaardig zicht op de Santi Luca e Martina, de kerk waarin Pietro da Cortona werd begraven.

Als je naar beneden kijkt, zie je de zeer beperkte resten van de hiervoor vermelde tempels van Vespasianus en van Concordia. Merk ook hoe de cella dwars georiënteerd was. Als je de open galerij nog wat verder naar rechts volgt, richting Tiber, bereik je uiteindelijk de oude zijingang van het Tabularium. Het Tabularium was in de Romeinse tijd het staatsarchief waar de wetten en akten van Rome werden opgeslagen. Het is het enige antieke Capitolijnse gebouw dat nog deels overeind staat. In de Middeleeuwen werd het bovenste gedeelte van het Tabularium gebruikt als zoutopslagplaats en het onderste deel als gevangenis.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.