Virtuele realiteit in de Thermen van Caracalla

De introductie van multimedia- en 3D-technologie in verschillende Romeinse musea en archeologische sites gaat onverminderd voort. Nu kan je ook de Thermen van Caracalla bezoeken zoals de Romeinen deze destijds hebben gezien. Bezoekers keren als het ware terug in de tijd en zien door het gebruik van een speciale viewer voor hun ogen de (vandaag nog altijd indrukwekkende) ruïnes veranderen in het reusachtige Romeinse badhuis van weleer, compleet met alle pracht en praal van de oudheid. Het is niet de eerste maar tot nog toe wel de grootste archeologische site in Italië die volledig in 3D werd gereconstrueerd.

Om precies te zijn komen bezoekers terecht in de situatie zoals ze was in het jaar 216, toen de Thermen van Caracalla pas in gebruik waren genomen. Je wandelt door de fraaie en kostbaar aangeklede badruimtes, bedekt met glanzende marmeren vloeren. Fonteinen zorgen voor de bevoorrading van het immense frigidarium (het koudwaterbad), een ruimte waar het plafond tot vijftig meter hoog reikt. Ook de spectaculaire decoratie, met standbeelden, balustrades, mozaïeken en fraaie pilaren worden nauwgezet weergegeven.

De thermen van Caracalla waren rijk gedecoreerd. Veel muren waren bekleed met marmer, mozaïeken of geschilderde stucco. Twee derde van de vloer was bedekt met vloermozaïeken. Er zouden zeer veel sculpturen geweest zijn, want naast heel wat vrijstaande beelden waren de 108 nissen vermoedelijk gevuld met sculpturen. De vloeren van de vier hoofdruimtes, die op de centrale as van het gebouw liggen, waren bedekt met marmer. De mozaïeken (uitgevoerd in zwart-wit of in kleur) waren voornamelijk geometrisch.

Met een oppervlakte van ongeveer 11 ha was dit het grootste thermencomplex dat tot dan toe was gebouwd. Het bood plaats aan ongeveer 2.500 gasten waarvan er zo’n 1.600 tegelijk konden baden. Door het gebruik van de virtuele beelden krijgt het publiek sinds kort de unieke kans om de verschillende ruimtes veel beter te interpreteren en te begrijpen. Wie niets van de structuur van de thermen kent of geen verklarend boekje bij de hand heeft, loopt meestal zomaar wat door de ruïnes en steekt daar relatief weinig van op.

Daar komt nu verandering in omdat de viewer op een tiental locaties de boeiende vergelijking tussen de echte of fysieke en de virtuele realiteit kan maken. De gereconstrueerde beelden die worden getoond zijn gemaakt door wetenschappers en gebaseerd op de resultaten van intense studies van de afgelopen dertig jaar. De duik in het verleden treedt echter ook het heden tegemoet: heel wat standbeelden, badkuipen en decoraties die zich destijds in de thermen bevonden, kan je vandaag nog steeds in het echt bewonderen.

Tot de beroemdste teruggevonden sculpturen horen de Hercules van Farnese en de Stier van Farnese. Beide staan in de hal van de Thermae van Caracalla in het Nationaal Archeologisch Museum in Napels. De twee genoemde sculpturen kwamen in het bezit van Alessandro Farnese (1468-1549) toen hij paus was (Paulus III, vanaf 1534). Hij was de eerste die systematisch kunstvoorwerpen uit de Thermen van Caracalla begon te verzamelen.

In 1546 vond hij de ‘Hercules zonder benen’. De benen werden gerestaureerd en pas in de negentiende eeuw werden ze vervangen door de ondertussen ontdekte originelen. De sculptuur was een Romeinse kopie naar een bronzen origineel van Lysippus. In de thermen van Caracalla bevond het Herculesbeeld zich tussen de pilaren van het frigidarium. Het gaat om een marmeren sculptuur van 3,17 m hoog, Hercules is afgebeeld als de held van het mythologische verhaal de Dodekathlos, waarin hij twaalf onmenselijk zware werken moet verrichten.

De Stier van Farnese, de andere teruggevonden sculptuur, beeldt één van deze twaalf werken uit. Hercules heeft de opdracht gekregen een door Poseidon razend gemaakte stier van het eiland Kreta te halen. Het vangen van de stier is afgebeeld in de 5 m hoge marmeren sculptuur. Deze is vervaardigd naar een origineel van Apollònios en Taurìscos. De Stier bevond zich destijds in het oostelijke palaestrum van de Thermen van Caracalla.

In verschillende Romeinse musea en de Vaticaanse musea bevinden zich archeologische artefacten en kunstvoorwerpen uit de Thermen van Caracalla. In Rome bevinden sommige gebruiksvoorwerpen uit deze thermen zich zelfs in openlucht. De twee enorme granieten bassins rond de fonteinen op de Piazza Farnese zijn bijvoorbeeld originele badkuipen die afkomstig zijn uit deze thermen. In de bekende Boboli-tuinen in Firenze bevindt zich een granieten bekken dat eveneens uit de Thermen van Caracalla werd gehaald.

Rome blijft de introductie van nieuwe technologieën voortzetten voor een bredere benutting een beter begrip van culturele en archeologische plekken. Het actuele multimedia- en verlichtingsprogramma startte in 2015 met videoprojecties ter gelegenheid van de heropening van de Santa Maria Antiqua op het Forum Romanum. Ze werden voortgezet in 2016 met de nieuwe 3D-installaties van de Domus Aurea en in 2017 met de gloednieuwe verlichting van het graf van Julius II, met de Mozes van Michelangelo in de San Pietro in Vincoli en projecten op onder meer de Palatijn en het Forum Romanum. Nu is er dus het project ‘Caracalla 4D – Video Virtual Guide’.

Vorige zomer opende in de Thermen van Caracalla ook tijdelijk het diepere (en normaal niet te bezoeken) ondergrondse gedeelte. Het publiek kon gedurende enige tijd de labyrintische gangen, de tunnels die werden gebruikt door slaven die tonnen hout moesten verbranden in grote ovens om het water te verwarmen dat naar het calidarium moest vloeien en het Mithreum van Caracalla (het grootste van Rome) bezoeken. Het feit dat dit ’s avonds gebeurde, met aangepaste verlichting, maakte het bezoek des te spannender.

Dit ondergrondse gedeelte vormde in feite het ingenieuze en technologische hart van de Thermen van Caracalla en is vele eeuwen lang ongezien gebleven. Ook de Mithrastempel was tot dan alleen maar beschikbaar en toegankelijk geweest voor geleerden. De ruimte doet denken aan een grot, weliswaar duidelijk door mensen vervaardigd en uitgegraven. Sporen van fresco’s versieren de nissen in de wanden. Er is nog niets definitief beslist, maar komende zomer zal dit ondergrondse gedeelte van de Thermen van Caracalla volgens de geruchten vermoedelijk opnieuw tijdelijk worden opengesteld.

https://www.coopculture.it/en/events.cfm?id=801

https://www.coopculture.it/en/heritage.cfm?id=6

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.