Archief voor 7 maart 2018

Restauratie Venetiaanse fontein van Carlo Monaldi gestart in Rome

Posted in Romenieuws on 7 maart 2018 by Eric

In Rome is de restauratie begonnen van de ‘fontana dello Sposalizio di Venezia’ (het huwelijk van Venetië met de zee), een iets minder bekende maar erg fraaie fontein uit 1730 van de Italiaanse beeldhouwer Carlo Monaldi. Het monument moet niet onderdoen voor vele andere fonteinen in Rome maar wordt door heel wat Romebezoekers niet gezien, gewoon omdat hij een beetje verstopt is, op het binnenplein van Palazzo Venezia. De restauratie zal nog duren tot juli en naar goede Romeinse gewoonte kan je de restaurateurs ter plaatse aan het werk zien via een doorkijkplatform. Er komt ook een webcam.

De fontein is het symbool van en een herinnering aan de overwinning die doge Pietro II Orseolo (991-1009) in Dalmatië boekte en waarmee Venetië de onbetwiste overheersing kreeg over de Adriatische Zee. Op Hemelvaartsdag volgde de beslissende strijd en in dat feit vond het Festa della Sensa, de bruiloft van de zee, zijn historische oorsprong. Het Venetiaanse feest zou pas echt op de kaart worden gezet door doge Sebastiano Ziani in 1177.

Tijdens het bewind van doge Pietro II Orseolo begon de Venetiaanse expansie naar het oosten, die, met enkele tussenpozen, bijna 500 jaar zou duren. Venetië stond in 991, bij de aantreding van Pietro II, nominaal onder gezag van Byzantium, maar was in de praktijk helemaal onafhankelijk. In die tijd had de doge nauwelijks gezag, maar Pietro II Orseolo maakte daar op indrukwekkende wijze een einde aan. Hij wist het westelijke en het oostelijke keizerrijk op meesterlijke wijze tegen elkaar uit te spelen en Venetië tot een machtige stad te maken.

Hij deed dat vooral door de handel te versterken, meteen de grootste troefkaart van Venetië. Hij slaagde erin het machtige Byzantium dat onder Basilius II een bloeitijd beleefde, te overtuigen hem meer toegang tot hun markten te verschaffen en een hoop bureaucratische hinderpalen ut de weg te ruimen. In ruil daarvoor zorgde Venetië voor troepentransport als de keizer daar weer eens behoefte aan had. Met Otto III werd een verdrag gesloten dat nog gunstiger was. Otto koesterde een grote bewondering voor de stad en meende (behoorlijk naïef) hiermee een goede daad voor het christendom te verrichten.

Dat weerhield de Venetianen er echter niet van om tegelijk ook handelsbetrekkingen aan te knopen met de moslimgebieden aan de zuidelijke en oostelijke oever van de Middellandse Zee. Pietro II Orseolo brak daarmee het taboe dat rustte op betrekkingen met de wereld van de islam. Hoewel de expansie van Orseolo vooral economisch en commercieel gericht was, werd militair optreden niet geschuwd als hij dat nodig vond.

De inwoners van Venetië voelden zich nauw verbonden met de mensen die aan de overkant van de Adriatische Zee leefden, de kuststeden van Dalmatia, een provincie die eveneens nominaal onder Byzantijns gezag stond. De regio werd echter al vele jaren geteisterd door Narentijnse piraten van Pagania (genoemd naar de rivier Narenta, de huidige Neretva) en die opereerden vanuit veilige havensteden zoals Curzola. Doge Orseolo besloot in 997 de steden te hulp te komen. Pietro wist hoe zwak de Byzantijnse overheersing er was en vatte het plan op om de rijke kuststeden bij zijn stad voegen. Hij nam daarbij wel een groot risico: de Venetiaanse vloot was in 840 en 887 al eens door diezelfde piraten verslagen.

Op hemelvaartsdag 998 versloeg Orseolo de piraten en eigende zich daarbij de titel Dux Dalmatianorum (Hertog van de Dalmatiërs) toe. De exacte datum van deze overwinning werd later het Festa della Sensa, het hemelvaartsfestival en het oudste feest in Venetië. Het werd altijd bijgewoond door de doge en de bisschop van Olivolo (vandaag San Pietro di Castello), die op het Lido di Venezia het water zegende en daarmee de Venetiaanse vloot geluk toewenste.

Het is dus geen toeval dat de prachtige fontein die in Rome aan deze gebeurtenis herinnert, op de binnenplaats van Palazzo Venezia staat. Dit Romeinse paleis werd vanaf 1455 gebouwd voor kardinaal Pietro Barbo, de latere Paus Paulus II. De architect was Francesco del Borgo. Het gebouw aan Palazzo Venezia is één van de eerste grote renaissance-gebouwen in Rome en heeft lange tijd dienst gedaan als ambassade van de Republiek Venetië. In de negentiende eeuw werd Palazzo Venezia gebruikt als zetel voor de Oostenrijkse ambassadeur. In 1917, tijdens de Eerste Wereldoorlog, nam de Italiaanse regering het paleis weer over.

Het binnenplein van Palazzo Venezia kan je bereiken via de meestal openstaande dubbele poort op Piazza di San Marco 49. Mits eenvoudige toelating kan je vanaf de afsluiting de binnentuin zien. Bezoekers treffen hier een vredige groene oase aan, al zijn er medewerkers van het museum die het binnenplein graag als autoparking gebruiken. Dat stoort het uitzicht van dit rustige binnenplein een beetje.

De tuin wordt aan twee zijden omgeven door een niet voltooide dubbele renaissanceporticus uit 1467-1471 die net als de gevel van de hiernaast gelegen Basilica di San Marco aan Giuliano da Maiano (1432-1490) wordt toegeschreven. De bovenliggende loggia is bereikbaar bij een bezoek aan het museum van Palazzo Venezia.

Maiano heeft de verdienste, als volgeling van Alberti en Brunelleschi, de Florentijnse renaissance-architectuur naar verscheidene steden van Midden-Italië gebracht te hebben. In Rome kan echter geen enkel werk met zekerheid aan hem toegeschreven worden. Van de dubbele porticus werden slechts tien bogen van de geplande 26 uitgevoerd. Het concept is rechtstreeks afgeleid van antieke Romeinse monumenten, waaronder het Colosseum.

De pijlers hebben halfkolommen op een hoge basis die eerder als een decoratief element dienen dan als een structureel element. Let op de hoek schuinrechts, hij geeft een te stevige indruk doordat de pijlers de vorm van een L hebben met in de hoek een zuil. Vanaf hier zie je ook de Basilica di San Marco (Evangelista) met de twaalfde-eeuwste klokketoren. Over deze fraaie basiliek hebben we het een andere keer. Het pronkstuk van de tuin is uiteraard de fontein, met Venetië in de gedaante van ‘La Serenissima’ en met de leeuw van de patroonheilige Marcus aan haar voeten, terwijl zij de trouwring in het water werpt als symbool van haar huwelijk met de zee.

Carlo Monaldi (1683-1760 ) was al op heel jonge leeftijd actief als beeldhouwer in Rome en kreeg het contract te pakken voor de bouw van het standbeeld van de Nederigheid in de Santa Maria Maddalena in Rome. Vanaf 1707 nam hij vervolgens deel aan taltijke ontwerpwedstrijden en prijsvragen van de Accademia di San Luca in Rome, waarvan hij er ook heel wat won. In 1730 zou Monaldi, inmiddels een gevierde beeldhouwer, zelf lid worden van de Academie.

Carlo Monaldi kreeg steeds vaker prestigieuze opdrachten, ook van het Vaticaan waar hij onder meer werkte in de Sint-Pietersbasiliek. De beeldhouwer werd ook lid van de pauselijke Accademia di Belle Arti e Letteratura dei Virtuosi al Pantheon. Tussen 1729 en 1730 realiseerde hij de travertijnfontein op de binnenplaats van het Palazzo Venezia. Later werkte hij nog aan de decoratie van de Corsini-kapel in de San Giovanni in Laterano.

Zijn goede betrekkingen met de Portugese ambassade leverden hem opdrachten op voor tientallen beelden, bestemd voor kerken in Portugal. Ook in Rome zou hij nog vele kunstwerken afleveren. Monaldi zou ondanks zijn onmiskenbare talent en bijzonder vruchtbare productie, altijd veel minder bekend blijven dan vele andere vakgenoten. Een overzichtstentoonstelling van deze beeldhouwer zou daarin verandering kunnen brengen.

Romeinendag op zaterdag 28 april in Tongeren

Posted in Romenieuws on 7 maart 2018 by Eric

Een datum om alvast in je agenda te noteren: de jaarlijkse Romeinendag vindt in 2018 plaats op zaterdag 28 april in het Gallo-Romeins Museum in Tongeren. De Romeinendag wil een ontmoetingsforum aanbieden voor onderzoekers met interesse voor de Romeinse archeologie in onze gewesten. De lezingen betreffen onderzoek dat in 2017 werd uitgevoerd, de voorstelling van een lopende of recent afgesloten synthetische studie, of betekenisvolle archeologische vondsten. Later volgt meer informatie over het programma.

Goden, tempels en graven in onze streken in de Romeinse tijd

Posted in Romenieuws on 7 maart 2018 by Eric

De ere-voorzitter van AVRA en S.P.Q.R.-Romuluswinnaar Guido Cuyt geeft op dinsdag 20 maart 2018 om 20 uur een lezing met als thema ‘Goden, tempels en graven in onze streken in de Romeinse tijd’. Plaats van afspraak is PC De Burg, Burg 34 in 3930 Hamont (Limburg, België). De organisatie is in handen van het Davidsfonds Hamont-Achel en de toegangsprijs bedraagt 7,5 euro.

De voordracht bevat drie luiken: de heiligdommen, de cultussen  en de grafrituelen. In de steden, officieel door Rome gesticht  (coloniae), zoals Keulen, Xanten enz. vinden we tempelarchitectuur  die niet moet onderdoen voor de hoofdstad Rome. Anders is het gesteld op het platteland. Het overwegende tempeltype is daar het zogenaamde fanum (Kontich,  Grobbendonk, …) en het landelijke openluchtheiligdom (Wijnegem).

Welke goden werden er zoal vereerd? Hier komen de officiële Romeinse goden aan bod, de keizercultus (Tongeren), de inheemse goden, de mysteriecultussen (zoals Mithras in Tienen) en het christendom (in Tongeren). Opmerkelijk is de tolerantie vanwege de Romeinse overheid ten opzichte van de inheemse godsdienst.  Hoe werden de doden begraven? Hier maken we een onderscheid tussen de urngraven en – vooral in het Scheldebekken – de  brandrestengraven. Soms is er sprake van heuse grafmonumenten zoals tumuli, voornamelijk in Haspengouw, en grafpijlers onder andere in Waasmunster.

Italiaanse kiezer legt de kaarten moeilijk

Posted in Romenieuws on 7 maart 2018 by Eric

De populistische en euro-sceptische Vijfsterrenbeweging (M5S) is vorige zondag met 32,5% van de stemmen de grootste partij geworden bij de parlementsverkiezingen in Italië. Ook de extreemrechtse Lega eist het initiatief om een regering te vormen op, zij halen 17,6% van de stemmen. Verliezers zijn Berlusconi’s Forza Italia (14,1%) en de Partito Democratico (PD) van voormalig premier Matteo Renzi (18,7%). Geen enkele partij haalt alleen een werkbare meerderheid, daarvoor is 40% van de stemmen nodig.

Voor een regeringsmeerderheid in het parlement moet een partij of alliantie minstens 316 van de in totaal 630 zetels in de Kamer halen en in de Senaat zeker 158 van de 315 zetels winnen. De regeringsvorming zal niet gemakkelijk zijn, een politieke impasse dreigt en indien men er niet uitgeraakt zijn nieuwe verkiezingen niet uitgesloten. De huidige premier Paolo Gentiloni blijft voorlopig de lopende zaken waarnemen. Hoe het verder moet en wie met wie zal praten, hangt af van president Sergio Mattarella. Die begint zijn consultatieronde pas nadat het Parlement op 23 maart geïnstalleerd is.

De Vijfsterrenbeweging wordt vandaag geleid door de jonge Luigi Di Maio en wordt afzonderlijk de grootste partij van Italië, Maar de partij heeft nog nooit een coalitie aangegaan en verklaarde eerder dat ook niet te zullen doen. Maar Di Maio is inmiddels al bijgedraaid en lijkt nu toch bereid te zijn om met alle politieke formaties te praten om een meerderheid te kunnen vormen. Via sociale media en het internet leunt de M5S sterk op interne democratie en mijden ze meestal de klassieke perskanalen zoals kranten en televisie. Toch slagen ze erin om sterk te groeien en de gevestigde orde te omzeilen. Het toont aan hoezeer de Italiaanse kiezer vervreemd is van het establishment en de klassieke partijen. Of is het andersom?

Lega (het voormalige Lega Nord) van Matteo Salvini kon meer kiezers overtuigen dan Forza Italia van oud-premier Silvio Berlusconi. Dat moet deze laatste echt wel pijn doen. Volgens Salvini is het duidelijk dat rechts gewonnen heeft. Hij zou bereid zijn met alle partijen te praten, al sluit hij een brede coalitie uit. Een samenwerking met de Vijfsterrenbeweging ziet hij evenmin zitten.

De grote winst voor Salvini’s Lega is opvallend omdat de partij haar campagne vrijwel uitsluitend rond het migratiethema en een anti-Europees discours voerde. Italië voelt zich al vele jaren door Europa in de steek gelaten als het om de opvang van migranten gaat. Bovendien sloten Oostenrijk en Frankrijk hun grenzen voor vluchtelingen die uit Italië kwamen. Het gevolg is dat de verhouding migranten/Italianen in sommige regio’s of (zoals in grote steden zoals Rome) in bepaalde stadswijken volkomen zoek is. De autochtone bevolking heeft die talmende en lakse houding van de regering en van Europa zondag flink afgestraft.

De centrumlinkse Partito Democratico (PD) van oud-premier Matteo Renzi wordt samen met Silvio Berlusconi beschouwd als de grote verliezer van de verkiezingen. Renzi stapt op als leider van de PD en ook Berlusconi mag zijn plannen om ooit nog aan de macht te komen nu waarschijnlijk wel definitief opbergen. Terwijl Berlusconi de Italiaanse kiezer jarenlang bespeelde via zijn media-imperium en zichzelf in de eigen kranten, magazines en televisiezenders in de kijker plaatste, doet M5S precies het omgekeerde. De eerste aanpak werkt niet meer, de laatste duidelijk wel. Ook hier geeft de kiezer een duidelijk signaal: weg met de oude politieke cultuur.

Luigi Di Maio (31)
M5S
Winnaar

De 31-jarige zoon van een vastgoedmakelaar met neofascistische roots en een leerkracht Italiaans-Latijn leidde zijn anti-establishmentpartij M5S naar een groter dan verwachte zege. Vooral in het zuiden scoorde de Vijfsterrenbeweging sterk. Di Maio kreeg in zijn kiesdistrict in de buurt van Napels zelfs meer dan 60% van de stemmen. Om premier te worden moet hij partners zoeken en wil dat ook doen. Zowel Luigi Di Maio als vrijwel zijn hele partij hebben geen enkele bestuurservaring.

M5S strijdt vooral tegen corruptie en het misbruik van politieke macht, een karwei dat boegbeeld Virginia Raggi, de huidige M5S-burgemeester van Rome, al veel problemen heeft opgeleverd. Zij kampt in haar eigen stadhuis vrijwel voortdurend tegen een bastion gevestigde waarden en oude krokodillen om van de vele misbruiken en uitwassen in de Mafia Capitale-zaak maar te zwijgen. M5S beschouwt de Staat als een vijand, niet als een beschermer. Maar die strakke houding is eerder een pleidooi voor verandering.

Matteo Salvini (44)
Lega
Winnaar

De Milanees stuurde zijn eurosceptische anti-migratiepartij (vroeger Lega Nord) naar de beste score ooit. Vooral in het noorden kreeg de Lega veel steun. Salvini won ook de machtsstrijd in het rechtse kamp van Berlusconi. Maar het centrumrechtse blok, waarvan behalve Lega en Forza Italia ook de Fratelli d’Italia deel uitmaakt, haalt geen volstrekte meerderheid.

Giorgia Meloni (41)
Fratelli d’Italia
Winnaar

In een poging haar nog jonge partij naar een betere score te leiden, sloot de Romeinse politica zich aan bij de centrumrechtse alliantie van Forza Italia en Lega. Niet zonder succes, want de zelfverklaarde erfgenamen van de neofascisten kunnen hun kamerzitjes wellicht verdriedubbelen. Al haalden de Fratelli als afzonderlijke partij slechts 4,4% van de stemmen.

Matteo Renzi (43)
Partito Democratico
Verliezer

Voor de tweede keer in anderhalf jaar hebben de Italianen hun voormalige premier de rug toegekeerd. Eerder werd Renzi onderuit gehaald met een referendum waaraan hij zijn lot had verbonden. De PD zakte onder 20%. Het verlies van vorige zondag deed Renzi reeds opstappen als partijleider. De oppositie wenkt voor de Partito Democratico, hoewel de huidige premier Paolo Gentiloni het lang niet slecht heeft gedaan. Renzi weigert te praten met de Vijfsterrenbeweging en wil een oppositiekuur. Maar niet iedereen in zijn partij is het daarmee eens omdat Luigi Di Maio anders weleens zou kunnen kiezen voor een samenwerking met rechts. Er dreigt ruzie in het PD-kamp.

Silvio Berlusconi (81)
Forza Italia
Verliezer

De miljardair  uit Milaan had graag nog één keer de macht veroverd in Italië en bracht daarvoor een centrumrechts blok op de been. Maar dat kreeg dus geen meerderheid. Forza Italia ziet zich zelfs voorgestoken worden door Lega. Dat moet Berlusconi echt pijn doen.  De kans dat de voormalige premier ooit nog een rol van betekenis in de Italiaanse politiek zal spelen, is nu wel bijzonder klein geworden. Maar recent trok een rechter een streep door de eerdere veroordeling van Berlusconi (waardoor hij vijf jaar lang geen politiek mandaat mocht uitoefenen). Het is dus altijd mogelijk dat we Il Cavaliere nog eens terugzien in een openbare functie.