Auteur ‘Proeftuin Italië’ geeft op 19 juni lezing voor S.P.Q.R.

Iedereen kent Italië als een prachtig land, rijk aan cultuur, esthetiek en heerlijk eten. Maar op politiek vlak wordt het mooie Italië echter vaak gezien als een land dat achterloopt en permanent in crisis verkeert. Vele mensen denken dat het uitsluitend wordt geleid door schimmige en corrupte politici. Het boek Proeftuin Italië. Hoe het mooiste land van Europa de moderne politiek uitvond draait het hardnekkige beeld van Italië als politieke achterblijver helemaal om en laat zien waarom Italië juist de trendsetter van de moderne politiek is.

Dat is tenminste het standpunt van auteur Pepijn Corduwener die in dit boek samen met Arthur Weststeijn de meeslepende geschiedenis van Italië neerschrijft. Corduwener  komt voor S.P.Q.R. op dinsdag 19 juni om 20 uur in Leuven vertellen hoe het mooiste land van Europa uitgroeide tot proeftuin van de moderne wereld. De auteur zal na afloop ook zijn boek signeren. Het boek is ter plaatse te koop. Er kunnen vragen worden gesteld over de politieke ontwikkelingen in Italië.

Pepijn Corduwener en Arthur Weststeijn nemen in hun boek een opvallende stelling in: de politieke vernieuwing in Europa wordt niet bepaald in Brussel of door belangrijke spelers zoals Duitsland of Frankrijk, maar wordt al vele jaren uitgebroed in Italië. Hun stelling is dat Italië op politiek vlak helemaal niet achterop loopt, maar juist een voorloper is. Wie het boek Proeftuin Italië. Hoe het mooiste land van Europa de moderne politiek uitvond, gelezen heeft, zal het moeilijk hebben om de auteurs ongelijk te geven: de politieke wegen van Europa werden na Garibaldi inderdaad in Rome bepaald. Weliswaar liepen die experimenten meestal niet goed af, maar ze waren wel altijd trendsettend.

Het uiterst leesbare boek biedt daardoor een gans nieuwe visie op de Italiaanse politiek. Sinds de eenwording in 1861 heeft het land namelijk voortdurend gefungeerd als een laboratorium of proeftuin, waarin politieke experimenten werden uitgevoerd om de kloof tussen de burger en de politiek te overbruggen. Die Italiaanse experimenten zijn vervolgens altijd elders in Europa nagevolgd.

De Italiaanse eenmaking, de Risorgimento, legde al vroeg de grenzen en gebreken bloot van de liberale natiestaten. Na de Eerste Wereldoorlog ontstond in Italië het fascisme, dat later oversloeg naar Duitsland en Spanje. Mussolini introduceerde het fascisme lang voordat Hitler er een kopie van maakte en in Duitsland de macht greep. Na de Tweede Wereldoorlog was het de Italiaanse democratie die de grote volkspartijen lanceerde. Aan de linkerzijde was de communistische partij tot diep in de jaren ‘70 de belangrijkste oppositiekracht.

Vervolgens hebben de Italiaanse christendemocraten verschillende decennia de Italiaanse politiek gedomineerd tot de schandalen die werden blootgelegd door de operatie ‘Mani Pulite’ (Schone Handen) van openbaar aanklager Antonio Di Pietro hen deed imploderen. Mani Pulite zorgde ervoor dat een aantal partijen, waaronder de Democrazia Cristiana en de Socialistische Partij van Italië, werden opgeheven en dat het politieke landschap van Italië drastisch veranderde.

Zo kon de populistische Silvio Berlusconi zichzelf op die restanten met een nieuwe centrumrechtse partij lanceren. Berlusconi wees de populisten in Europa en Amerika al in de jaren ’90 van de vorige eeuw de weg die Donald Trump nu bewandelt. Terwijl Trump met zijn daden en uitspraken de wereld regelmatig verbijsterd doet opkijken, heeft Italië die fase alweer een hele tijd achter de rug. Al lang voor Trump kregen de Italianen te maken met de fratsen van Berlusconi. Ook toen lag Italië op politiek vlak voor op de politieke trends en ontwikkelingen in Europa.

Vandaag gebeurt opnieuw hetzelfde, al is dat andermaal niet zo geruststellend. Italië is op politiek vlak flink verscheurd. Kiezers keren zich af van de traditionele modellen die een halve eeuw hebben gewerkt, maar die nu overal op de terugweg zijn. In het zuiden, de Mezzogiorno, is de Vijfsterrenbeweging bijzonder populair. In het noorden is dat de Lega, ook zonder Nord in de naam. In het midden blijven nog enkele rode bastions over. De breuklijnen zijn dus ook nog eens geografisch. Tijdens de jongste verkiezingen op 4 maart hield de Italiaanse kiezer grote kuis in de oude traditionele centrumpartijen, of tenminste van wat nog overbleef van een politiek systeem dat twintig jaar geleden al grondig door elkaar werd geschud. Toen haalden twee volkspartijen nog bijna driekwart van de kiezers. Vandaag is dat nog maar de helft. Ook Silvio Berlusconi werd tijdens de jongste verkiezingen afgestraft.

Zopas slaagden de vanuit het internet ontstane MoVimento 5 Stelle (M5S) of Vijfsterrenbeweging er immers in om samen met het rechtse Lega een nieuwe regering te vormen in Italië. Maar hun politieke DNA past eigenlijk niet. Italië fungeert andermaal als laboratorium om deze nieuwe politieke formule uit te proberen. Het is er eentje waarbij de klassieke volkspartijen verdrongen zijn en hooguit op een tweederangsrol kunnen rekenen. Deze onwaarschijnlijke coalitie heeft schijnbaar lak aan de meeste gevestigde waarden en is in Europa ongezien.

In Europese kringen wordt de M5S snel weggezet bij de populisten en eurosceptici. Maar de partij is essentieel gericht op Italië, de vermolmde politieke structuren en de corruptie. Ze werd opgericht door de voormalige en niet bijster goede komiek Beppe Grillo, die inmiddels enige afstand heeft genomen van zijn creatie. De partij is opgebouwd buiten de traditionele politieke circuits en buiten de traditionele media. Ze is een product van de 21ste eeuw en drijft grotendeels op het internet en de sociale media. Het lijkt alweer te bruisen in de proeftuin. Is de Vijfsterrenbeweging een voorafspiegeling van wat de rest van Europa nog te wachten staat? De resultaten uit de proeftuin Italië zullen het leren.

Historicus Pepijn Corduwener (1986) is gespecialiseerd in de geschiedenis van democratie in naoorlogs Europa. Hij is als universitair docent verbonden aan de Universiteit Utrecht en publiceerde eerder The Problem of Democracy in Postwar Europe. Historicus Arthur Weststeijn (1980) was jarenlang verbonden aan het Koninklijk Nederlands Instituut Rome en doceert nu Italiaanse geschiedenis aan de Universiteit Utrecht. Hij publiceerde eerder De radicale Republiek en Nederlanders in Rome.

  • Auteur Pepijn Corduwener geeft voor S.P.Q.R. een lezing over zijn boek en de Italiaanse politiek.
  • Dinsdag 19 juni om 20 uur.
  •  Lokaal A.1.3. (eerste verdieping) in cultureel centrum Romaanse Poort, Brusselsestraat 63, 3000 Leuven.
  • De toegang is gratis, iedereen is welkom.
  • Na de lezing is het boek te koop en zal de auteur het desgewenst signeren.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.