Julius Caesar krijgt een gezicht

Zo zou Julius Caesar er dus hebben uitgezien. Zopas werd in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden de wetenschappelijke gezichtsreconstructie voorgesteld van de meest bekende Romein ter wereld. De reconstructie werd gemaakt op basis van twee marmeren bustes van Caesar, afbeeldingen op munten en nieuw onderzoek door archeoloog Tom Buijtendorp die vrijdag ook zijn nieuwe boek Caesar in de Lage Landen. De Gallische Oorlog langs Rijn en Maas presenteerde. De gezichtsreconstructie werd gerealiseerd door archeologe en fysisch antropologe Maja d’Hollosy die gespecialiseerd is in gezichtsreconstructies. De reconstructie van Caesar werd in een vitrine geplaatst en is tot eind augustus gratis te bezichtigen in de toegangshal van het museum.

julius

Anders dan tot nog toe werd gedacht, was Julius Caesar volgens Buijtendorp behoorlijk kaal. Verschillende beelden van Caesar zijn pas na zijn pas na zijn dood gemaakt en werden onterecht aangevuld met een weelderig kapsel. Tevens had hij als gevolg van problemen bij zijn geboorte een opvallende schedelafwijking.

Onderzoek door gespecialiseerde medici toonde aan dat de zogenaamde Tusculumbuste, een marmeren beeld dat in het Museo di Antichita in Turijn wordt bewaard, het meest getrouwe beeld van Caesar weergeeft. Daarop is zelfs de voormelde schedelafwijking te zien die waarschijnlijk het gevolg is geweest van een zware bevalling. Het is deze buste die samen met een exemplaar uit het Rijksmuseum in Leiden werd gebruikt als basis voor de reconstructie.

Maja d’Hollosy maakte een 3D-print van de buste en haalde daar de bovenste laag vanaf om vervolgens een nieuwe aan te brengen met behulp van klei en siliconenrubber. Zo kreeg Julius Caesar een levensecht gezicht. Ze laat hem niet echt vrolijk of vriendelijk kijken omdat Caesar weliswaar een briljante staatsman en veldheer was, maar ook over lijken ging.

Auteur Tom Buijtendorp stelt dat de reconstructie van Caesars portret helpt beseffen dat we het gevestigde beeld van de Romeinse veldheer moeten loslaten. De nieuwe versie is evenmin een absolute waarheid, maar biedt wel een geloofwaardig alternatief voor het beeld dat we van hem hebben. Volgens oude bronnen had Julius Caesar bijna zwarte ogen en een wat witte huid. Die gaf d’Hollosy hem dus, net als peper-en-zout-kleurig haar. Veel haar is het niet, want de haardos zoals die te zien is op postume beelden is verzonnen.

Buijtendorps onderzoek voor zijn nieuwe ‘Caesar in de Lage Landen’ baseert zich onder meer op recent opgegraven kampen uit Caesars tijd, geografische analyses en een herwaardering van Caesars eigen statistieken. Volgens de auteur waren Caesar en zijn legioenen tijdens de Gallische oorlog veel noordelijker gelegerd dan tot nog toe werd gedacht.

Er zijn sterke aanwijzingen dat een hoogteburcht bij Maastricht, vlakbij de Limburgse Sint Pietersberg, in 54 en 53 voor Chr. diende als kamp en logistiek centrum van Caesars leger. Daarop wijst onder meer een analyse van gevonden gouden munten en de recent vastgestelde omvang van de versterking. Het ziet er naar uit dat als voorbereiding op de aanval in de buurt van Maastricht in alle haast gouden inheemse munten zijn geslagen om bondgenoten voor de aanval te ronselen.

Caesar leed zijn grootste nederlaag van de zeven jaar durende Gallische Oorlog bij de hoogteburcht Atuatuca en verloor het jaar erop daar nog eens een duizendtal legionairs. Het is waarschijnlijker geworden dat die hoogteburcht bij Caesert aan de Vlaamse voet van de Sint Pietersberg lag. De recent vastgestelde omvang van de hoogteburcht toont dat deze precies groot genoeg was voor Caesars leger dat in 54 en 53 voor Chr. bij het centrum van de lokale Eburonen een kamp opsloeg en daar tweemaal ongekende verliezen moest verwerken.

De mogelijke aanwezigheid in Maastricht maakt het ook waarschijnlijker dat Caesar in 55 voor Chr. vanuit daar naar het noorden optrok en ten zuidwesten van Nijmegen een slachting aanrichtte op de plek waar skeletten en wapens uit die tijd zijn opgebaggerd uit een oude Maasbedding. Zelfs in Rome werd hem in de senaat schending van het oorlogsrecht verweten. Ten oosten van Luxemburg zijn sinds 2010 al drie kampen uit de tijd van Caesar gevonden, dat is veel noordelijker dan tot nu toe bekende forten uit de tijd van Caesar.

Bij de slag aan de Sabis vlakbij de Belgische grens kwam de Gallische Oorlog bijna vroegtijdig ten einde en kwam bij de bijna nederlaag zelfs Caesars eigen leven in gevaar. Volgens nieuwe berekeningen verloor ongeveer de helft van zijn soldaten het leven in de Lage Landen. Daarbij blijkt Caesar ook het aantal tegenstanders overdreven te hebben.

Bekend is dat Caesar in het door hem genoemde kamp persoonlijk rondliep. Het Jekerdal klopt volgens Tom Buijtendorp precies met de beschrijving die Caesar geeft. Terwijl lange tijd is aangenomen dat Caesar niet of nauwelijks in de Lage Landen is geweest, wijzen recente ontdekkingen en analyses erop dat hij ongeveer de helft van zijn campagnetijd in het noorden doorbracht en daar kampte met flinke tegenslagen.

Het onderzoek raakte in een versnelling toen bekend werd dat de schoenspijkers van Caesars soldaten een unieke vorm hadden. Daardoor zijn al drie noordelijk gelegen kampen aan Caesar gekoppeld, en bestaat de hoop op nieuwe ontdekkingen, waarvoor het als een reisgids geschreven boek de nodige potentiële vindplaatsen van kampen en slagvelden aangeeft.

Buijtendorp onderstreept dat zijn onderzoek slechts een begin is. Nu de aanwijzingen zich opstapelen dat Caesar in de Lage Landen is geweest, hebben we volgens de auteur een enorme inhaalslag te maken. Hij hoopt dat het gepresenteerde onderzoek een basis biedt voor een gericht vervolgonderzoek om bepaalde zaken te toetsen, want veel is nog onzeker. Ook historicus Jona Lendering wees in zijn inleiding bij de boekvoorstelling op de nieuwe mogelijkheden en kansen om de discussie tussen archeologen, historici en classici naar een hoger plan te tillen.

2 Reacties to “Julius Caesar krijgt een gezicht”

  1. Evert van Ginkel Says:

    Een curieus verhaal, van die gezichtsreconstructie. Uitgangspunt is de “Tusculum-kop”, waarvan wordt aangenomen dat het een marmeren kopie is van een bronzen origineel, dat “naar het leven” is gemodelleerd. Ergo moet de bult die dat portret vertoont, wel bij de levende Caesar zichtbaar zijn geweest, ergo moet er iets met hem aan de hand zijn, en een kinderarts geeft een mogelijke verklaring, en ziedaar: Caesars moeder had een moeilijke bevalling. Vervolgens wordt dat portret, met enkele aanpassingen, gemodelleerd topt een nieuwe, `levensechte’ kop die `een heel ander beeld geeft van de veldheer’. Dat laatste is zo, maar de basis waarop dat andere beeld is geschapen, is wel opgebouwd uit allerlei aannames, en andere mogelijkheden zijn voor het gemak weggelaten. Mijn idee: deze nieuwe kop geeft een ander beeld van Caesar, maar zeker niet het juiste, of zelfs maar een beter of geloofwaardiger beeld dan de geïdealiseerde portretten, en om de historische Caesar beter te leren kennen, had het dan ook niet gemaakt hoeven worden.

    • Jaak Wuytack Says:

      Een eerlijke en correcte reactie. Het is natuurlijk ook te beschouwen als een stunt: een ideetje van de auteur die op deze manier extra aandacht vraagt voor (en het blijkbaar ook krijgt) voor zijn nieuwe boek over Caesar. Het weze hem gegund!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.