Archive for 3 juli 2018

Walls. Le Mura di Roma. Nieuwe tentoonstelling in Ara Pacis

3 juli 2018

Gebouwd als een structurele verdedigingsmuur rond Rome en vervolgens doorheen de eeuwen geleidelijk aan verwerkt en verweven met het stadsweefsel, getuigt de indrukwekkende Aureliaanse Muur vandaag nog altijd van de grootsheid van het oude Rome. De muur slingert zich over een lengte van meer dan 12 km rond de stad en is daarmee het grootste monument van het keizerlijke Rome. Het is tevens de langste, oudste en best bewaarde stadsmuur uit de geschiedenis. Vele Romebezoekers beseffen dat niet en gaan soms haast achteoos voorbij aan de omwalling van Rome. In het Ara Pacis Museum toont Andrea Jemolo tot 9 september een spraakmakende fotoreeks over De Muur.

Ondanks zijn enorme afmetingen blijft de immense Aureliaanse Muur vrijwel “onopgemerkt” door vele toeristen, wat eigenlijk betekent: men besteedt er nauwelijks aandacht aan. Onvermijdelijk stappen bezoekers weleens doorheen een stadspoort of wandelen ze een stuk langs de omwalling, maar jammer genoeg staan weinigen stil bij dit enorme bouwwerk dat vele eeuwen trotseerde.

Voor wie er zin in heeft en het fysiek aankan, loont het nochtans de moeite om de volledige muur (desnoods in verschillende etappes) een keertje rond te wandelen. Fietsen kan ook, maar dat is op vele plaatsen al een stuk gevaarlijker. De auto is uiteraard sneller en gemakkelijker, maar dan zie je veel minder.  Tot vandaag vallen nu en dan weleens brokstukken naar beneden of begeeft een compleet stuk van de muur het door waterinsijpeling na een aantal aanhoudende zware regenbuien. Maar altijd opnieuw wordt de muur hersteld, al duurt dat soms een hele tijd en kost dat handenvol geld.

Rome start de komende maanden met een valorisatieplan die de complete muur op termijn moet herwaarderen. De stad trekt daar de komende twee jaar 6 miljoen euro voor uit, plus nog eens 500.000 euro voor ontwerpstudies. Afgaande op een eerdere studie moeten ingrepen gebeuren aan minstens 6 km van de muur, zowat de helft van de totale lengte dus. Het gaat om een oppervlakte van zowat 100.000 m². Wetende dat de werkzaamheden per vierkante meter ongeveer 420 euro zullen kosten, bedraagt het totale budget dat nodig is zowat 42 miljoen euro.

Dat geld is er voorlopig niet. Rome kijkt uit naar privésponsoring, maar voor dit project hebben zich nog geen kandidaten aangediend. De eerste renovatiewerken gaan alleszins beginnen aan het gedeelte van de muur aan de Viale del Policlinico, een stuk dat begin vorig jaar is ingestort. Een eerste stap van het totale restauratieproject was het volledig fotografisch documenteren van de hele muur, ook op de plaatsen waar het publiek geen toegang heeft of zelfs het bestaan niet van kent. De Romeinse fotograaf Andrea Jemolo, die kan uitpakken met dertig jaar ervaring op het gebied van architectuur- en kunstfotografie, legde tussen september en december 2017 de stadsomwalling vast in beelden.

Een selectie van 77 foto’s uit dat project is nu in groot formaat te zien in het Museo dell’Ara Pacis. Bij de tentoonstelling hoort ook een catalogus, uitgegeven door het Istituto della Enciclopedia Italiana Treccani. Met elke foto toont Andrea Jemolo een stukje unieke geschiedenis, vaak in combinatie met het gewone dagelijkse leven. Sommige delen van de Aureliaanse Muur maken nog altijd een ruwe en ontzagwekkende indruk, die meteen doet terugdenken aan het Rome uit de oudheid.

Andere stukken van de muur zijn doorheen de eeuwen heen geleidelijk opgenomen in het stadsleven, gaande van palazzi tot een begraafplaats en zelfs een scheepswerf. Tevens wordt duidelijk hoe ook de natuur al eeuwenlang voortdurend probeert om met struiken en plantengroei de muur opnieuw te veroveren. Eveneens uitstekend te zien op de foto’s is met welke technieken en materialen de muur doorheen de eeuwen altijd opnieuw werd vernieuwd, verstevigd, hersteld of gerenoveerd. Dat gaat van baksteen tot tufsteen en zelfs marmer, maar soms werd ook gewoon het materiaal gebruikt dat in de buurt beschikbaar was.

De ‘binnenkant’ van de Aureliaanse Muur toont dan weer een heel ander aspect: de looppaden die van deur tot deur en van toren tot toren leiden. Dat levert soms verrassende ontdekkingen op. Zo is het in één van de torens (nummer XXXIX) aan de Via Campania nog steeds mogelijk om het kunstenaarsatelier te bewonderen zoals dat omstreeks 1890 werd opgericht door Francesco Randone (1864-1935). Het was één van de vele plekken waar aan het einde van de negentiende eeuw en het begin van de twintigste eeuw werkvergaderingen en bijeenkomsten van kunstenaars werden gehouden. Vandaag is er nog steeds een school en een klein museum gevestigd, de L’Associazione Culturale Arte Educatrice Museum Onlus.

Een monument van ruim 12 km lengte in beeld brengen is niet eenvoudig. Andrea Jemolo wilde vooral de enorme dimensies van de muur benadrukken. Daarom koos hij voor een chromatisch neutrale context: geen stralende blauwe hemel zoals we in Rome vaak gewoon zijn, maar een bewolkte en eerder grijze hemel, waardoor de fotograaf een betere controle kreeg op de relatie tussen het te fotograferen monumentale deel en het licht.

Samen met de foto’s van Jemolo worden ook een aantal historische foto’s van de Aureliaanse Muur getoond. Zeventien unieke beelden komen het het fotoarchief van het Museo di Roma. Daarnaast werden een vijftigtal foto’s geselecteerd uit het Parkerfonds, dat eveneens door het Museo di Roma wordt bewaard. Het gaat om albumine-afdrukken gemaakt door Carlo Baldassarre Simelli (1811-1877), één van de bekwaamste fotografen van zijn tijd, die lange tijd werkte voor de Britse archeoloog, schrijver en uitgever John Henry Parker (1806-1884).

Tijdens zijn verblijf in Rome, tussen 1864 en 1877, besteedde Parker zeer veel aandacht aan opgravingen in Rome. Het resultaat van die verkenningen en zoektochten doorheen de geschiedenis van de stad, resulteerde in de uitgave Archaeology of Rome, dat in 1874 en 1876 in twee delen in Oxford werd gepubliceerd. Dit interessante boek wordt tot vandaag regelmatig herdrukt en is nog altijd verkrijgbaar, net als de vervolguitgaven van Parker. Als erkenning voor zijn werk werd Parker gedecoreerd door de Italiaanse koning Vittorio Emanuele II en ontving hij een medaille van paus Pius IX.

E én van de belangrijkste projecten van Parker was het samenstellen van een archief van foto’s van de grootste Romeinse monumenten van de Rome. Hij maakte daarvoor gebruik van de beste fotografen (waaronder de voormelde Simelli) die niet alleen de mooiste gebouwen uit de Renaissance vastlegden, maar ook gedetailleerde scènes van de archeologische opgravingen in de negentiende eeuw maakte. Parker gebruikte heel wat van deze beelden om zijn boeken te illustreren.

In 1893 gebeurde echter een ramp. Bij een brand in het Palazzo Della Porta Negroni Caffarelli verdween vrijwel het hele fotoarchief van Parker in de vlammen. Meer dan 3.300 foto’s en negatieven, die vandaag van onschatbare waarde voor archeologen zouden zijn, gingen verloren. Een aantal foto’s bevonden zich op dat moment elders, onder meer in de American Academy en de British School of Rome. Daardoor bleven gelukkig nog een aantal opnames gespaard van vernietiging.

Palazzo Della Porta Negroni Caffarelli bevindt zich aan de Via dei Condotti 61 en werd oorspronkelijk gebouwd in de zeventiende eeuw. Het pand werd in 1865 volledig herbouwd door de familie Negroni. De bouwstijl, een palazzo gesitueerd rond een centrale binnenplaats, doet denken aan een Renaissancegebouw uit de zestiende eeuw maar het is dus veel recenter. Het palazzo dankt zijn dubbele naam niet zozeer aan de voortdurende wisseling van eigenaars zoals in vele Italiaanse palazzi het geval is, maar aan de familietitels van de Negroni. De bouwer graaf Giuseppe Negroni werd op een bepaald moment de hertog van Caffarelli.

De hertog stierf in 1882 en werd opgevolgd door zijn zoon, hertog Francesco Di Paola Negroni Caffarelli. De Della Porta waren een oude patriciërsfamilie die eigenaar was van het originele palazzo op de site. Vandaar dus de behoorlijk lange naam Palazzo Della Porta Negroni Caffarelli. Vandaag is het gelijkvloers ingenomen door winkels en boetieken, zoals vrijwel overal in de peperdure Via dei Condotti.

Walls. Le Mura di Roma. Fotografie di Andrea Jemolo
Tot 9 september 2018
Museo dell’Ara Pacis
www.arapacis.it