Archive for 8 september 2018

Archeologische site Teseum in Tongeren geopend voor bezoekers

8 september 2018

Na de eerder opengestelde schatkamer in het Teseum in Tongeren (Belgisch Limburg) is nu ook de archeologische site, geopend voor het publiek. Het Teseum probeert het complexe verhaal dat zich tweeduizend jaar lang onder de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek van Tongeren heeft afgespeeld op de plek zelf begrijpelijk te maken. De site bevindt zich drie meter onder vloer van de basiliek.

Toen in 1997 werd beslist het orgel in de Tongerse basiliek te restaureren en meteen ook vloerverwarming te installeren om het binnenklimaat van het kerkgebouw te verbeteren, grepen wetenschappers hun kans. Ze vroegen en kregen toestemming om in die periode de ondergrond van de basiliek te onderzoeken. Het vermoeden bestond dat in het Gallo-Romeinse Tongeren misschien wel sporen te vinden waren van de allereerste kerk in de Lage Landen.

Uiteindelijk vonden van 1999 tot 2008 ingrijpende archeologische opgravingen  in de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek plaats. Hierbij kwamen sporen van Romeinse stadswoningen en -muren, middeleeuwse omwallingen en maar liefst zeven religieuze bouwwerken aan het licht. De ondergrond leverde waardevolle informatie over de ontwikkeling en evolutie van 2000 jaar Tongeren. Het is een verhaal dat begint met de Romeinse heersers en vandaag nog altijd geschreven wordt.

De opgravingen hebben uiteindelijk zestien jaar geduurd. De wetenschappelijke verwerking, de duiding en de publicatie van de duizenden gevonden artefacten is nog altijd bezig. Toch is na de schatkamer van de basiliek nu ook de archeologische site van het Teseum opengesteld. Het vormt het sluitstuk van het museumkwartier, dat fraaie stukje Tongeren tussen de basiliek, het Gallo-Romeins Museum, de rechtbank en het Vrijthof. Na de opgravingen in 2010 werd deze site beschermd met een dak. In het nieuwe museum zijn de Vrijthofsite en basilieksite met elkaar verbonden.

Aan de ontsluiting van het museum zijn  veel studies en werkzaamheden vooraf gegaan. Het gaat om een interdisciplinair project waarbij verschillende wetenschappers hun kennis deelden. Bouwhistorici, natuurwetenschappers, dendrochronologen (onderzoek naar de ouderdom van hout), numismatici (onderzoek van munten), archeobotanici (onderzoek van plantaardige resten), antropologen, kunsthistorici, archeologen en geschiedkundigen brachten hun expertises samen om een gefundeerd verhaal over de site op te bouwen.

In de loop van de eeuwen hebben op deze plek, het hoogste punt in het stadscentrum, zeven kerkgebouwen elkaar opgevolgd. Ze zijn telkens gebouwd met een ander volume en in een andere stijl: van de vierde-eeuwse Romeinse basilica tot dertiende-eeuwse gotische kerk. De gebouwen werden telkens gedeeltelijk afgebroken  om met dat materiaal weer een nieuwe kerk te bouwen.  Vóór de eerste kerk stonden op deze plek twee luxueuze Romeinse stadsvilla’s.

De opgravingen onder de basiliek leverden veel stukken pleister op – 900 kistjes vol – met vaak nog sporen van de afwerking in kleur. Er zijn zelfs reconstructies van volledige wanden van schilderingen die meer dan vijf meter hoog waren. Hieruit kon worden afgeleid dat de bewoners van de oorspronkelijke Romeinse stadswoningen tot de elite behoorden. Tijdens de opgravingen werden 386 graven gevonden, een klein deel van het totale aantal begravingen op de site. Het grootste deel van deze menselijke resten is onderzocht. Ze zijn bijeengebracht in een tombe onder het Vrijthof.

Na Germaanse plunderingen kreeg Tongeren nog te maken met een stadsbrand en daarna werden de eerste stappen gezet voor de bouw van een Romeinse basilica. Een prestigeplek voor de elite van toen, en een plek waar ook recht werd gesproken. Hier ontstond  vermoedelijk ook de eerste christelijke kerk van de Nederlanden, een gebouw dat voort borduurde op de vormen van de Romeinse basilica.

Men heeft lang gedacht dat Tongeren leeg en verlaten was na het vertrek van de Romeinen en de komst van de Franken, maar omstreeks 550 werd hier een Merovingisch kerkje gebouwd. Dat heeft 300 jaar gefunctioneerd en werd onderhouden met best dure materialen, wat duidelijk maakt dat hier toch een aantal mensen moeten verbleven hebben die dat deed.

Het vroegmiddeleeuwse kerkje werd later tot twee keer toe aangepast en vergroot aan de Karolingische smaak om dan via een Ottoonse versie een romaanse basiliek te worden. Nog later werd de gotische kerk gebouwd die we nu kennen. De toren was oorspronkelijk niet de kerktoren, maar een stadstoren of belfort. De romaanse kerktoren stond er vlak tegenaan, maar die raakte in verval Omdat de stad geen geld had om het belfort af te maken, integreerde de rijkere Kerk die toren in de basiliek.

De bezoekers krijgen het hele verhaal te horen via een iPod-audiogids in vier talen. Er bestaat ook een kinder- en een jongerenversie. Twee stemmen duiden wat je ziet en tegelijk zijn er vloerprojecties of videofilms die het verhaal vertellen waar je staat. Je wandelt doorheen de boeiende geschiedenis van Tongeren en ontdekt hoe men generaties lang bouwde en verbouwde, woonde en leefde. Op een hedendaagse wijze wordt het kluwen van de bouwstructuren ontrafeld. Scenes, verhaallijnen en verklarende films bieden een fascinerende kijk op de bouwstenen van ons verleden.

Waar de multimediagids in de schatkamer eerder een interactieve tool is om alle kunstobjecten te ontdekken, luister je in de archeologische site naar een boeiende dialoog. Zo kan je als bezoeker de mysterieuze sfeer opsnuiven terwijl twee personages je doorheen het 2000 jaar oude verhaal loodsen. Onderweg zie je vitrines met bijvoorbeeld schedels uit de graven die hier teruggevonden werden, evenals sarcofagen, Romeinse godenbeelden, enz.

Teseum praktisch