Archief voor 4 oktober 2018

Befaamd San Lorenzo-beeld van Donatello tijdelijk te zien in Rome

Posted in Romenieuws on 4 oktober 2018 by Eric

Het befaamde terracotta borstbeeld met de beeltenis van San Lorenzo van de Florentijnse beeldhouwer Donato de’ Bardi (1386-1466), beter bekend als Donatello, is tijdelijk (tot 28 april 2019) in Rome te zien in Palazzo Venezia. De beroemde buste was eeuwenlang vermist maar werd in 2003 herontdekt. Ze werd oorspronkelijk gemaakt voor de deur van het hoofdportaal van de Pieve di San Lorenzo in het centrum van Borgo San Lorenzo in Mugello, ongeveer 30 km ten noorden van Firenze. Donatello vervaardigde de buste vermoedelijk omstreeks 1440, in dezelfde periode toen hij zijn beroemde bronzen David maakte.

In 1888 werd de buste door de parochie uit geldnood vervangen door een kopie, terwijl het originele borstbeeld werd verkocht aan de prins van Liechtenstein. Tijdens die transactie, in 1889, raakte het beeld administratief vermist toen het foutief werd ingeschreven in de kunstcollectie van de prins. In 2003 werd dit absolute meesterwerk uit de vijftiende eeuw zonder te weten wat men in handen had verkocht als een eerder gewoon “19de-eeuws werk in renaissancestijl”. Wat later bleek dat het hier ging om de sinds lange tijd verdwenen buste van San Lorenzo, een topstuk van Donatello.

Momenteel bevindt het beeld zich in de collectie van de in Parijs gevestigde kunstverzamelaars Peter Silverman en Kathleen Onorato. Die haalden jaren geleden ook al eens het nieuws, toen ze een beeld van een gekruisigde Jezus kochten, dat werd toegeschreven aan “een onbekende Duitse kunstenaar uit de 19de eeuw”. Niet dus. Wat later bleek het om een uniek werk van niemand minder dan Michelangelo te gaan. Dat kunstwerk schonken ze nadien aan het Louvre. Deze verhalen bewijzen vooral dat de grote kunstkenners en experts van de belangrijkste veilinghuizen ter wereld zich ook weleens vergissen. Soms met dure gevolgen, maar wel prettig voor de koper.

Donatello is de gebruikelijke benaming voor Donato di Niccolò di Betto dei Bardi, die gedurende een korte tijd een leerling en medewerker was van de beeldhouwer, kunstschilder, architect en edelsmid Lorenzo Ghiberti (1378-1455). Donatello ontwikkelde in zijn fantastisch uitgevoerde sculpturen een grote vrijheid van houding, plooienspel en expressie, waarbij hij eigen, geheel nieuwe wegen vond die bepalend zouden worden voor de Florentijnse beeldhouwwerken van de vijftiende eeuw.

Dit komt reeds duidelijk tot uiting in zijn vroegste marmeren werken: David (1408-1409; Bargello, Firenze), Johannes de Evangelist (1408-1415; Duomo, Firenze), Marcus en Petrus (1411-1412; OrSanMichele, Firenze). In zijn in 1416 vervaardigde Joris, eveneens voor de OrSanMichele, heeft zijn talent zich al ten volle ontplooid. De reeks profeten die Donatello voor de campanile van de Duomo vervaardigde, vinden hun hoogtepunt in de figuren van Jeremia (1427), Job en de Zuccone (1427-1436; alle te bewonderen in het Museo dell’Opera del Duomo, Firenze). Donatello was de eerste die in het reliëf perspectief toepaste.

Donatello is (volgens sommige nogal vage bronnen) mogelijk reeds in 1409 naar Rome vertrokken, maar bewijzen dat hij er in die periode werkelijk was ontbreken. De eerste genoteerde aanwezigheid van Donatallo in Rome dateert pas uit 1432, maar het is mogelijk dat hij in de periode daarvoor inderdaad enkele jaren in Rome heeft verbleven.

In ieder geval keerde Donatello in 1433 terug naar Firenze. Daar vervaardigde hij zijn beroemde bronzen David (1435, Bargello), waarbij vooral het boeiende spel van licht en schaduw opvalt. In diezelfde periode ontstonden de levendige portretbuste van Niccolò da Uzzano (beschilderd terracotta, Bargello) en de sierlijke zandstenen Annunciatie in de Santa Croce (Firenze).

De zangerstribune voor de Duomo (thans het museum) in Firenze en de ‘pulpito’ (buitenkansel) tegen de gevel van de Duomo in Prato (respectievelijk 1433-1440 en 1434-1438) zijn versierd met groepen dansende putti vol levendigheid. In 1443 vertrok Donatello naar Padua (Padova), waar hij met talrijke helpers gedurende zes tot zeven jaar werkte aan het hoogaltaar van Il Santo, de grafkerk van Sint-Antonius.

Tussen 1447 en 1450 kwam hier bovendien nog één van zijn meest opmerkelijke werken tot stand, namelijk het eerste belangrijke bronzen ruiterstandbeeld sinds de oudheid, gewijd aan de condottiere Erasmo da Narni, genaamd Gattamelata (letterlijk: honingzoete poes!), een symbool van de bewustwording van de mens in het nieuwe tijdperk. Zijn creatie was gebaseerd op het toen al beroemde bronzen ruiterstandbeeld van Marcus Aurelius dat Donatello tijdens zijn verblijf in Rome had gezien op het Piazza del Campidoglio.

Terug in Firenze vervaardigde hij in 1455 in opdracht van Cosimo De’Medici de bronzen groep van Judith en Holofernes, oorspronkelijk als tuinbeeld bedoeld, maar dat later voor de gevel van het Palazzo Vecchio werd geplaatst als symbool van de republikeinse vrijheid. Bij zijn laatste werken horen de expressieve Maria Magdalena (1455, hout, baptisterium, Firenze) en de eveneens houten reliëfs aan de beide kansels in San Lorenzo, Firenze, die na zijn dood door zijn leerlingen werden voltooid.