Ondergrondse basiliek Porta Maggiore weer tijdelijk open voor publiek

Deze maand is een nieuwe restauratieperiode begonnen in de geheimzinnige ondergrondse basiliek van Porta Maggiore, één van de meest mysterieuze plaatsen van heidense aanbidding (of was het misschien een funerair gebouw?) van Rome. Zodra deze restauratie is afgelopen wordt ook nieuwe en aangepaste verlichting geïnstalleerd in dit gebouw uit de eerste eeuw na Christus. Er wordt ook een lift gebouwd om de basiliek (die zich 9 m onder het straatniveau bevindt) vanaf dan voor iedereen toegankelijk te maken.

Samen met de restauratie startte ook een nieuwe reeks beperkte rondleidingen. Omdat er nog steeds wordt gewerkt in de ondergrondse basiliek is niet alles toegankelijk. Zo is het nog niet mogelijk om in de basiliekzaal te wandelen. Die krijg je voorlopig alleen te zien vanaf de ingang van het atrium. De site kan bovendien alleen bezocht worden met een vooraf geboekte rondleiding, waarvoor de reservatie verplicht is.

De Basilica Sotterranea di Porta Maggiore, ook wel Neopitagorica geheten, werd pas in 1917 herontdekt. Dat gebeurde volkomen toevallig omdat een stuk van het plafond van de basiliek instortte waardoor een gedeelte van de spoorlijn Rome-Napels en het spoorviaduct richting Termini beschadigd raakten.

Sinds de ontdekking in het begin van de vorige eeuw waren hier al enkele generaties archeologen aan de slag. Die raakten allemaal gefascineerd door de mystieke plek waar zich in de oudheid allerlei magische rituelen moeten hebben afgespeeld. De plek is niet te verwarren met de bekende pelgrimskerk Santa Maria Maggiore, hier niet zover vandaan, en die niet kan worden verdacht van geheime heidense gebruiken.

In 1951 moest men de opgravingswerken een tijdlang stoppen omdat door de trillingen van de treinen en insijpelend water steeds meer schade werd toegebracht aan het complex. Om erger te voorkomen werd toen een grote plaat van gewapend beton aangebracht. Die ingreep volstond echter niet om verdere beschadigingen te voorkomen. Het pleisterwerk werd ook geleidelijk aangetast door een parasiet.

Vervolgens gebeurde er tot 2003 nauwelijks iets met de ondergrondse ruimte. In 2003 besliste de overheid om het complex niet alleen grondig te onderzoeken maar meteen ook zo mooi mogelijk in de oorspronkelijke staat te herstellen. In 2008 startte een grootschalig restauratieproject. Dat verliep in verschillende fasen, waarvan de laatste nu wordt ingezet. Tegelijk vond de voorbije jaren intensief wetenschappelijk onderzoek plaats.

Normaal had de ondergrondse basilica al in 2012-2013 permanent toegankelijk moeten zijn voor het publiek. Dat dit niet gebeurde is voor één keer niet te wijten aan geldgebrek, maar vooral aan het alsmaar feller insijpelende regenwater waarmee de ondergrondse ruimte af te rekenen kreeg. De volledige drooglegging van het complex werd al sinds het begin van de restauratie in 2003 gepland, maar deze technische ingreep kreeg af te rekenen met heel wat tegenslag.

Bij de uitbouw van de archeologische site is overigens ook Rete Ferroviaria Italiana (RFI) betrokken, dat is een dochterbedrijf van Ferrovie dello Stato (FS). RFI is de eigenaar van het Italiaanse spoorwegnet en is verantwoordelijk voor het onderhoud en de beveiliging van de sporen. RFI is betrokken partij omdat de basiliek zich ondergronds uitstrekt tot ruim 10 m onder de vlakbij gelegen spoorweg.

Wie de ondergrondse basilica bezoekt, behoort alleszins tot de eerste stervelingen die hier de voorbije 18 tot 19 eeuwen een voet hebben gezet. Bezoekers dalen af tot op een diepte van zowat 9 m en raken meteen onder de indruk van de fresco’s en mozaiëken die hier bewaard bleven sinds zowat het begin van onze jaartelling. Je proeft hier als het ware de oudheid.

De schilderingen werden met geavanceerde apparatuur nauwgezet gerestaureerd. Al het stucwerk werd met speciaal samengestelde vulstoffen opnieuw in de oorspronkelijke staat hersteld. De basiliek heeft een structuur met drie beuken met een centrale apsis. Het complex werd gebouwd in de eerste helft van de eerste eeuw na Chr. en behoort tot een architectonisch model dat tot vele eeuwen daarna talrijke bouwers van christelijke basilieken heeft geïnspireerd.

Over de bouwer is niets met zekerheid geweten. Sommigen schrijven het complex toe aan Tito Statilio Sauro of aan zijn achterkleinzoon Tito Statilio Tauro. Het gebouw steekt nogal vreemd in elkaar. In het tufsteen zijn geulen voor muren en pilaren gemaakt, waarin vervolgens cement met vuursteenschilfers is gegooid. Daarna werd het gewelf gebouwd. Pas later werd de aarde verwijderd om ruimte te creëren voor de hal en het atrium. Het gebouw werd vervolgens gepleisterd en versierd.

Het heeft een basilicahal met een schip en twee zijbeuken, met vooraan een portaal en achteraan een apsis. De grote hal, die zich grotendeels onder de sporen bevindt, is ongeveer 12 m lang, 9 m breed en 7 m hoog. Zuilen verdelen de ruimte in drie. Het geheel wordt gedomineerd door het prachtige stucwerk en de schilderingen op zowel de plafonds als de muren. Er worden vooral mythologische thema’s afgebeeld en allerlei scènes die verwijzen naar de geheimen van de inwijding in de mysteriën, het lot van de ziel, oerverhalen over leven en dood, mythische en fabelachtige dieren, dolende zielen in de onderwereld, vrouwenfiguren, enz.

(Vroeg)christelijke scènes ontbreken volledig, daarvoor is het complex te oud. Het heeft dus niets te maken met het christendom. Het was zeker ook geen Mithras-tempel. Archeologen vermoeden dat de versieringen werden aangebracht door een mystieke en esoterische sekte, al is de bedoeling van de taferelen niet altijd duidelijk. Het magische en mysterieuze karakter van deze plek vormde bij de Romeinen eeuwenlang de aanleiding om de ruimte zorgvuldig te mijden. Al heel lang doen in Rome verhalen de ronde dat het spookt in deze ondergrondse basiliek.

Talrijke historici bogen zich in het verleden over het oorspronkelijke doel van de basiliek. Magie en heidense rituelen waren zowat het eerste waaraan onderzoekers dachten toen ze in 1917 de enorme ondergrondse crypte begonnen te onderzoeken. De mysteries van deze ruimte zijn nog lang niet allemaal opgelost en hebben archeologen de voorbije tientallen jaren altijd blijven fascineren. Omdat de oorspronkelijke functie en zelfs de precieze datering van het gebouw nog steeds niet duidelijk is, gebeurden recent intensieve studies naar de functie en precieze datering van de basiliek.

Het gebouw bevat heel wat mysterieuze muurschilderingen die het raadsel nog vergroten. Er hebben hier alleszins diverse vereringen en rituelen plaatsgevonden. Sommigen vermoeden dat het oorspronkelijk werd gebouwd als mausoleum voor de Gens Statilia. Andere wetenschappers denken dan weer dat het om een tempel gaat. Het recente onderzoek maakte duidelijk dat de ruimte wellicht gewijd was aan een vrouw. In de decoraties en het stucwerk van de apsis bevinden zich immers opvallend veel vrouwelijke elementen.

Rekening houdende met de gebruikte bouwmaterialen en architectorische elementen zoals de ornamenten en de grootte van de mozaïektegels, ontstond een nieuwe hypothese die een gedeelte van het complex situeert in de tijd van keizer Augustus en een wat latere uitbreiding in de tijd van Nero. Het is echter niet duidelijk of de basilica werd herbouwd op de fundamenten van een eerder bouwwerk, of een aantal jaren later gewoon werd uitgebreid.

De huidige ingang naar het complex is niet de originele. De oorspronkelijke ingang ligt goed verborgen en is nog nooit volledig door archeologen onderzocht. De Porta Maggiore is een stadspoort in de antieke Aureliaanse Muur in Rome. De oorspronkelijke Romeinse naam was Porta Praenestina, al heeft ze ook bekend gestaan als Porta Labicana en Porta Naevia. De poort dankt zijn huidige naam aan de verderop gelegen en zeer bekende basiliek van Santa Maria Maggiore.

De Porta Maggiore kreeg zijn huidige naam in de middeleeuwen om de vele pelgrims die Rome bezochten via deze poort de kortste weg naar de basiliek te wijzen. Onder de poort ligt nog een gedeelte van een oude Romeinse weg waarop duidelijk te zien is dat door het drukke verkeer in de oudheid karrensporen in het plaveisel zijn uitgesleten.

Basilica Sotterranea
di Porta Maggiore – Neopitagorica

Via Prenestina 17 (vlakbij Porta Maggiore), Rome

Inlichtingen en reservaties: +39 06 399 677 00

Boekingen en reservaties voor de periode tot december 2018

Eén reactie to “Ondergrondse basiliek Porta Maggiore weer tijdelijk open voor publiek”

  1. Rob Dijcks Says:

    Dag Epi,

    Dit is heel interessant!

    Ut geet dig good

    Rob

    Gouverneurstraat 203

    6411 XG Heerlen

    * dijcks.cs@planet.nl

    ( +31 (0) 45 5 71 28 38

    ( +31 (0) 6 387 467 91

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.