Archive for 8 november 2018

Muntschat van Roksem naar Romeins museum Oudenburg

8 november 2018

Het Romeins Archeologisch Museum van Oudenburg, dat dit jaar zijn tiende verjaardag vierde, kreeg alsnog een mooi verjaardagsgeschenk: de beroemde (en soms beruchte) Romeinse muntschat van Roksem. Die werd bij toeval ontdekt in 1970, in een lading zand afkomstig van de uitzandingswerken op de plaats Hoge Dijken, meer bepaald op een stuk land tussen de Roksemput en de Brugsesteenweg. Het zand werd gebruikt voor een bouwplaats in Stene. De schat bevond zich tot voor kort in privé-bezit in Oostkamp, tezamen met de pot waarin hij oorspronkelijk was geborgen. De pot is vervaardigd uit gewoon grijs aardewerk. Het is eigenlijk een drinkbeker, op de bolle buik versierd met een rolstempel. De beker was bij de vondst gebroken en kon slechts gedeeltelijk worden gerecupereerd.

In 1995 werd de muntschat al eens ontleend uit een Oostendse privéverzameling voor de tentoonstelling Licht in de middeleeuwen. 1250 jaar Roksem en de kerstening in westelijk Vlaanderen. Nadien verdween die opnieuw in een bankkluis en vervolgens in privéverzamelingen. Dankzij toevallige contacten, gevolgd door intense, ‘geheime’ maar aangename gesprekken, anonieme sponsoring en financiële steun van de Erfgoedkring 8460 Oudenburg komt deze schat nu definitief toe aan de stad Oudenburg. Hij werd eergisteren tijdens een kleine plechtigheid overhandigd.

Enkele Vlaamse instellingen, zoals het Gallo-Romeins Museum in Tongeren en het Provinciaal Archeologisch Museum in Velzeke, evenals het Koninklijk Museum voor Kunst & Geschiedenis in Brussel, pronken terecht met een gelijkaardige muntschat. De muntschat van Roksem stond al enkele keren in de belangstelling, maar was zelden te zien. Straks kan iedereen dit Roksemse pronkstuk, bestaande uit een vijftigtal bronzen en zilveren munten en de bijhorende foedraal in eenvoudig Romeins aardewerk, in het RAM komen bewonderen en dromen over de historische achtergrond ervan.

De Romeinse muntschat  bestaat uit 49 munten, waaronder 38 sestertii (brons) en 11 denarii (zilver). De munten werden geslagen tijdens de eerste drie eeuwen van onze tijdrekening, onder twaalf verschillende keizers. De vroegste munten zijn van keizer Vespasianus (69-79 na Chr.), de jongste van Balbinus (238 na Chr.). De 38 bronzen munten zijn de oudste en werden geslagen vanaf de regering van keizer Vespasianus (69-79 na Chr.) tot deze van Commodus (180-193 na Chr.). De zilvermunten zijn de jongste en werden geslagen vanaf de regering van keizer Commodus (180-193 na Chr.) tot deze van Balbinus (238 na Chr.).

De muntschat van Roksem is een mooi voorbeeld van een depot dat bij de monetaire hervorming van 238 na Chr. werd afgesloten. In 238 na Chr. stopte Gordianus III met de muntslag van de denarius, dit ter ondersteuning van de antoninianus, die van dan af massaal werd aangemunt. Dit had tot gevolg dat de sterkere denarius werd hersmolten of massaal werd opgepot en als ‘appeltje voor de dorst’ werd bewaard.

De echte reden voor het verstoppen van de schat is onbekend. Het enige wat met zekerheid geweten is, is dat de schat nà het jaar 238 aan de grond werd toevertrouwd. Er zijn weinig of geen redenen om aan te nemen dat zich in het jaar 238 na Chr., of tijdens de jaren kort daarop, in het kustgebied catastrofale gebeurtenissen hebben afgespeeld. De regio was nog in volle economische expansie. Dit blijkt duidelijk uit de opgravingen in Oudenburg waar de archeologie een nederzetting in volle bloei toont.

Vanaf het midden van de derde eeuw zou het tij echter keren. De periode van keizer Gallienus (253-268) en de tegenkeizer Postumus (260-269) kunnen als de meest dramatische uit de derde eeuw worden omschreven. Het kustgebied werd toen immers getroffen door twee catastrofes: de invallen van Germaanse plunderaars vanuit de Noordzee en het begin van een vernatting van het kustgebied wat economische implicaties had zoals de teloorgang van de zoutwinning en de schapenteelt.

Tijdens deze bewogen tijden werden tal van muntschatten aan de grond toevertrouwd, waarvan de eigenaar nooit meer opdaagde. De muntschat van Roksem is daarom een treffende getuigenis van één van de meest dramatische periodes uit de Romeinse geschiedenis van onze streken. Em. prof. dr. Hugo Thoen lanceerde nog niet zo lang geleden een nieuwe theorie. De periode van het wegsteken van de schat valt samen met periodes van verhoogde activiteiten in het Romeinse fort van Oudenburg. De hiermee gepaard gaande troepenverplaatsingen zouden weleens de oorzaak kunnen geweest zijn voor het verstoppen van de muntschat.

Oorlogsbombardement op Vaticaanstad herdacht

8 november 2018

Deze week heeft het Vaticaan herdacht dat op 5 november 1943 om 20.10 uur een Italiaans vliegtuig Vaticaanstad heeft gebombardeerd. De piloot gooide toen vijf bommen op de ministaat, waarvan er eentje niet tot ontploffing kwam. Bij het bombardement raakte niemand gewond.

Eén bom ontplofte vlak naast het treinstation van Vaticaanstad, een andere trof het mozaïekatelier, de derde bom beschadigde de muur van het paleis van de gouverneur van het Vaticaan en een laatste kwam tot ontploffing op het Santa-Martaplein, achter de apsis van de Sint-Pietersbasiliek.

De Italiaanse historicus Augusto Ferrara, die een boek schreef over het merkwaardige voorval, vermoedt dat de installaties van Radio Vaticana het eigenlijke doelwit van de aanval vormden. Het radiostation verstrekte immers informatie over het verloop van de oorlog, onder meer over krijgsgevangenen.  De piloot zou op die manier geprobeerd hebben de nieuwsberichtgeving van het radiostation het zwijgen op te leggen.

Ferrara vermoedt op basis van zijn onderzoek dat het niet Benito Mussolini is geweest die de opdracht voor de aanval heeft gegeven, maar dat het wellicht om een persoonlijk initiatief van de piloot ging. Mussolini heeft de aanval ook onmiddellijk veroordeeld, toen hij erover werd ingelicht.

De huisfotograaf van het Vaticaan maakte dezelfde avond en de volgende ochtend in totaal een dertigtal foto’s. Volgens ooggetuigen had de piloot de avond voordien al een verkenningslucht over Vaticaanstad gemaakt om te zien waar hij de studio’s van Radio Vaticana moest treffen.

Het indicent is destijds nauwelijks tot de internationale media doorgedrongen en zelfs vandaag weten velen niet dat Vaticaanstad tijdens de jongste wereldoorlog werd gebombardeerd. Ook paus Pius XII werd over het incident geïnformeerd, Na enkele dagen had die eveneens begrepen dat dit het werk moest zijn van een enkeling. Daardoor werd het incident verzwegen en werd er toen ook geen melding van gemaakt in de kranten.