De basiliek van San Saba in Rome (I)

Gisteren maakten we kennis met het fameuze fresco van de heilige Nicolaas in de iets minder bekende maar toch belangrijke basiliek van San Saba. Deze bevindt zich aan Piazza Gian Lorenzo Bernini 20, op de zogenaamde piccolo Aventino, de zuidoostelijke top van de Aventijnse heuvel. Ondanks herhaalde verbouwingen heeft deze kerk haar oude karakter uitstekend bewaard. De door bomen omzoomde weg en de ommuurde tuin voor de kerk zien er nog vrijwel hetzelfde uit als op prenten uit de achttiende eeuw. Foto’s uit het begin van de twintigste eeuw laten zien dat de kerk en het klooster van San Saba zelfs in die periode nog op het platteland lagen. Hier tref je weinig toeristen aan.

Louis Couperus (1863-1923) schrijft in december 1893 dat hij de Duitse seminaristen bezig zag ‘schijf te werpen in den ouden kloosterhof’. Het eerste ruimtelijke ordeningsplan van Rome, dat werd opgesteld in 1909, zorgde vanaf 1921 voor de komst van nieuwe volkse parochies zoals Testaccio en San Saba. De naam van deze laatste wijk werd ontleend aan deze basilica en het aanpalende klooster.

Saba was afkomstig uit Capadocië en stierf omstreeks 532. Binnen de oosterse kerk stichtte hij verschillende kloosters, waaronder het nog bestaande ‘Grote Lavra’ in Mar Saba dat gelegen is tussen Jeruzalem en de Dode Zee. De naam ‘lavra’ verwijst naar een groep cellen van in volledige afzondering levende kluizenaars. Toen deze monniken in 613 voor de Perzen moesten vluchten en later in 635 voor de Arabieren, zochten velen hun heil in Rome.

Zij betrokken een gebouw waar een eeuw daarvoor de heilige Sylvia, de moeder en enkele familieleden van Gregorius de Grote zouden hebben gewoond en stichtten in een uit de vierde of vijfde eeuw daterende receptiezaal die werd omgebouwd een klein oratorium, gewijd aan hun heilige Saba. Dit oratorium werd bij recente opgravingen teruggevonden in een gebouw dat inderdaad uit die periode dateert. Onder hun oratorium richtten de monniken, wellicht stiekem, een traditioneel Palestijns kerkhof in, met een dubbele rij graven. Dit gebeurde dus intra muros…!

Het oratorium werd onder paus Gregorius III en zijn opvolger Zacharias (741-752) verlucht met fresco’s waarvan enkele fragmenten in de gang naar de sacristie werden geplaatst. Ze zijn van dezelfde periode als deze in de San Crisogono in Trastevere en de Santa Maria Antiqua op het Forum Romanum en behoren tot de tweede hellenistische kunstgolf in Rome. Omstreeks 900 bouwden de oosterse monniken op de plaats van hun zevende-eeuwse oratorium de huidige kerk, die in de loop der eeuwen vaak werd verbouwd.

De middeleeuwse architectuur van de kerk werd gedeeldelijk gerestaureerd in 1900-1901. De laatste grote restauratie vond plaats in 1943. De portico uit de achttiende eeuw bleef bewaard, al zijn de originele pilaren vervangen door een moderne en minder geslaagde versie. Boven de portiek hebben moderne vensters eveneens de plaats ingenomen van de originele exemplaren uit de vijftiende eeuw. Een dergelijke onevenwichtige en drastische ingreep aan een monument zou vandaag niet meer mogelijk zijn.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.